جندب بن زهیر عامری: تفاوت بین نسخه‌ها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | + | '''«جُنْدَب بن زُهیر عامرى اَزدی»''' (م ۳۷ ق)، [[صحابی|صحابى]] بزرگ [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلى الله علیه وآله و از یاران و فرماندهان سپاه [[امام على]] علیه‌السلام در [[جنگ جمل]] و [[جنگ صفین]] بود.<ref>اسدالغابه، ج۱، ص۵۶۵؛ الاصابه، ج۱، ص۶۱۲.</ref> برخی مفسران، [[شأن نزول]] «[[آیه 110 سوره کهف|آیه ۱۱۰ سوره کهف]]» را درباره او دانسته‌اند. | |
| − | + | == زندگی‌نامه == | |
| + | جندب بن زهیر [[صحابی]] [[پیامبر اسلام|پیامبر]](ص) و [[امام علی]](ع)، از تیرۀ بنو غامد و قبیلۀ اَزد بود.<ref>ابن عساکر، تاریخ دمشق، ۱۱ / ۳۰۳.</ref> به روایت [[ابومخنف]]، او از جملۀ رجال ازد بود که [[اسلام]] را در [[مکه]] پذیرفت و سپس در [[مدینه]] نیز به خدمت حضرت رسـول(ص) رسیـد.<ref>طبقات ابـن سعـد، ۱ / ۲۷۹-۲۸۰؛ نیـز نک: ابـن عساکر، ۱۱ / ۳۰۴-۳۱۱؛ ابن حجر، الاصابة، ۱ / ۲۴۸.</ref> با این‌همه، مـوضوع صحابـی بـودن او محل اختلاف است.<ref>نک: ابن عساکر، ۱۱ / ۳۰۳؛ ذهبی، ۳ / ۱۷۷؛ ابن حجر، همان.</ref> | ||
| + | |||
| + | جندب بعدها در [[کوفه]] ساکن شد<ref>ابن عساکر، همان.</ref> و از جملۀ کسانی بود که در خلافت [[عثمان]]، علیه [[ولید بن عقبه]]، حاکم بی‌پروای شهر، [[شهادت (در فقه)|شهادت]] داد.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ۶ / ۱۴۴، ۱۴۵.</ref> پس از عزل ولید نیز حاکم جدید، سعید بن عاص، مخالفتهای او و دیگر یارانش چون [[مالک اشتر نخعی]] را تاب نیاورد و [[خلیفه]] با توجه به شکایت سعید، فرمان داد تا آنها را به [[شام]] تبعید کنند.<ref>همو، ۶ / ۱۵۱-۱۵۲؛ نیز نک: نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ۱۲۱.</ref> سخنان این چند تن بر ضد شخص خلیفه هم در این تصمیم بی‌تأثیر نبوده است.<ref>تاریخ طبری، ۴ / ۳۲۶؛ نیز نک: ابن عساکر، ۱۱ / ۳۰۳-۳۰۵.</ref> | ||
| + | |||
| + | اما در خلافت [[امام علی]](ع)، جندب بن زهیر در [[جنگ جمل]] فرمانده بخشی از سپاه آن حضرت بود و از خود رشادتهایی نشان داد.<ref>بلاذری، ۳ / ۴۱، ۱۰ / ۴۰؛ دینوری، ۱۴۶؛ ابن عساکر، ۱۱ / ۳۰۶.</ref> | ||
| + | |||
| + | جندب در [[جنگ صفین]] نیز فرماندهی بخشی از سپاه امام را برعهده داشت<ref>نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ۲۰۵.</ref> و سرانجام در نبرد با سرکردۀ ازدی سپاه شـام بـه قتل رسید.<ref>همـو، ۲۶۳؛ نیز نک : تاریخ طبری، ۵ / ۲۷؛ ابوالعرب، ۱۰۶؛ ابونعیم، ۱ / ۴۷۲.</ref> | ||
| + | |||
| + | == جندب در شأن نزول آیات == | ||
| + | بنا به نقل [[ابن عباس|ابن‌عبّاس]]، آیه {{متن قرآن|«{{آیه|18|110}}»}}<ref>[[آیه 110 سوره کهف|سوره کهف، آیه ۱۱۰.]]</ref> «بگو: من فقط بشری هستم مثل شما (امتیازم این است که) به من وحی می‌شود که تنها معبودتان معبود یگانه است پس هر که به لقای پروردگارش امید دارد، باید کاری شایسته انجام دهد، و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نکند»، درباره وى نازل شد که به [[اخلاص]] در اعمال و پرهیز از هر [[شرک|شرکى]] اشاره دارد.<ref>اسباب النّزول، واحدى، ص۱۷۲؛ روض‌الجنان، ج۱۳، ص۴۸؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبى، ج۱۱، ص۴۷.</ref> | ||
| + | |||
| + | در تفسیر «[[الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور (کتاب)|الدُر المنثور]]» آمده است که [[ابونعیم اصفهانی|ابونعیم]] -در کتاب «معرفة الصحابه»- و [[ابن عساکر]] از طریق سُدی از کلبی از ابوصالح از ابن عباس روایت کرده‌اند که گفت: جندب بن زهیر را عادت چنین بود که وقتی [[نماز]] می‌خواند یا [[روزه]] می‌گرفت یا [[صدقه|تصدّق]] می‌داد و مردم تعریفش می‌کردند، خیلی خوشحال می‌شد و به همین جهت این کارها را بیشتر می‌کرد تا مردم بیشتر تعریفش کنند. خدای تعالی در مذمتش این [[آیه]] را فرستاد: {{متن قرآن|«{{آیه|18|110}}»}}. | ||
| + | |||
| + | نظیر این روایت، روایات دیگری بدون ذکر اسم شخص معینی وارد شده، و جا دارد که همه آنها حمل بر انطباق آیه بر مورد شود نه اینکه نزول آیه را در خصوص مورد بدانیم، زیرا بعید به نظر می‌رسد که خاتمه یک [[سوره]] از سوره‌های [[قرآن|قرآنی]] به خاطر سبب خاصی نازل شده باشد. | ||
| + | |||
| + | و در همان کتاب از ابن ابی حاتم از [[سعید بن جبیر]] روایت شده که در [[تفسیر]] آیه مورد بحث گفته است: [[رسول خدا]] صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود پروردگار شما می‌فرماید: من بهترین شریکم، پس هر کس در عمل خودش احدی از خلق مرا شریک من قرار دهد، من همه عمل او را به شریکم واگذار می‌کنم تا همه اش مال او باشد و هیچ عملی را از بنده‌ام قبول نمی‌کنم، مگر آنچه را که خالص برای من بیاورد؛ آن گاه این آیه را خواند: {{متن قرآن|«{{آیه|18|110}}»}}.<ref>ترجمه المیزان، علامه طباطبایی، ج۱۳، ص۵۵۸.</ref> | ||
| − | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * [[فرهنگ قرآن (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، ج۹. | + | |
| + | *"جندب ازدی"، [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی (کتاب)|دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]. | ||
| + | *"جندب بن زهیر عامری"، [[فرهنگ قرآن (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، ج۹. | ||
| + | |||
[[رده:شخصیت‌های شان نزول آیات قرآن]] | [[رده:شخصیت‌های شان نزول آیات قرآن]] | ||
| + | [[رده:اصحاب پیامبر]] | ||
| + | [[رده:اصحاب امام علی علیه السلام]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۷
«جُنْدَب بن زُهیر عامرى اَزدی» (م ۳۷ ق)، صحابى بزرگ پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله و از یاران و فرماندهان سپاه امام على علیه‌السلام در جنگ جمل و جنگ صفین بود.[۱] برخی مفسران، شأن نزول «آیه ۱۱۰ سوره کهف» را درباره او دانسته‌اند.
زندگی‌نامه
جندب بن زهیر صحابی پیامبر(ص) و امام علی(ع)، از تیرۀ بنو غامد و قبیلۀ اَزد بود.[۲] به روایت ابومخنف، او از جملۀ رجال ازد بود که اسلام را در مکه پذیرفت و سپس در مدینه نیز به خدمت حضرت رسـول(ص) رسیـد.[۳] با این‌همه، مـوضوع صحابـی بـودن او محل اختلاف است.[۴]
جندب بعدها در کوفه ساکن شد[۵] و از جملۀ کسانی بود که در خلافت عثمان، علیه ولید بن عقبه، حاکم بی‌پروای شهر، شهادت داد.[۶] پس از عزل ولید نیز حاکم جدید، سعید بن عاص، مخالفتهای او و دیگر یارانش چون مالک اشتر نخعی را تاب نیاورد و خلیفه با توجه به شکایت سعید، فرمان داد تا آنها را به شام تبعید کنند.[۷] سخنان این چند تن بر ضد شخص خلیفه هم در این تصمیم بی‌تأثیر نبوده است.[۸]
اما در خلافت امام علی(ع)، جندب بن زهیر در جنگ جمل فرمانده بخشی از سپاه آن حضرت بود و از خود رشادتهایی نشان داد.[۹]
جندب در جنگ صفین نیز فرماندهی بخشی از سپاه امام را برعهده داشت[۱۰] و سرانجام در نبرد با سرکردۀ ازدی سپاه شـام بـه قتل رسید.[۱۱]
جندب در شأن نزول آیات
بنا به نقل ابن‌عبّاس، آیه «قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا»[۱۲] «بگو: من فقط بشری هستم مثل شما (امتیازم این است که) به من وحی می‌شود که تنها معبودتان معبود یگانه است پس هر که به لقای پروردگارش امید دارد، باید کاری شایسته انجام دهد، و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نکند»، درباره وى نازل شد که به اخلاص در اعمال و پرهیز از هر شرکى اشاره دارد.[۱۳]
در تفسیر «الدُر المنثور» آمده است که ابونعیم -در کتاب «معرفة الصحابه»- و ابن عساکر از طریق سُدی از کلبی از ابوصالح از ابن عباس روایت کرده‌اند که گفت: جندب بن زهیر را عادت چنین بود که وقتی نماز می‌خواند یا روزه می‌گرفت یا تصدّق می‌داد و مردم تعریفش می‌کردند، خیلی خوشحال می‌شد و به همین جهت این کارها را بیشتر می‌کرد تا مردم بیشتر تعریفش کنند. خدای تعالی در مذمتش این آیه را فرستاد: «قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا».
نظیر این روایت، روایات دیگری بدون ذکر اسم شخص معینی وارد شده، و جا دارد که همه آنها حمل بر انطباق آیه بر مورد شود نه اینکه نزول آیه را در خصوص مورد بدانیم، زیرا بعید به نظر می‌رسد که خاتمه یک سوره از سوره‌های قرآنی به خاطر سبب خاصی نازل شده باشد.
و در همان کتاب از ابن ابی حاتم از سعید بن جبیر روایت شده که در تفسیر آیه مورد بحث گفته است: رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود پروردگار شما می‌فرماید: من بهترین شریکم، پس هر کس در عمل خودش احدی از خلق مرا شریک من قرار دهد، من همه عمل او را به شریکم واگذار می‌کنم تا همه اش مال او باشد و هیچ عملی را از بنده‌ام قبول نمی‌کنم، مگر آنچه را که خالص برای من بیاورد؛ آن گاه این آیه را خواند: «قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا».[۱۴]
پانویس
- ↑ اسدالغابه، ج۱، ص۵۶۵؛ الاصابه، ج۱، ص۶۱۲.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ دمشق، ۱۱ / ۳۰۳.
- ↑ طبقات ابـن سعـد، ۱ / ۲۷۹-۲۸۰؛ نیـز نک: ابـن عساکر، ۱۱ / ۳۰۴-۳۱۱؛ ابن حجر، الاصابة، ۱ / ۲۴۸.
- ↑ نک: ابن عساکر، ۱۱ / ۳۰۳؛ ذهبی، ۳ / ۱۷۷؛ ابن حجر، همان.
- ↑ ابن عساکر، همان.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۶ / ۱۴۴، ۱۴۵.
- ↑ همو، ۶ / ۱۵۱-۱۵۲؛ نیز نک: نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ۱۲۱.
- ↑ تاریخ طبری، ۴ / ۳۲۶؛ نیز نک: ابن عساکر، ۱۱ / ۳۰۳-۳۰۵.
- ↑ بلاذری، ۳ / ۴۱، ۱۰ / ۴۰؛ دینوری، ۱۴۶؛ ابن عساکر، ۱۱ / ۳۰۶.
- ↑ نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ۲۰۵.
- ↑ همـو، ۲۶۳؛ نیز نک : تاریخ طبری، ۵ / ۲۷؛ ابوالعرب، ۱۰۶؛ ابونعیم، ۱ / ۴۷۲.
- ↑ سوره کهف، آیه ۱۱۰.
- ↑ اسباب النّزول، واحدى، ص۱۷۲؛ روض‌الجنان، ج۱۳، ص۴۸؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبى، ج۱۱، ص۴۷.
- ↑ ترجمه المیزان، علامه طباطبایی، ج۱۳، ص۵۵۸.
منابع
- "جندب ازدی"، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- "جندب بن زهیر عامری"، فرهنگ قرآن، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، ج۹.
