سید عبدالله جزایری
«سید عبدالله جزایری شوشتری» (۱۱۷۳-۱۱۱۲ ق)، فقیه، رجالی، ریاضیدان، منجم و مورخ بزرگ شیعه در قرن دوازدهم هجری و از شاگردان سید صدرالدین رضوی قمی است. وی در علوم متعددی مانند فقه، حدیث، رجال، ریاضی و هیئت، متبحر بود و کتب متعددی از جمله «الاجازة الکبیرة» را تألیف نمود.
| |
| نام کامل | سید عبدالله جزایری شوشتری |
| زادروز | ۱۱۱۲ قمری |
| زادگاه | شوشتر |
| وفات | ۱۱۷۳ قمری |
| مدفن | مسجدجامع شوشتر |
|
| |
| اساتید |
سید احمد شریف خاتونآبادی، محمد گیلانی مشهدی، یعقوب بختیاری حویزی، سید صدرالدین رضوی قمی،... |
|
| |
| آثار |
التحفة السَنیة، الاجازة الکبیرة، تذکره شوشتر، الذخیرة الابدیة، الذُخرُ الرائع، لبّ اللباب فی شرح صحیفة الاسطرلاب،... |
ولادت
سید عبدالله جزایری، در شوشتر به دنیا آمد. سال ولادت او را برخی ۱۱۰۴ ق، برخی ۱۱۱۲ ق و برخی ۱۱۱۴ ق دانستهاند. سید عبدالله، فرزند سید نورالدین جزایری (م، ۱۱۵۸) و نوه سید نعمتاللّه جزایری (م، ۱۱۱۲) بود.
تحصیلات و اساتید
سید نورالدین که آثار تیزهوشی را در فرزندش عبداللّه دید، از چهار سالگی به تعلیم او پرداخت و علوم بسیاری از جمله ادبیات عرب، تفسیر، حدیث و فقه را به او آموخت. گفتهاند که جزایری تا شانزده سالگی همه علوم شرعی و دینی را فراگرفت.
عبداللّه پس از فراگیری مراحل نخست علوم دینی در زادگاهش، به اصفهان، فارس، خراسان، آذربایجان و برخی ممالک آسیای صغیر سفر کرد و از دانشمندان بسیاری بهره برد.
او علاوه بر علوم ادبی و شرعی، به فراگیری علومی چون حکمت، ریاضیات، نجوم، هیئت و طب پرداخت و در آنها مهارت یافت.
استادان مهم جزایری علاوه بر پدرش، عبارتند از: سید احمد بن محمدمهدی شریف خاتونآبادی -ریاضیدان و عالم هیئت-، رفیعالدین محمد گیلانی مشهدی، یعقوب بن ابراهیم بختیاری حُوَیزی، نظرعلی بن محمدامین زجاج تُستَری، سید صدرالدین رضوی قمی و عبداللّه بن کرماللّه حویزی.
برخی از مشایخ حدیثی جزایری این اشخاص هستند: پدرش که عبداللّه از او اجازهای عام داشت، محمدحسین خاتونآبادی، رضیالدین بن محمد عاملی مکی و نصراللّه بن حسین موسوی حائری.
فعالیتهای اجتماعی
سید عبداللّه جزایری پس از درگذشت پدرش در ۱۱۵۸ ق، مناصب شرعی او را در شوشتر برعهده گرفت، که از آن جمله افتا و امامت جمعه و جماعت و نیز تدریس علوم دینی بود.
آثار و تألیفات
از سید عبدالله جزایری کتاب ها و نوشتههای متعددی -افزون بر سی اثر- در علوم و فنون مختلف به جای مانده است، که از مهمترین آنها عبارتند از:
- الاجازة الکبیرة، اجازه مفصلی است که سید عبداللّه در ۱۱۶۸ ق، آن را برای چهار تن از عالمان حویزه، به نام های محمد بن کرماللّه حویزی، ابراهیم بن خواجه عبداللّه حویزی، ابراهیم بن عبداللّه حویزی هَمیلی و محمد بن محمدمقیم اصفهانی غروی، نگاشته است.
- تذکره شوشتر (یا فی تاریخ تُستر)، از منابع معتبر به زبان فارسی درباره تاریخ شهر شوشتر است.
- التُحفة السَنِیَّة، -شرح کتاب «النُخبة المُحْسِنیة» فیض کاشانی- که آن را به درخواست شیخ علی نجّار شوشتری (از شاگردان سید نورالدین جزایری) نوشته است.
- الذخیرة الابدیة فی جوابات المسائل الاحمدیة، که آن را در پاسخ به چهل پرسش سید احمد بن مطلب مُشَعشَعی حویزی (حاکم وقت خوزستان)، در ۱۱۵۴ ق، به عربی نوشته است.
- الذُخْرُ الرائِع، شرح کتاب فقهی «مفاتیح الشرایع» فیض کاشانی که ناتمام مانده و تنها شامل یک جلد است و مقدمهای درباره درایه و اصول فقه دارد.
سید عبداللّه جزایری در ریاضیات و علوم و فنون وابسته به آن (نجوم و...) نیز رسالههایی نوشته و شرح یا ترجمه کرده است، از جمله:
- لبّ اللباب فی شرح صحیفة الاسطرلاب، که شرحی است بر «الصحیفة الاسطرلابیة» شیخ بهائی و آن را به درخواست ابراهیم بن عبدالله حویزی همیلی (شاگرد جزایری و امام جمعه هویزه) نوشته است
- کاشفة الحال فی معرفة القبلة و الزوال، درباره قبله حویزه که آن را به درخواست سید علیخان بن سید مطلب مشعشعی حویزی (برادر سید احمد، حاکم وقت خوزستان) نوشته است.
- طلسم سلطانی، که ترجمه کتاب «غایة الحکیم» مجریطی (متوفی ۳۹۵ ق) در علم هیئت، ستاره شناسی و طلمسهاست، با اضافاتی از خود وی. این ترجمه به خواست ابوصالح سلطان تُرشیزی -وکیل مالیه خوزستان- در ۱۱۵۷ ق. در یک مقدمه و سه فصل تدوین شده است.
همچنین جزایری بر برخی کتاب های حدیث، رجال، فقه و ریاضی، حواشی زده و رساله های متعددی نوشته است، از جمله:
- حاشیه بر «مسالک الافهام» شهید ثانی،
- حاشیه بر «نقد الرجال» سید مصطفی تفرشی،
- حاشیه بر «خلاصة الحساب» شیخ بهائی،
- رساله جوائز السلطان و الحکام.
سید عبدالله جزایری شعر نیز می سرود و «فقیر» تخلص می کرد. دیوان شعرش افزون بر پانصد بیت دارد.
وفات
مرحوم سید عبدالله بن نورالدین جزایری، سرانجام در سال ۱۱۷۳ قمری دار فانی را وداع گفت و در جوار قبر پدرش در غرفه کوچکی در ضلع شرقی حیاط مسجد جامع شوشتر به خاک سپرده شد.
منابع
- دانشنامه جهان اسلام، ج۱۰، مدخل "عبدالله بن نورالدین جزایری" از لیلی کریمیان و محمدتقی کرمی.
- اثرآفرینان؛ زندگینامه نامآوران فرهنگی ایران، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، ج۲، ص۱۹۲.
- کتابخانه دیجیتال موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام.
