سید محمدتقی خوانساری: تفاوت بین نسخهها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۱۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | {{ | + | {{خوب}} |
| + | '''«آیتالله سید محمدتقی خوانساری»''' (۱۲۶۷-۱۳۷۱ ق)، فقیه مجاهد و مرجع تقلید نامدار [[شیعه]] در قرن ۱۴ هجری و از شاگردان [[آقا ضیاءالدین عراقی|آقا ضیاءالدین عراقی]] بود. از حوادث مهم زندگی آن عالم ربانی، [[نماز باران|نماز بارانی]] بود که توسط ایشان در هنگام قحطی شهر [[قم]] خوانده شد و ریزش باران را در پی داشت. [[امام خمینی]] و [[سید محمد محقق داماد]] از جمله شاگردان او هستند. | ||
| + | {{شناسنامه عالم | ||
| + | ||نام کامل = سید محمدتقی موسوی خوانساری | ||
| + | ||تصویر= [[پرونده:Khansari.jpg|۲۳۰px]] | ||
| + | ||زادروز = ۱۲۶۷ قمری | ||
| + | |زادگاه = خوانسار | ||
| + | |وفات = ۱۳۷۱ قمری | ||
| + | |مدفن = [[قم]]، [[حرم حضرت معصومه علیها السلام|حرم حضرت معصومه سلام الله علیها]] | ||
| + | |اساتید = [[آخوند خراسانی]]، [[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید محمدکاظم طباطبایی یزدی]]، [[میرزا محمدحسین نائینی|محمدحسین نائینی]]، [[آقا ضیاءالدین عراقی|آقا ضیاءالدین عراقی]]،... | ||
| + | |شاگردان = [[امام خمینی]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[مرتضی حائری یزدی]]، [[آیت الله محمد علی اراکی|محمدعلی اراکی]]،... | ||
| + | |آثار = حاشیه بر [[عروة الوثقی]]، رساله عملیه منتخب الأحكام، حاشیه بر مناسک حج [[شیخ انصارى]]،... | ||
| + | }} | ||
| + | ==ولادت== | ||
| + | سید محمدتقی موسوی خوانساری فرزند علامه سید اسدالله موسوی خوانساری، در ماه [[رمضان]] سال ۱۲۶۷ قمری در خوانسار [[اصفهان]] به دنیا آمد. سلسله نسب او به [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام موسی بن جعفر]] علیه السلام می رسد. | ||
| + | ==تحصیلات و اساتید== | ||
| + | سید محمدتقی در مکتب در تیزهوشی گوی سبقت از همگنان ربود. او در مکتب [[خط]] را آموخت و [[قرآن|قرآنی]] را به خط خوبی نوشت و آن را [[وقف]] [[مسجد]] کرد. | ||
| + | حوزه خوانسار که در آن زمان به برکت پدران سید محمدتقی و دیگر فرزانه های علمی اش رونقی داشت، دومین جایی بود که سید محمدتقی در آن کسب علم کرد. سرعت فراگیری سید محمدتقی چنان بود که به هفده سالگی نرسیده، [[ادبیات عرب]] و دیگر پایه های مقدماتی [[علوم اسلامی]] را فراگرفت. او در همین مدت قسمت هایی هم از [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] دوره سطح را خواند.<ref> مجله مجموعه حکمت، سال اول، ش ۱۲، ص ۱۲-۱۷؛ آثار الحجه، محمد شریف رازی، ج ۱، ص ۱۴۳.</ref> | ||
| + | خوانساری جوان پس از مشورت هایی که با پدر کرد، برای تکمیل اندوخته ها رهسپار حوزه دیرپای [[نجف]] شد. هجرت به نجف بر شتاب حرکت علمی او افزود. او در نجف پس از تکمیل درس های ناتمام، در درس محققان بزرگ این رشته ها حاضر شد تا جوانه های [[اجتهاد]] که از توانایی در تحقیق ریشه می گیرد در او برویند. خوانساری چهار سال در درس اصولی بزرگ آیت الله [[آخوند خراسانی]] شرکت کرد. همچنین در درس [[فقیه]] برجسته آیت الله [[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید محمدکاظم طباطبایی یزدی]] هم حاضر گشت. | ||
| − | + | سید خوانساری بعد از ارتحال این دو استاد، از درس های [[اصول فقه|اصول]] آیت الله [[میرزا محمدحسین نائینی|محمدحسین نائینی]] و آیت الله [[آقا ضیاءالدین عراقی|آقا ضیاءالدین عراقی]] بهره برد. او در گرفتن اجتهادنامه خود از اساتیدش کوششی نکرد. اما آقا ضیاء عراقی - که بارها مقام این شاگردش را ارج نهاده و گفته بود: «حفظ مقام و نگهداری شئونات آقای خوانساری را مانند علمای متأخر بر خود فرض می دانم»- هنگامی که بعدها به [[ایران]] بازگشته بود، اجتهادنامه وی را از نجف برایش فرستاد. افزون بر این، آقای خوانساری از این استاد خود [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایی نیز دریافت کرده بود.<ref> همان؛ نقباءالبشر، آقا بزرگ تهرانی، ج ۱، ص ۲۴۶؛ مجله نور علم، شماره اول، دوره دوم، ص ۹۸؛ علماء معاصرین، واعظ خیابانی تبریزی، ص ۲۱۱؛ تاریخ قم، ص ۲۵۲.</ref> | |
| − | + | ==تدریس و شاگردان== | |
| + | سال های طولانی تدریس آیت الله خوانساری که از حوزه [[نجف]] آغاز گشت، جمع زیادی از آموختگان فضل او را همراه داشت. در سال های آخر تدریس هم، درس خارج او چنان با عمق و دقت طرح می شد که تنها شایستگانی چند یارای حضور در آن را یافتند. | ||
| − | + | ایشان در [[سطوح حوزه|دوره سطح]] و خارج، شاگردان متعددی داشت از جمله؛ [[امام خمینی]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[مرتضی حائری یزدی|مرتضی حائری یزدی]]، [[آیت الله محمد علی اراکی|محمدعلی اراکی]]، [[شهید محمد صدوقی]]، شیخ موسی زنجانی، ابراهیم خوئی، [[میرزا عبدالکریم حق شناس|عبدالکریم حقشناس]]. | |
| − | + | ==آثار و تألیفات== | |
| + | آثار علمی آیت الله خوانساری غیر از آن رساله های [[فتوا|فتوایی]] که نظریات فقهی ایشان را در برداشت، تقریرات درس های خارجی بود که شاگردانش جمع آوری کرده بودند. از آن جمله درس «طهارت» ایشان بود که به همت شاگرد برجسته اش آیت الله [[آیت الله محمد علی اراکی|محمدعلی اراکی]] با عنوان «رسالة فی الدماء الثلاثه» و درس «صلوة» که از سوی شاگرد فرزانه دیگرشان آقا مجتبی عراقی نگارش یافت. | ||
| − | + | [[حاشیه]] بر [[عروة الوثقی]]، منتخب الأحكام ([[رساله]] عملیه]]، حاشیه بر مناسک حج [[شیخ انصارى]]، حاشیه بر ذخیرة العباد، از دیگر آثاری است که برای آیت الله خوانساری ذکر کرده اند. | |
| − | == | + | ==فعالیتهای اجتماعی== |
| + | '''مرجعیت:''' | ||
| − | خوانساری | + | آیت الله خوانساری بعد از رهایی از اسارت چهار ساله در دست انگلیسیها، به زادگاهش خوانسار بازگشت. پس از آن، آوازه حوزه نو بنیاد سلطان آباد اراک، در او شیفتگی نخستین را زنده ساخت و از همین رو در حوزه سلطان آباد به احترام آیت الله [[شیخ عبد الکریم حائری یزدی|شیخ عبدالکریم حائری]] در درسشان شرکت جست و خود نیز جداگانه به تدریس [[فقه]]، [[اصول فقه|اصول]] و [[حکمت]] پرداخت. |
| − | + | دیری نگذشت که او توجه آیت الله حائری را به خود برانگیخت. آقای خوانساری در سلک یاران نزدیک و مشاوران برجسته (هیأت استفتایی) آیت الله حائری قرار گرفت. وی در پی این نزدیکی ها نقش برجسته ای در شکلگیری [[حوزه علمیه قم|حوزه علمیه قم]] ایفا کرد و مشوقی در هجرت آیت الله حائری به قم بود. در سال ۱۳۱۵ ش. حوزه [[قم]] در ماتم از دست دادن بنیانگذارش به سوگ نشست. | |
| − | + | در آن موقعیت خطیر، آیت الله [[سید صدرالدین صدر|سید صدرالدین صدر]] و آیت الله [[سید محمد حجت کوه کمره ای|سید محمد حجت کوهکمری]] و همچنین آیت الله خوانساری که سه تن از شاگردان و یاران برجسته آیت الله حائری بودند، برای تصدی مسئولیت حوزه و عهده داری رهبری دینی مردم، مورد توجه قرار گرفتند. در این میان آیت الله خوانساری با شایستگی های فراوان اخلاقی و علمی که داشت پیشگام نشد، اما [[شهید محمد صدوقی|شیخ محمد صدوقی]] و شیخ مجتبی عراقی و تنی چند از دوستانشان در پاگیری [[مرجعیت]] ایشان تلاش ورزیدند. | |
| − | + | درس خارج برای ایشان تدارک گردید و قرار شد ادامه درس استادش حائری را بگوید. رفته رفته این شخصیت برجسته مورد اقبال جامعه [[ایران|ایرانی]] قرار گرفت و با طرح جواز رجوع در مسائل احتیاطی به ایشان از طرف آیت الله [[سید ابوالحسن اصفهانی]]، دامنه مرجعیت او گسترش یافت. اما با این همه او و آیت الله صدر و آیت الله حجت برای حاکم نمودن وحدت رهبری دینی مردم و زدودن شائبه های تفرقه، [[آیت الله بروجردی]] را به قم خواندند و با اصرار زیاد او را بر این مسند نشاندند. | |
| + | [[پرونده:KhakFaraj.jpg|thumb|left|اقامه نماز باران توسط آیتالله خوانساری در خاکفرج قم]] | ||
| − | + | '''نماز باران:''' | |
| − | + | یکی از حوادث مهم که از آثار معنوی آقای خوانساری از نگاه دینی است، [[نماز باران|نماز بارانی]] بود که او آن را اقامه نمود، تا تجلی [[دعا]] و [[نماز]] را در زندگی به گونه ای ملموس آشکار کند. در شهریور ۱۳۲۰ که متفقین در [[ایران]] به طور انبوه حضور یافتند، موجی از قحطی و نابسامانی در کشور به راه افتاد. قسمتی از سپاه متفقین در منطقه خاکفرج [[قم]] استقرار یافت و بعد از مدتی کنترل شهر در دست آنان قرار گرفت. اشغال هنوز ادامه داشت که زمین های مساعد و وسیع شهر قم - که به صورت دیم کشت می شد - با گذشت دو ماه بهاری از سال ۱۳۲۳ هنوز تشنه بودند. با بروز این خشکسالی، موقعیت غذایی مردم بحرانی شد. اهالی قم، چاره در خواندن [[نماز باران]] دیدند. آنان به جستجوی امامی برآمدند تا آنها را به ساحل اجابت رساند و با خلوص و صفایش خواستن را معنی بخشد. | |
| − | + | مردم راهی خانه های آقایان [[سید صدرالدین صدر|سید صدرالدین صدر]]، [[سید محمد حجت کوه کمره ای|سید محمد حجت کوهکمری]] و همچنین سید محمدتقی خوانساری شدند. آقایان صدر و حجت در پاسخ مردم گفتند اگر شما وظیفه های شرعی خود را بجا آورید، آسمان و زمین دستهایشان بر شما گشوده خواهد بود. اما آقای خوانساری نتوانست جواب نه بگوید و مردم هم گمان بردند او موافق با خواندن نماز باران است. به همین علت اطلاعیه هایی در سطح شهر نصب گردید که آقای خوانساری در روز جمعه [[نماز باران|نماز استسقا]] خواهد خواند. گروهی ایشان را از پایان بد کار بیم دادند، اما او گفت حالا که چنین شده، خواندن این نماز بر من [[تکلیف]] است و هر چه صلاح باشد همان واقع خواهد شد. | |
| − | + | با نزدیک شدن لحظه موعود، [[بهائیت|بهائیان]] شهر، متفقین را به انگیزه های این حرکت بدبین نمودند، تا جایی که این نیروها در پوششی دفاعی رفتند. در روز موعود، جمعیت از گوشه و کنار شهر روانه شدند تا به صحرای خاکفرج که در نیم کیلومتری شهر [[قم]] قرار داشت و مصلای آن محسوب می شد بروند. آیت الله خوانساری هم با [[طمأنینه]] و آرامش مخصوص و در حالی که پاها را برهنه کرده و تحت الحنک انداخته بود با عده ای از همراهان به سمت آن نقطه حرکت نمودند. | |
| − | + | جمعیت افزون بر بیست هزار نفر بود و ۲/۳ ساکنان شهر را دربر می گرفت. با عبور آرام مردم از کنار پادگان، شائبه های تردید زدوده شد و توطئه بهائیان بی اثر ماند. آن روز [[نماز باران]] خوانده شد، اما اثری از اجابت دیده نشد. آیت الله خوانساری که بارها عطوفت و مهربانی پایان ناپذیر [[خدا]] را با همه وجود خود درک کرده بود، به خوبی می دانست که خواستن را با اصرار معنا بخشد. چه آن که اگر خواهش باشد، اجابت حتمی است. او بعد از پایان درس و بحث از شاگردانش خواست که تا همپای او نماز بارانی دیگر بخوانند. این بار نماز در باغ های پشت قبرستان نو بپا گشت. غروب یکشنبه فرارسید و آسمان بی تکه ابری سرخ گونگی خورشید را به نظاره نشست. گزارش هواشناسان غربی که در پادگان خاکفرج بودند گویای این بود که بارشی روی نخواهد داد. دین ناباوران زبان به تمسخر گشودند. | |
| − | + | استاد رسولی در خاطره خود می گوید: «آن روز گذشت و ما مطابق معمول به [[نماز جماعت]] آیت الله خوانساری در [[مدرسه فیضیه]] رفتیم. اکنون یادم نیست که به چه مناسبتی شب ها در مدرسه فیضیه بعد از [[نماز]]، جلسه [[روضه خوانی]] و سخنرانی بود. مرحوم حاج محمدتقی اشراقی به منبر رفت و هنوز اوایل سخنرانی ایشان بود که باران شروع شد... آن شب باران مفصلی آمد». این باران چنان گسترده و بی امان بود که تا آن وقت چنین بارشی را کسی سراغ نداشت. بی سیم های پادگان خاکفرج بکار افتاد و خبر این حادثه شگفت به جهان مخابره شد و در مدتی کوتاه پس از تأیید آن از طرف مقامهای رسمی لندن و آمریکا، از طریق رادیو انعکاس جهانی یافت.<ref> مجله حوزه، ش ۱۲، ص ۲۸ و ش ۳۶، ص ۳۷؛ علماء معاصرین، ص ۳۱۲؛ مجله مجموعه حکمت، ص ۲۲، ۲۹-۳۵؛ مجله کیهان فرهنگی، سال سوم، ش ۱۲، ص ۷.</ref> | |
| − | + | '''حج وحدتآفرین:''' | |
| − | + | تا شهریور ۱۳۲۸ شمسی، هفت سال می گذشت که [[ایران]] از [[حج]] محروم بود. در آن سال، حضور روحانیان که تشنه تر از همه می نمودند در این حج، حضوری پرجلوه بود؛ چنان که حج آن سال را حجة العلماء نامیدند. روحانیان بزرگی چون آیت الله [[میرزا محمد فیض قمی|میرزا محمد فیض]] و تنی چند از علمای برجسته در این حرکت به چشم می خوردند. آیت الله خوانساری هم به دعوت یکی از بازاریان [[تهران]] به این کاروان پیوست. در همان روزهای نخست، ورود ایشان به [[مکه]] وحدت آفرین گشت و با اعلام ثبوت رؤیت ماه از طرف ایشان، اختلاف رخت بربست و وقتی هم که جمعی از [[شیعه|شیعیان]] از او تقاضای برپایی جماعت نمودند، او بی اعتنا به درخواست ایشان، به [[نماز جماعت]] برادران [[اهل سنت]] رفت. چه آن که این حج برای همبستگی بود و دلبستگی و دمیدن روح برادری، تا در سایه وحدتی ظاهری روح ها به وحدت رسند. | |
| + | [[پرونده:Khat.jpg|thumb|left|دستخط آیتالله سید محمدتقی خوانساری]] | ||
| − | + | در [[مدینه]]، محل اقامت آیت الله خوانساری جای آمد و شد هیأت ها و کاروان های مذاهب مختلف بود. از جمله آنها هیأت علمای [[مصر]] به سرپرستی شیخ حسن البناء، مرشد عام جمعیت اخوان المسلمین بود. گفتگوهای دوستانه ای آغاز گشت و تلاش آیت الله خوانساری در نزدیکی و ایجاد تفاهم هر چه بیشتر بود. در پاسخ به این خبر اخوان وحدت، خطبای مصری هم با او، همصدا گردیدند.<ref> مجموعه حکمت، ص ۴۳-۴۶؛ آثار الحجه، ج ۱، ص ۱۵۳ و ۱۵۴.</ref> | |
| − | + | '''فتواهای شورآفرین:''' | |
| − | + | آیت الله محمدتقی خوانساری همگام با آیت الله [[سید حسین طباطبائی قمی|حاج آقا حسین قمی]] -پیشگام مبارزه علیه کشف [[حجاب]]-، در این مبارزه شرکت نمود. او در آن جو پراختناق، بر [[فتوا|فتوای]] روشنگرانه بر ضروری بودن حجاب پای فشرد.<ref> آثار الحجه، ج ۱، ص ۱۵۵.</ref> | |
| − | + | همچنین با شروع شکل گیری توطئه اشغال [[فلسطین]]، آیت الله خوانساری با فریاد [[آیت الله کاشانی|آیت الله کاشانی]] همنوا بود. او در فتوایی، فداکاری و کمک مسلمانان را در قضیه فلسطین و جنگ صهیونیسم [[واجب]] شمرد. سرانجام فریادها کارساز شد و هزاران فدایی [[اسلام]] آماده عزیمت به فلسطین گردیدند، اما با سنگ اندازی های دولت وقت این اعزام چشمگیر انجام نپذیرفت.<ref> مجله مجموعه حکمت، ص ۹.</ref> | |
| − | + | همگامی آیت الله خوانساری با آیت الله کاشانی مرزهای فراتری پیموده است. او با فتوایی سرنوشت ساز، ملی شدن نفت را اعلام کرد و قطع دست غارتگران را از این سرمایه خدادادی خواهان شد. در هنگام برگزاری انتخابات مجلس هفدهم که پس از پیروزی نهضت ملی انجام گرفت، ایشان بار دیگر به یاری رهبری نهضت آیت الله کاشانی شتافت و در فتوایی مهم، شرکت در انتخابات را ادای وظیفه شرعی دانست و سستی در این راه را عملی مسئولیت آفرین در پیشگاه خدا قلمداد نمود. انتشار این فتوا، تأثیر بسزایی در انتخابات مزبور گذاشت و در [[تهران]] تأثیر آن شگفت آورتر بود.<ref> همان، ص ۳۵-۳۷؛ روحانیت و اسرار فاش نشده از نهضت ملی شدن صنعت نفت، ص ۸۸-۹۰؛ مجله تاریخ و فرهنگ معاصر، ش ۵.</ref> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | همگامی آیت الله خوانساری با آیت الله | ||
==وفات== | ==وفات== | ||
| − | + | سال ۱۳۳۱ ش. علما و مردم شهر همدان كه از حال نامساعد مرحوم آیتالله سید محمدتقى خوانسارى با خبر بودند، از او خواستند تابستان را در هواى ییلاقى همدان سپرى كند. با قبول این درخواست، آیتالله خوانسارى با همراهانش آیتالله [[آیت الله محمد علی اراکی|محمدعلی اراکی]]، آیتالله [[آخوند ملا علی همدانی]]، [[امام خمینى]] و آقاى مجتبى عراقى راهى آنجا گردید. آیتالله خوانسارى در استقبالى پرشور وارد شهر شد. در پى اغتنام از انفاس قدسى او مردم شهر از وى تقاضاى اقامه جماعت در [[مسجد جامع]] كردند. در یكى از آن روزها كه او براى برپایى نماز به مسجد مىرفت، در بین راه دچار حمله قلبى گشت و سرانجام نزدیکیهاى ظهر هفتم [[ذی الحجه]] ۱۳۷۱ قمری (۱۳۳۱ ش) دار فانی را وداع گفت. و چنین شد كه رؤیاى [[آیت الله بروجردی]] نیز تعبیر گشت. او در شب فوت آن مرحوم در عالم رؤیا مىبیند كه [[سید مرتضى]] علم الهدى از دنیا رفته است و جنازه او را به [[قم]] حمل مىكنند. وى از مشاهده این رؤیا بسیار متاسف و اندوهناک مىگردد و انتظار وقوع حادثهاى را مىكشد، كه ناگاه به بیت او اطلاع مىدهند كه آیتالله خوانسارى در همدان به رحمت ایزدى پیوسته است و جنازه او را به قم حمل مىكنند. مرحوم آیتالله بروجردى عموم علماى اعلام و طلاب [[حوزه علمیه قم]] را براى استقبال و [[تشییع جنازه]] آن مرحوم آماده و به استقبال اعزام مىدهند و خود نیز به استقبال و تشییع مىشتابد. پیکر آن عالم ربانی با عظمت و احترام خاصى در مسجد بالاسر [[حرم حضرت معصومه علیها السلام|حرم مطهر حضرت معصومه]] علیها السلام کنار مرقد [[شیخ عبد الکریم حائری یزدی|آیت الله حائری]] به خاک سپرده شد.<ref> مجله مجموعه حکمت، ص ۴۹-۵۱؛ مجله حوزه، ش ۱۲، ص ۴۳؛ مجموعه ای از مکتوبات، سخنرانی ها و پیام های آیت الله کاشانی، ج ۳، ص ۵۶؛ گنجینه دانشمندان، محمد شریف رازی، ج ۱، ص ۳۲۶.</ref> | |
| − | سال | + | ==پانویس== |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | ==پانویس == | ||
<references /> | <references /> | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | |||
| + | *تلخیص از کتاب فقهای نامدار شیعه، عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، ص۴۱۲. | ||
| + | *"خوانساری، سید محمدتقی"، پایگاه ویکی نور. | ||
| + | {{سنجش کیفی | ||
| + | |سنجش=شده | ||
| + | |شناسه= خوب | ||
| + | |عنوان بندی مناسب= متوسط | ||
| + | |کفایت منابع و پی نوشت ها= متوسط | ||
| + | |رعایت سطح مخاطب عام= خوب | ||
| + | |رعایت ادبیات دانشنامه ای= متوسط | ||
| + | |جامعیت= خوب | ||
| + | |رعایت اختصار= خوب | ||
| + | |سیر منطقی= خوب | ||
| + | |کیفیت پژوهش= خوب | ||
| + | |رده= دارد | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | ==آرشیو عکس و تصویر== | ||
| + | <gallery mode="packed" heights="170"> | ||
| + | پرونده:سیدخوانساری (5).jpg|سید محمدتقی موسوی خوانساری در جوانی | ||
| + | پرونده:سیدخوانساری (6).jpg|سید محمدتقی موسوی خوانساری | ||
| + | پرونده:سیدخوانساری (2).jpg|سید محمدتقی موسوی خوانساری | ||
| + | پرونده:اراکی (12).jpg|[[آیت الله محمد علی اراکی|محمدعلی مصلحی اراکی]] و سید محمدتقی موسوی خوانساری | ||
| + | پرونده:سیدخوانساری (4).jpg|از راست: ناشناسان، سید نصرالله موسوی بنیصدر، [[سید محمدتقی خوانساری|سید محمدتقی موسوی خوانساری]] و ناشناس | ||
| + | پرونده:سیدخوانساری (8).jpg|درس سید محمدتقی موسوی خوانساری در [[حرم حضرت معصومه علیها السلام|حرم حضرت معصومه سلام الله علیها]] | ||
| + | پرونده:سیدخوانساری (1).jpg|از راست: [[آیت الله بروجردی|سید حسین احمدی طباطبائی بروجردی]]، [[سید ابوالقاسم کاشانی|سید ابوالقاسم حسینی کاشانی]] و [[سید محمدتقی خوانساری|سید محمدتقی موسوی خوانساری]] | ||
| + | پرونده:سیدخوانساری (3).jpg|مهر سید محمدتقی موسوی خوانساری | ||
| + | پرونده:سیدخوانساری (7).jpg|تشییع پیکر سید محمدتقی موسوی خوانساری در [[قم]] | ||
| + | پرونده:سیدخوانساری (9).jpg|قبر سید محمدتقی موسوی خوانساری در حرم حضرت معصومه سلام الله علیها | ||
| + | </gallery> | ||
| − | [[رده:علمای قرن چهاردهم]] | + | [[رده:علمای قرن چهاردهم|خوانساری،سیدمحمدتقی]][[رده:علماء شیعه]] |
[[رده:فقیهان]] | [[رده:فقیهان]] | ||
| + | [[رده:مراجع تقلید]] | ||
| + | [[رده:مدفونین در حرم حضرت معصومه (س)]] | ||
| + | [[رده: مقاله های مرتبط به دانشنامه]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۱۲
«آیتالله سید محمدتقی خوانساری» (۱۲۶۷-۱۳۷۱ ق)، فقیه مجاهد و مرجع تقلید نامدار شیعه در قرن ۱۴ هجری و از شاگردان آقا ضیاءالدین عراقی بود. از حوادث مهم زندگی آن عالم ربانی، نماز بارانی بود که توسط ایشان در هنگام قحطی شهر قم خوانده شد و ریزش باران را در پی داشت. امام خمینی و سید محمد محقق داماد از جمله شاگردان او هستند.
| |
| نام کامل | سید محمدتقی موسوی خوانساری |
| زادروز | ۱۲۶۷ قمری |
| زادگاه | خوانسار |
| وفات | ۱۳۷۱ قمری |
| مدفن | قم، حرم حضرت معصومه سلام الله علیها |
|
| |
| اساتید |
آخوند خراسانی، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، محمدحسین نائینی، آقا ضیاءالدین عراقی،... |
| شاگردان |
امام خمینی، سید محمد محقق داماد، مرتضی حائری یزدی، محمدعلی اراکی،... |
| آثار |
حاشیه بر عروة الوثقی، رساله عملیه منتخب الأحكام، حاشیه بر مناسک حج شیخ انصارى،... |
محتویات
ولادت
سید محمدتقی موسوی خوانساری فرزند علامه سید اسدالله موسوی خوانساری، در ماه رمضان سال ۱۲۶۷ قمری در خوانسار اصفهان به دنیا آمد. سلسله نسب او به امام موسی بن جعفر علیه السلام می رسد.
تحصیلات و اساتید
سید محمدتقی در مکتب در تیزهوشی گوی سبقت از همگنان ربود. او در مکتب خط را آموخت و قرآنی را به خط خوبی نوشت و آن را وقف مسجد کرد.
حوزه خوانسار که در آن زمان به برکت پدران سید محمدتقی و دیگر فرزانه های علمی اش رونقی داشت، دومین جایی بود که سید محمدتقی در آن کسب علم کرد. سرعت فراگیری سید محمدتقی چنان بود که به هفده سالگی نرسیده، ادبیات عرب و دیگر پایه های مقدماتی علوم اسلامی را فراگرفت. او در همین مدت قسمت هایی هم از فقه و اصول دوره سطح را خواند.[۱]
خوانساری جوان پس از مشورت هایی که با پدر کرد، برای تکمیل اندوخته ها رهسپار حوزه دیرپای نجف شد. هجرت به نجف بر شتاب حرکت علمی او افزود. او در نجف پس از تکمیل درس های ناتمام، در درس محققان بزرگ این رشته ها حاضر شد تا جوانه های اجتهاد که از توانایی در تحقیق ریشه می گیرد در او برویند. خوانساری چهار سال در درس اصولی بزرگ آیت الله آخوند خراسانی شرکت کرد. همچنین در درس فقیه برجسته آیت الله سید محمدکاظم طباطبایی یزدی هم حاضر گشت.
سید خوانساری بعد از ارتحال این دو استاد، از درس های اصول آیت الله محمدحسین نائینی و آیت الله آقا ضیاءالدین عراقی بهره برد. او در گرفتن اجتهادنامه خود از اساتیدش کوششی نکرد. اما آقا ضیاء عراقی - که بارها مقام این شاگردش را ارج نهاده و گفته بود: «حفظ مقام و نگهداری شئونات آقای خوانساری را مانند علمای متأخر بر خود فرض می دانم»- هنگامی که بعدها به ایران بازگشته بود، اجتهادنامه وی را از نجف برایش فرستاد. افزون بر این، آقای خوانساری از این استاد خود اجازه روایی نیز دریافت کرده بود.[۲]
تدریس و شاگردان
سال های طولانی تدریس آیت الله خوانساری که از حوزه نجف آغاز گشت، جمع زیادی از آموختگان فضل او را همراه داشت. در سال های آخر تدریس هم، درس خارج او چنان با عمق و دقت طرح می شد که تنها شایستگانی چند یارای حضور در آن را یافتند.
ایشان در دوره سطح و خارج، شاگردان متعددی داشت از جمله؛ امام خمینی، سید محمد محقق داماد، مرتضی حائری یزدی، محمدعلی اراکی، شهید محمد صدوقی، شیخ موسی زنجانی، ابراهیم خوئی، عبدالکریم حقشناس.
آثار و تألیفات
آثار علمی آیت الله خوانساری غیر از آن رساله های فتوایی که نظریات فقهی ایشان را در برداشت، تقریرات درس های خارجی بود که شاگردانش جمع آوری کرده بودند. از آن جمله درس «طهارت» ایشان بود که به همت شاگرد برجسته اش آیت الله محمدعلی اراکی با عنوان «رسالة فی الدماء الثلاثه» و درس «صلوة» که از سوی شاگرد فرزانه دیگرشان آقا مجتبی عراقی نگارش یافت.
حاشیه بر عروة الوثقی، منتخب الأحكام (رساله عملیه]]، حاشیه بر مناسک حج شیخ انصارى، حاشیه بر ذخیرة العباد، از دیگر آثاری است که برای آیت الله خوانساری ذکر کرده اند.
فعالیتهای اجتماعی
مرجعیت:
آیت الله خوانساری بعد از رهایی از اسارت چهار ساله در دست انگلیسیها، به زادگاهش خوانسار بازگشت. پس از آن، آوازه حوزه نو بنیاد سلطان آباد اراک، در او شیفتگی نخستین را زنده ساخت و از همین رو در حوزه سلطان آباد به احترام آیت الله شیخ عبدالکریم حائری در درسشان شرکت جست و خود نیز جداگانه به تدریس فقه، اصول و حکمت پرداخت.
دیری نگذشت که او توجه آیت الله حائری را به خود برانگیخت. آقای خوانساری در سلک یاران نزدیک و مشاوران برجسته (هیأت استفتایی) آیت الله حائری قرار گرفت. وی در پی این نزدیکی ها نقش برجسته ای در شکلگیری حوزه علمیه قم ایفا کرد و مشوقی در هجرت آیت الله حائری به قم بود. در سال ۱۳۱۵ ش. حوزه قم در ماتم از دست دادن بنیانگذارش به سوگ نشست.
در آن موقعیت خطیر، آیت الله سید صدرالدین صدر و آیت الله سید محمد حجت کوهکمری و همچنین آیت الله خوانساری که سه تن از شاگردان و یاران برجسته آیت الله حائری بودند، برای تصدی مسئولیت حوزه و عهده داری رهبری دینی مردم، مورد توجه قرار گرفتند. در این میان آیت الله خوانساری با شایستگی های فراوان اخلاقی و علمی که داشت پیشگام نشد، اما شیخ محمد صدوقی و شیخ مجتبی عراقی و تنی چند از دوستانشان در پاگیری مرجعیت ایشان تلاش ورزیدند.
درس خارج برای ایشان تدارک گردید و قرار شد ادامه درس استادش حائری را بگوید. رفته رفته این شخصیت برجسته مورد اقبال جامعه ایرانی قرار گرفت و با طرح جواز رجوع در مسائل احتیاطی به ایشان از طرف آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، دامنه مرجعیت او گسترش یافت. اما با این همه او و آیت الله صدر و آیت الله حجت برای حاکم نمودن وحدت رهبری دینی مردم و زدودن شائبه های تفرقه، آیت الله بروجردی را به قم خواندند و با اصرار زیاد او را بر این مسند نشاندند.
نماز باران:
یکی از حوادث مهم که از آثار معنوی آقای خوانساری از نگاه دینی است، نماز بارانی بود که او آن را اقامه نمود، تا تجلی دعا و نماز را در زندگی به گونه ای ملموس آشکار کند. در شهریور ۱۳۲۰ که متفقین در ایران به طور انبوه حضور یافتند، موجی از قحطی و نابسامانی در کشور به راه افتاد. قسمتی از سپاه متفقین در منطقه خاکفرج قم استقرار یافت و بعد از مدتی کنترل شهر در دست آنان قرار گرفت. اشغال هنوز ادامه داشت که زمین های مساعد و وسیع شهر قم - که به صورت دیم کشت می شد - با گذشت دو ماه بهاری از سال ۱۳۲۳ هنوز تشنه بودند. با بروز این خشکسالی، موقعیت غذایی مردم بحرانی شد. اهالی قم، چاره در خواندن نماز باران دیدند. آنان به جستجوی امامی برآمدند تا آنها را به ساحل اجابت رساند و با خلوص و صفایش خواستن را معنی بخشد.
مردم راهی خانه های آقایان سید صدرالدین صدر، سید محمد حجت کوهکمری و همچنین سید محمدتقی خوانساری شدند. آقایان صدر و حجت در پاسخ مردم گفتند اگر شما وظیفه های شرعی خود را بجا آورید، آسمان و زمین دستهایشان بر شما گشوده خواهد بود. اما آقای خوانساری نتوانست جواب نه بگوید و مردم هم گمان بردند او موافق با خواندن نماز باران است. به همین علت اطلاعیه هایی در سطح شهر نصب گردید که آقای خوانساری در روز جمعه نماز استسقا خواهد خواند. گروهی ایشان را از پایان بد کار بیم دادند، اما او گفت حالا که چنین شده، خواندن این نماز بر من تکلیف است و هر چه صلاح باشد همان واقع خواهد شد.
با نزدیک شدن لحظه موعود، بهائیان شهر، متفقین را به انگیزه های این حرکت بدبین نمودند، تا جایی که این نیروها در پوششی دفاعی رفتند. در روز موعود، جمعیت از گوشه و کنار شهر روانه شدند تا به صحرای خاکفرج که در نیم کیلومتری شهر قم قرار داشت و مصلای آن محسوب می شد بروند. آیت الله خوانساری هم با طمأنینه و آرامش مخصوص و در حالی که پاها را برهنه کرده و تحت الحنک انداخته بود با عده ای از همراهان به سمت آن نقطه حرکت نمودند.
جمعیت افزون بر بیست هزار نفر بود و ۲/۳ ساکنان شهر را دربر می گرفت. با عبور آرام مردم از کنار پادگان، شائبه های تردید زدوده شد و توطئه بهائیان بی اثر ماند. آن روز نماز باران خوانده شد، اما اثری از اجابت دیده نشد. آیت الله خوانساری که بارها عطوفت و مهربانی پایان ناپذیر خدا را با همه وجود خود درک کرده بود، به خوبی می دانست که خواستن را با اصرار معنا بخشد. چه آن که اگر خواهش باشد، اجابت حتمی است. او بعد از پایان درس و بحث از شاگردانش خواست که تا همپای او نماز بارانی دیگر بخوانند. این بار نماز در باغ های پشت قبرستان نو بپا گشت. غروب یکشنبه فرارسید و آسمان بی تکه ابری سرخ گونگی خورشید را به نظاره نشست. گزارش هواشناسان غربی که در پادگان خاکفرج بودند گویای این بود که بارشی روی نخواهد داد. دین ناباوران زبان به تمسخر گشودند.
استاد رسولی در خاطره خود می گوید: «آن روز گذشت و ما مطابق معمول به نماز جماعت آیت الله خوانساری در مدرسه فیضیه رفتیم. اکنون یادم نیست که به چه مناسبتی شب ها در مدرسه فیضیه بعد از نماز، جلسه روضه خوانی و سخنرانی بود. مرحوم حاج محمدتقی اشراقی به منبر رفت و هنوز اوایل سخنرانی ایشان بود که باران شروع شد... آن شب باران مفصلی آمد». این باران چنان گسترده و بی امان بود که تا آن وقت چنین بارشی را کسی سراغ نداشت. بی سیم های پادگان خاکفرج بکار افتاد و خبر این حادثه شگفت به جهان مخابره شد و در مدتی کوتاه پس از تأیید آن از طرف مقامهای رسمی لندن و آمریکا، از طریق رادیو انعکاس جهانی یافت.[۳]
حج وحدتآفرین:
تا شهریور ۱۳۲۸ شمسی، هفت سال می گذشت که ایران از حج محروم بود. در آن سال، حضور روحانیان که تشنه تر از همه می نمودند در این حج، حضوری پرجلوه بود؛ چنان که حج آن سال را حجة العلماء نامیدند. روحانیان بزرگی چون آیت الله میرزا محمد فیض و تنی چند از علمای برجسته در این حرکت به چشم می خوردند. آیت الله خوانساری هم به دعوت یکی از بازاریان تهران به این کاروان پیوست. در همان روزهای نخست، ورود ایشان به مکه وحدت آفرین گشت و با اعلام ثبوت رؤیت ماه از طرف ایشان، اختلاف رخت بربست و وقتی هم که جمعی از شیعیان از او تقاضای برپایی جماعت نمودند، او بی اعتنا به درخواست ایشان، به نماز جماعت برادران اهل سنت رفت. چه آن که این حج برای همبستگی بود و دلبستگی و دمیدن روح برادری، تا در سایه وحدتی ظاهری روح ها به وحدت رسند.
در مدینه، محل اقامت آیت الله خوانساری جای آمد و شد هیأت ها و کاروان های مذاهب مختلف بود. از جمله آنها هیأت علمای مصر به سرپرستی شیخ حسن البناء، مرشد عام جمعیت اخوان المسلمین بود. گفتگوهای دوستانه ای آغاز گشت و تلاش آیت الله خوانساری در نزدیکی و ایجاد تفاهم هر چه بیشتر بود. در پاسخ به این خبر اخوان وحدت، خطبای مصری هم با او، همصدا گردیدند.[۴]
فتواهای شورآفرین:
آیت الله محمدتقی خوانساری همگام با آیت الله حاج آقا حسین قمی -پیشگام مبارزه علیه کشف حجاب-، در این مبارزه شرکت نمود. او در آن جو پراختناق، بر فتوای روشنگرانه بر ضروری بودن حجاب پای فشرد.[۵]
همچنین با شروع شکل گیری توطئه اشغال فلسطین، آیت الله خوانساری با فریاد آیت الله کاشانی همنوا بود. او در فتوایی، فداکاری و کمک مسلمانان را در قضیه فلسطین و جنگ صهیونیسم واجب شمرد. سرانجام فریادها کارساز شد و هزاران فدایی اسلام آماده عزیمت به فلسطین گردیدند، اما با سنگ اندازی های دولت وقت این اعزام چشمگیر انجام نپذیرفت.[۶]
همگامی آیت الله خوانساری با آیت الله کاشانی مرزهای فراتری پیموده است. او با فتوایی سرنوشت ساز، ملی شدن نفت را اعلام کرد و قطع دست غارتگران را از این سرمایه خدادادی خواهان شد. در هنگام برگزاری انتخابات مجلس هفدهم که پس از پیروزی نهضت ملی انجام گرفت، ایشان بار دیگر به یاری رهبری نهضت آیت الله کاشانی شتافت و در فتوایی مهم، شرکت در انتخابات را ادای وظیفه شرعی دانست و سستی در این راه را عملی مسئولیت آفرین در پیشگاه خدا قلمداد نمود. انتشار این فتوا، تأثیر بسزایی در انتخابات مزبور گذاشت و در تهران تأثیر آن شگفت آورتر بود.[۷]
وفات
سال ۱۳۳۱ ش. علما و مردم شهر همدان كه از حال نامساعد مرحوم آیتالله سید محمدتقى خوانسارى با خبر بودند، از او خواستند تابستان را در هواى ییلاقى همدان سپرى كند. با قبول این درخواست، آیتالله خوانسارى با همراهانش آیتالله محمدعلی اراکی، آیتالله آخوند ملا علی همدانی، امام خمینى و آقاى مجتبى عراقى راهى آنجا گردید. آیتالله خوانسارى در استقبالى پرشور وارد شهر شد. در پى اغتنام از انفاس قدسى او مردم شهر از وى تقاضاى اقامه جماعت در مسجد جامع كردند. در یكى از آن روزها كه او براى برپایى نماز به مسجد مىرفت، در بین راه دچار حمله قلبى گشت و سرانجام نزدیکیهاى ظهر هفتم ذی الحجه ۱۳۷۱ قمری (۱۳۳۱ ش) دار فانی را وداع گفت. و چنین شد كه رؤیاى آیت الله بروجردی نیز تعبیر گشت. او در شب فوت آن مرحوم در عالم رؤیا مىبیند كه سید مرتضى علم الهدى از دنیا رفته است و جنازه او را به قم حمل مىكنند. وى از مشاهده این رؤیا بسیار متاسف و اندوهناک مىگردد و انتظار وقوع حادثهاى را مىكشد، كه ناگاه به بیت او اطلاع مىدهند كه آیتالله خوانسارى در همدان به رحمت ایزدى پیوسته است و جنازه او را به قم حمل مىكنند. مرحوم آیتالله بروجردى عموم علماى اعلام و طلاب حوزه علمیه قم را براى استقبال و تشییع جنازه آن مرحوم آماده و به استقبال اعزام مىدهند و خود نیز به استقبال و تشییع مىشتابد. پیکر آن عالم ربانی با عظمت و احترام خاصى در مسجد بالاسر حرم مطهر حضرت معصومه علیها السلام کنار مرقد آیت الله حائری به خاک سپرده شد.[۸]
پانویس
- ↑ مجله مجموعه حکمت، سال اول، ش ۱۲، ص ۱۲-۱۷؛ آثار الحجه، محمد شریف رازی، ج ۱، ص ۱۴۳.
- ↑ همان؛ نقباءالبشر، آقا بزرگ تهرانی، ج ۱، ص ۲۴۶؛ مجله نور علم، شماره اول، دوره دوم، ص ۹۸؛ علماء معاصرین، واعظ خیابانی تبریزی، ص ۲۱۱؛ تاریخ قم، ص ۲۵۲.
- ↑ مجله حوزه، ش ۱۲، ص ۲۸ و ش ۳۶، ص ۳۷؛ علماء معاصرین، ص ۳۱۲؛ مجله مجموعه حکمت، ص ۲۲، ۲۹-۳۵؛ مجله کیهان فرهنگی، سال سوم، ش ۱۲، ص ۷.
- ↑ مجموعه حکمت، ص ۴۳-۴۶؛ آثار الحجه، ج ۱، ص ۱۵۳ و ۱۵۴.
- ↑ آثار الحجه، ج ۱، ص ۱۵۵.
- ↑ مجله مجموعه حکمت، ص ۹.
- ↑ همان، ص ۳۵-۳۷؛ روحانیت و اسرار فاش نشده از نهضت ملی شدن صنعت نفت، ص ۸۸-۹۰؛ مجله تاریخ و فرهنگ معاصر، ش ۵.
- ↑ مجله مجموعه حکمت، ص ۴۹-۵۱؛ مجله حوزه، ش ۱۲، ص ۴۳؛ مجموعه ای از مکتوبات، سخنرانی ها و پیام های آیت الله کاشانی، ج ۳، ص ۵۶؛ گنجینه دانشمندان، محمد شریف رازی، ج ۱، ص ۳۲۶.
منابع
- تلخیص از کتاب فقهای نامدار شیعه، عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، ص۴۱۲.
- "خوانساری، سید محمدتقی"، پایگاه ویکی نور.
آرشیو عکس و تصویر
سید محمدتقی موسوی خوانساری در جوانی
سید محمدتقی موسوی خوانساری
سید محمدتقی موسوی خوانساری
محمدعلی مصلحی اراکی و سید محمدتقی موسوی خوانساری
از راست: ناشناسان، سید نصرالله موسوی بنیصدر، سید محمدتقی موسوی خوانساری و ناشناس
درس سید محمدتقی موسوی خوانساری در حرم حضرت معصومه سلام الله علیها
مهر سید محمدتقی موسوی خوانساری
تشییع پیکر سید محمدتقی موسوی خوانساری در قم
قبر سید محمدتقی موسوی خوانساری در حرم حضرت معصومه سلام الله علیها
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
