ضرورت وجود امام: تفاوت بین نسخه‌ها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) (ویرایش) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
{{متوسط}} | {{متوسط}} | ||
| − | بر این که زمین در هر زمان به وجود [[امام]] و [[حجت]] نیازمند است، براهین بسیاری اقامه شده. | + | بر این که زمین در هر زمان به وجود [[امام]] [[معصوم]] و [[حجت]] الهی نیازمند است، [[برهان|براهین]] بسیاری اقامه شده است. ضرورت وجود واسطه میان [[خدا]] و خلق، نیاز مردم به منبع رفع شک و تردید، ضرورت شناخته شدن [[حق]] از [[باطل]] و ضرورت بستن راه احتجاج بر مردم توسط خدا، برخی از دلائلی هستند که در روایات [[ائمه اطهار|ائمه]] علیهم‌السلام ذکر شده‌‌اند. متکلّمین [[شیعه]] نیز از راه قاعدۀ لطف و راه‌های دیگر، ضرورت وجود امام را اثبات نموده‌اند. |
| − | + | == ادله ضرورت وجود امام در روایات== | |
| − | == | ||
'''الف. ضرورت واسطه میان خدا و خلق:''' | '''الف. ضرورت واسطه میان خدا و خلق:''' | ||
| − | چون [[الله|خدا]] بی واسطه با خلقش ارتباط ندارد، براى او سفیرانى در میان خلقش باشند که خواست او را براى مخلوق و بندگانش بیان کنند و ایشان را به مصالح و منافعشان و موجبات تباه و فنایشان رهبرى نمایند. ایشان همان [[پیامبران|پیغمبران]] و برگزیده‌هاى خلق او هستند که از جانب خداى حکیم دانا به [[حکمت]] تایید گشته اند. چنین افرادی که حجت خدا بر خلقند همواره باید در زمین حضور داشته باشند.<ref>وافی، کتاب الحجه، باب اضطرار الی الحجه، حدیث ۱.</ref> | + | چون [[الله|خدا]] بی واسطه با خلقش ارتباط ندارد، براى او سفیرانى در میان خلقش باشند که خواست او را براى مخلوق و بندگانش بیان کنند و ایشان را به مصالح و منافعشان و موجبات تباه و فنایشان رهبرى نمایند. ایشان همان [[پیامبران|پیغمبران]] و برگزیده‌هاى خلق او هستند که از جانب خداى حکیم دانا به [[حکمت]] تایید گشته اند. چنین افرادی که حجت خدا بر خلقند همواره باید در زمین حضور داشته باشند.<ref>وافی، کتاب الحجه، باب اضطرار الی الحجه، حدیث ۱.</ref> بعد از [[خاتم الأنبیاء|خاتم پیامبران]] نیز، امامان این مسئولیت را بر عهده دارند. |
'''ب. نیاز مردم به منبع رفع شک و تردید:''' | '''ب. نیاز مردم به منبع رفع شک و تردید:''' | ||
| سطر ۱۳: | سطر ۱۲: | ||
'''ج. شناخته شدن حق از باطل:''' | '''ج. شناخته شدن حق از باطل:''' | ||
| − | خدا زمین را بدون [[امام]] عادل رها نمی کند، چرا که اگر این گونه | + | خدا زمین را بدون [[امام]] عادل رها نمی کند، چرا که اگر این گونه نباشد، [[حق]] از [[باطل]] شناخته نمی شود.<ref>وافی، کتاب الحجه، باب ان الارض لاتخلو من الحجه، حدیث ۵ و ۶.</ref> |
'''د. بستن راه احتجاج بر مردم:''' | '''د. بستن راه احتجاج بر مردم:''' | ||
| − | از مسائلی که وجود امام را ضروری می نماید، بستن راه احتجاج بر مردم است، | + | از مسائلی که وجود امام را ضروری می نماید، بستن راه احتجاج بر مردم است، چنانکه در روایتی آمده است: اگر دو نفر در زمین باشند، یکی از آنها امام است، تا احدی نتواند به خدا احتجاج کند که او را بدون حجت رها نموده.<ref>وافی، کتاب الحجه، باب ان الارض لاتخلو من الحجه، حدیث ۱۴، ۱۵، ۱۶ و ۱۷.</ref> |
'''ه. باقی بودن شب قدر و نزول ملائکه:''' | '''ه. باقی بودن شب قدر و نزول ملائکه:''' | ||
| سطر ۲۳: | سطر ۲۲: | ||
مطابق با [[سوره قدر]]، در هر سال شبی است به نام [[شب قدر]] که در آن [[فرشتگان|ملائکه]] و روح برای هر امری نازل می شوند (مطابق روایات [[شیعه]] تفسیر و بیان همه امور تا سال آینده در چنان شبى فرود می آید). نزول دائم ملائکه در شب قدر هر سال، فردی را می طلبد که جایگاه چنین نزولی باشد.<ref>اصول کافی، کتاب الحجه، باب فی شأن: انا انزلناه فی لیلة القدر.</ref> | مطابق با [[سوره قدر]]، در هر سال شبی است به نام [[شب قدر]] که در آن [[فرشتگان|ملائکه]] و روح برای هر امری نازل می شوند (مطابق روایات [[شیعه]] تفسیر و بیان همه امور تا سال آینده در چنان شبى فرود می آید). نزول دائم ملائکه در شب قدر هر سال، فردی را می طلبد که جایگاه چنین نزولی باشد.<ref>اصول کافی، کتاب الحجه، باب فی شأن: انا انزلناه فی لیلة القدر.</ref> | ||
| + | ==ادله ضرورت وجود امام در نظر متکلمین== | ||
| + | متکلّمین [[شیعه]] برای اثبات ضرورت وجود [[امام]] دلایل زیر را ذکر کرده‌اند: | ||
| + | |||
| + | '''الف. ضرورت وجود امام بر اساس قاعدهٔ لطف:''' | ||
| + | |||
| + | «لطف» یعنی هر کاری که مردم را به خوبی‌ها نزدیک و از بدی‌ها دور کند، بدون اینکه اختیارشان را بگیرد. متکلمان می گویند از آنجا که خداوندِ [[حکیم (اسم الله)|حکیم]] است، پس از جعلِ [[تکلیف]]، تحققِ لطف بر خداوند لازم دانسته می‌شود: «واللطف واجب بعد وجود التکلیف».<ref>جعفر سبحانی، المبسوط فی أصول الفقه، ج۳، ص ۱۸۴؛ و نیز: سید بهاءالدین نجفی، منتخب الأنوار المضیئة، ج۱، ص ۸: «والدلیل على وجوبه… وإلا لزم نقض الغرض».</ref> بر پایهٔ همین قاعده، متکلمان امامی می‌گویند: امام، لطفِ الهی است و لطف بر خدای حکیم لازم است؛ پس وجود امام در هر زمان ضروری است.<ref>علامه حلّی، کشف المراد فی شرح تجریدالاعتقاد، ج۱، ص ۳۶۲–۳۶۳.</ref> | ||
| + | |||
| + | '''ب. نیاز به وجود امام برای نظم اجتماعی:''' | ||
| + | |||
| + | عقلای عالم برای جلوگیری از هرج‌ومرج و نزاع، یک رئیسِ واحد می‌گذارند؛ در [[دین]] هم برای حفظ [[نظم]] و جلوگیری از [[فساد]]، وجود امام لازم است.<ref>علامه حلّی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ج۱، ص ۳۶۲–۳۶۳.</ref> | ||
| + | |||
| + | '''ج. نیاز به وجود امام برای حفظ شریعت:''' | ||
| + | |||
| + | برای نگه‌داشتنِ دین از کم‌وزیاد شدن و خطا چاره‌ای جز وجود امام نداریم. امام، معیارِ ثابتی برای تفسیر و تطبیقِ شریعت می‌دهد و جلوی تحریف‌ها و اختلاف‌های زیان‌بار را می‌گیرد؛ بنابراین اگر شریعت برای هدایت پایدار نازل شده، به‌طور عقلانی نیازمند پاسداری امام معصوم است تا این پایداری واقعاً تضمین شود.<ref>علامه حلّی، کشف المراد، ج۱، ص۳۶۳: «یحفظ الشرائع و یحرسها…»؛ سید مرتضی، الشافی فی الإمامة، ج۳، ص ۱۶۹-۱۷۰.</ref> | ||
| + | |||
| + | '''د. لزوم عصمت و علمِ جامعِ در مرجع نهایی دین:''' | ||
| + | |||
| + | اگر قرار است یک مرجع، فصل الخطابِ مسائل دینی و حل کننده اختلاف‌ها باشد، خطاپذیری با این نقش مهم سازگار نیست. [[عقل]] می‌گوید مرجع نهایی باید هم [[معصوم]] باشد و هم آگاهِ جامع به معارف و احکام، تا بتواند داوری کند و راه درست را نشان دهد؛ از این‌رو وجود چنین امامی برای تداومِ هدایت لازم است.<ref>سید مرتضی علم‌الهدی، الشافی فی الإمامة، ج ۲–۳، مباحثِ لزوم عصمت و علم امام.</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
| − | + | ==منابع== | |
| + | *کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، علامه حلّی، [https://lib.eshia.ir/15229/1/161 نسخه آنلاین کتابخانه مدرسه فقاهت]. | ||
| + | *الشافی فی الإمامة، سید مرتضی علم‌الهدی، موسسه الصادق، تهران. | ||
| + | *الکافی، محمد کلینى، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق. | ||
| + | *الوافی، فیض کاشانى، اصفهان، کتابخانه امام أمیرالمؤمنین على علیه‌السلام، چاپ اول، ۱۴۰۶ق. | ||
| + | *المبسوط فی أصول الفقه، جعفر سبحانی، مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، قم، ۱۴۳۱ق. | ||
{{اعتقادات شیعه}} | {{اعتقادات شیعه}} | ||
| − | [[رده:امامت]] | + | [[رده:اعتقادات]][[رده:امامت]] |
[[رده: مقاله های مهم]] | [[رده: مقاله های مهم]] | ||
{{سنجش کیفی | {{سنجش کیفی | ||
|سنجش=شده | |سنجش=شده | ||
| − | |شناسه= | + | |شناسه= خوب |
| − | |عنوان بندی مناسب= | + | |عنوان بندی مناسب= خوب |
| − | |کفایت منابع و پی نوشت ها= | + | |کفایت منابع و پی نوشت ها= متوسط |
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب | |رعایت سطح مخاطب عام= خوب | ||
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب | |رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۱۹
بر این که زمین در هر زمان به وجود امام معصوم و حجت الهی نیازمند است، براهین بسیاری اقامه شده است. ضرورت وجود واسطه میان خدا و خلق، نیاز مردم به منبع رفع شک و تردید، ضرورت شناخته شدن حق از باطل و ضرورت بستن راه احتجاج بر مردم توسط خدا، برخی از دلائلی هستند که در روایات ائمه علیهم‌السلام ذکر شده‌‌اند. متکلّمین شیعه نیز از راه قاعدۀ لطف و راه‌های دیگر، ضرورت وجود امام را اثبات نموده‌اند.
ادله ضرورت وجود امام در روایات
الف. ضرورت واسطه میان خدا و خلق:
چون خدا بی واسطه با خلقش ارتباط ندارد، براى او سفیرانى در میان خلقش باشند که خواست او را براى مخلوق و بندگانش بیان کنند و ایشان را به مصالح و منافعشان و موجبات تباه و فنایشان رهبرى نمایند. ایشان همان پیغمبران و برگزیده‌هاى خلق او هستند که از جانب خداى حکیم دانا به حکمت تایید گشته اند. چنین افرادی که حجت خدا بر خلقند همواره باید در زمین حضور داشته باشند.[۱] بعد از خاتم پیامبران نیز، امامان این مسئولیت را بر عهده دارند.
ب. نیاز مردم به منبع رفع شک و تردید:
برای رفع تردید و شک لازم است همواره فردی قابل رجوع و مورد اعتماد در میان خلق باشد که از مردم رفع شک و تردید نماید.[۲]
ج. شناخته شدن حق از باطل:
خدا زمین را بدون امام عادل رها نمی کند، چرا که اگر این گونه نباشد، حق از باطل شناخته نمی شود.[۳]
د. بستن راه احتجاج بر مردم:
از مسائلی که وجود امام را ضروری می نماید، بستن راه احتجاج بر مردم است، چنانکه در روایتی آمده است: اگر دو نفر در زمین باشند، یکی از آنها امام است، تا احدی نتواند به خدا احتجاج کند که او را بدون حجت رها نموده.[۴]
ه. باقی بودن شب قدر و نزول ملائکه:
مطابق با سوره قدر، در هر سال شبی است به نام شب قدر که در آن ملائکه و روح برای هر امری نازل می شوند (مطابق روایات شیعه تفسیر و بیان همه امور تا سال آینده در چنان شبى فرود می آید). نزول دائم ملائکه در شب قدر هر سال، فردی را می طلبد که جایگاه چنین نزولی باشد.[۵]
ادله ضرورت وجود امام در نظر متکلمین
متکلّمین شیعه برای اثبات ضرورت وجود امام دلایل زیر را ذکر کرده‌اند:
الف. ضرورت وجود امام بر اساس قاعدهٔ لطف:
«لطف» یعنی هر کاری که مردم را به خوبی‌ها نزدیک و از بدی‌ها دور کند، بدون اینکه اختیارشان را بگیرد. متکلمان می گویند از آنجا که خداوندِ حکیم است، پس از جعلِ تکلیف، تحققِ لطف بر خداوند لازم دانسته می‌شود: «واللطف واجب بعد وجود التکلیف».[۶] بر پایهٔ همین قاعده، متکلمان امامی می‌گویند: امام، لطفِ الهی است و لطف بر خدای حکیم لازم است؛ پس وجود امام در هر زمان ضروری است.[۷]
ب. نیاز به وجود امام برای نظم اجتماعی:
عقلای عالم برای جلوگیری از هرج‌ومرج و نزاع، یک رئیسِ واحد می‌گذارند؛ در دین هم برای حفظ نظم و جلوگیری از فساد، وجود امام لازم است.[۸]
ج. نیاز به وجود امام برای حفظ شریعت:
برای نگه‌داشتنِ دین از کم‌وزیاد شدن و خطا چاره‌ای جز وجود امام نداریم. امام، معیارِ ثابتی برای تفسیر و تطبیقِ شریعت می‌دهد و جلوی تحریف‌ها و اختلاف‌های زیان‌بار را می‌گیرد؛ بنابراین اگر شریعت برای هدایت پایدار نازل شده، به‌طور عقلانی نیازمند پاسداری امام معصوم است تا این پایداری واقعاً تضمین شود.[۹]
د. لزوم عصمت و علمِ جامعِ در مرجع نهایی دین:
اگر قرار است یک مرجع، فصل الخطابِ مسائل دینی و حل کننده اختلاف‌ها باشد، خطاپذیری با این نقش مهم سازگار نیست. عقل می‌گوید مرجع نهایی باید هم معصوم باشد و هم آگاهِ جامع به معارف و احکام، تا بتواند داوری کند و راه درست را نشان دهد؛ از این‌رو وجود چنین امامی برای تداومِ هدایت لازم است.[۱۰]
پانویس
- ↑ وافی، کتاب الحجه، باب اضطرار الی الحجه، حدیث ۱.
- ↑ وافی، کتاب الحجه، باب اضطرار الی الحجه، حدیث ۲.
- ↑ وافی، کتاب الحجه، باب ان الارض لاتخلو من الحجه، حدیث ۵ و ۶.
- ↑ وافی، کتاب الحجه، باب ان الارض لاتخلو من الحجه، حدیث ۱۴، ۱۵، ۱۶ و ۱۷.
- ↑ اصول کافی، کتاب الحجه، باب فی شأن: انا انزلناه فی لیلة القدر.
- ↑ جعفر سبحانی، المبسوط فی أصول الفقه، ج۳، ص ۱۸۴؛ و نیز: سید بهاءالدین نجفی، منتخب الأنوار المضیئة، ج۱، ص ۸: «والدلیل على وجوبه… وإلا لزم نقض الغرض».
- ↑ علامه حلّی، کشف المراد فی شرح تجریدالاعتقاد، ج۱، ص ۳۶۲–۳۶۳.
- ↑ علامه حلّی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ج۱، ص ۳۶۲–۳۶۳.
- ↑ علامه حلّی، کشف المراد، ج۱، ص۳۶۳: «یحفظ الشرائع و یحرسها…»؛ سید مرتضی، الشافی فی الإمامة، ج۳، ص ۱۶۹-۱۷۰.
- ↑ سید مرتضی علم‌الهدی، الشافی فی الإمامة، ج ۲–۳، مباحثِ لزوم عصمت و علم امام.
منابع
- کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، علامه حلّی، نسخه آنلاین کتابخانه مدرسه فقاهت.
- الشافی فی الإمامة، سید مرتضی علم‌الهدی، موسسه الصادق، تهران.
- الکافی، محمد کلینى، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- الوافی، فیض کاشانى، اصفهان، کتابخانه امام أمیرالمؤمنین على علیه‌السلام، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
- المبسوط فی أصول الفقه، جعفر سبحانی، مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، قم، ۱۴۳۱ق.
| اعتقادات شیعه | |
| توحید | توحید ذاتی * توحید صفاتی * توحید افعالی * توحید در عبادت * بداء * اسماء و صفات الهی |
| عدل | قضا و قدر * اختیار * امر بین الامرین |
| نبوت | عصمت پیامبران * خاتمیت * وحی * اعجاز * عدم تحریف قرآن |
| امامت |
باورها: ضرورت وجود امام * عصمت امامان * اهل بیت * چهارده معصوم * ولایت تكوینی * علم غیب امامان * غیبت امام زمان (عج) * انتظار * رجعت * توسل * شفاعت * آخر الزمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله * امام علی(ع) * امام حسن(ع) * امام حسین(ع) * امام سجاد(ع) * امام باقر(ع) * امام صادق(ع) * امام کاظم(ع) * امام رضا(ع) * امام جواد(ع) * امام هادی(ع) * امام عسکری(ع) * امام مهدی(عج) |
| معاد | برزخ * معاد جسمانی * حشر * صراط * میزان * بهشت * جهنم |
