محمدجعفر شریعتمدار استرآبادی
«ملا محمدجعفر استرآبادی» معروف به «شریعتمدار» (۱۱۹۷-۱۲۶۳ ق)، عالم و مرجع بزرگ شيعه در قرن سیزدهم قمرى و از شاگردان سید علی طباطبایی بود. او در علوم مختلف اسلامی مانند فقه، اصول، كلام، تفسیر، حديث، رجال و اخلاق متبحّر و صاحب تألیف بود. شریعتمدار حدود بیست سال در تهران منصب قضاوت و امامت جمعه و حلّ امور مردم را بر عهده داشت.
| نام کامل | محمدجعفر شریعتمدار استرآبادی |
| زادروز | ۱۱۹۷ قمری |
| زادگاه | استرآباد، گرگان |
| وفات | ۱۲۶۳ قمری |
| مدفن | نجف |
|
| |
| اساتید | |
|
| |
| آثار |
مصابيح الأصول، خزائن العلوم، البراهین القاطعة، لُبّ اللباب، أنیس الواعظین، ملاذ الأوتاد، شفاء الصدور، جامع الفنون، شوارع الأعلام،... |
محتویات
زندگینامه
ولادت
شيخ ملا محمدجعفر بن سيفالدين استرآبادی، معروف به شریعتمدار در روستاى نوكنده از توابع استرآباد -شهرى بين سارى و گرگان- در ششم ماه رمضان سال ۱۱۹۷ قمری زاده شد.
تحصیلات
ملا محمدجعفر با تشویق والد خود به تحصيل علوم مقدماتى در زادگاهش پرداخت. پس از چندى متوجه كشور عراق شد و در حوزه کربلا در درس سید علی طباطبایی (۱۲۳۱-۱۱۶۱ ق) صاحب «رياض المسائل» حاضر گشت. در همین زمان وى تقريرات درس استاد خویش را در قالب اثرى به نام «ملاذ الأوتاد» به نگارش درآورد. همچنين با تألیف کتاب «شوارع الأنام في شرح القواعد» در سى سالگى به سال ۱۲۲۸ ق، مورد تحسين استاد خویش قرار گرفت. برخی دیگر از اساتيد او را، وحید بهبهانی، سید محمدمهدی بحرالعلوم و میرزای قمی ذکر کرده اند.
فعالیتهای علمی و اجتماعی
استرآبادى زمانی که شهر کربلا توسط داود پاشا محاصره شد، به ایران عزیمت نمود. وى در سال ۱۲۳۱ ق، دو سال قبل از وفات استادش سيد على طباطبايى، در ايام رياست مولى محمدرضا استرآبادى به زادگاه خویش بازگشت، اما اقامتش در آنجا به طول نينجامید و پس از تألیف کتاب «مشكاة الورى» در شرح «الفيه» شهيد اول، در اوائل رياست و زعامت مولى عبدالوهاب قزوینى به قزوین رفت و مورد تكريم و احترام واقع گشت.
فتحعلى شاه قاجار طى سفرى كه به قزوین داشت، به فضل و دانش استرآبادى پى برد و از او خواست كه به تهران برود و استرآبادى نيز خواسته او را اجابت نمود. وى در تهران مورد اجلال و بزرگداشت شاه قاجار و امرای مملکت واقع گشت و با امكاناتى كه به دستور شاه برای وى فراهم شده بود، به تدريس و تصنيف و تألیف پرداخت.
شریعتمدار استرآبادى در دفاع از دين و جهاد عليه مخالفان پيش قدم بود و در سال ۱۲۴۱ ق. با سيد محمد طباطبايى معروف به «سيد مجاهد» برای جهاد با قواى متجاوز روس راهى شد و چون از جنگ با روسها بازگشت عازم زيارت خانه خدا شد و از طريق نجف بازگشت و در كربلا رحل اقامت افكند تا اينكه در سال ۱۲۴۶ ق. برخى از خاندان وى به بلاى طاعون از دنيا رفتند. وى پس از دو سال اقامت در كربلا به ایران بازگشت و بعد از اقامت در شهرهاى مختلفى چون کرمانشاه، تهران و استرآباد به زيارت امام رضا عليهالسلام مشرف شد. پس از بازگشت محمّدشاه قاجار از نبرد هرات و ديدار وى با استرآبادى، از وى برای مراجعت دوباره به تهران دعوت كرد كه مورد قبول استرآبادى قرار گرفت و در تهران مرجعيت دينى را به عهده گرفت. شریعتمدار حدود بیست سال در تهران منصب قضاوت، امام جمعه و جماعت و رتق و فتق امور مردم را عهدهدار بود.
صاحب «روضات الجنات» می نویسد: شریعتمدار دانشمندی نکو قلم، خوش بیان و گویا بود. مردم را به بهترین وجه به راه خدا و دین و به راه هدایت دعوت می نمود و با اصول فلسفی دقیق و پند و اندرز پسندیده با آنها گفتگو می کرد و باطل گویان را مجاب می نمود.
شریعتمدار یکی از شرایط مهم اجتهاد را تسلط کامل در ادبیات عرب می دانست و معتقد بود از این دانش می توان به فقه و اصول و تفسیر و شعر و... دست یافت.
وفات
مرحوم محمدجعفر شریعتمدار استرآبادى سرانجام در شب جمعه ۱۰ ماه صفر سال ۱۲۶۳ ق. در تهران دار فانى را وداع گفت و پیکرش بنا به گفته صاحب «الذريعه» به نجف اشرف منتقل گشت و در مكانى كه خود از پيش معين كرده بود به خاک سپرده شد. بعد از او فرزند دانشمندش شیخ علی استرآبادی -صاحب جواهر المعادن، انیس الغربا، نهایة الآمال، جنة السرور و تحریر الاصول-، وارث علوم پدر گردید.
آثار و تألیفات
محمدجعفر شریعتمدار استرآبادى عالمی جامع و نویسنده ای ماهر و توانا بود و آثار گوناگونى (حدود چهل جلد کتاب) در موضوعات مختلفى چون فقه، اصول، كلام و عقاید، فلسفه، تاريخ، علوم قرآن و حديث، اخلاق، رجال و درایه و... از او به يادگار مانده که احاطه علمی او را در علوم عقلی و نقلی به اثبات می رساند:
- مصابيح الأصول، در اصول فقه (چند جلد)؛
- مشارع الأصول؛
- خزائن العلوم؛
- الردّ على الصوفية؛
- أصل الأصول، به زبان فارسی؛
- البراهین القاطعة فی شرح تجريد العقائد الساطعة، شرح «تجريد الاعتقاد» اثر خواجه نصیرالدین طوسی در حکمت و کلام (شش جلد)؛
- اصول الدين؛
- وصل الفصول؛
- لُبّ اللباب، در علم رجال؛
- مؤيّد العارفين و مغانم السالكين؛
- انیس الواعظین (مونس الزاهدین)، در اصول و فروع و اخلاق؛
- مشكاة الورى، در شرح «الفيه» شهيد اول؛
- شارع کبیر، در شرح معالم (چند جلد)؛
- ملاذ الأوتاد، در تقریرات درس سید علی طباطبایی؛
- شفاء الصدور، در تفسیر (چند جلد)؛
- جامع الفنون، در علم اصول و شرایط اجتهاد؛
- شوارع الأعلام (شوارع الأنام)، در شرح قواعد الاحکام؛
- مداین العلوم؛
- موالید الاحکام؛
- ینابیع الحکمة؛
- قواعد الفقهیه؛
- اصل العقاید؛
- مصباح الهدی؛
- نجم الهدایه؛
- نخبه، در دعا؛
- تحفة العراق؛
- ارشاد المسلمین، در اخلاق؛
- سفینة النجاة، در شناخت امراض؛
- جامع الرسائل؛
- مظاهر الاسرار؛
- مشاکل القرآن؛
- اعمال العلوم؛
- زینت الصلوة؛
- تجوید القرآن؛
- حاشیه شرح لمعه.
منابع
- "استرآبادی، محمدجعفر"، ویکی نور.
- "شریعتمدار تهرانی"، سایت شعائر.
