کفایة الأثر (کتاب)

از دانشنامه‌ی اسلامی
(تغییرمسیر از كفایة الأثر (کتاب))
پرش به ناوبری پرش به جستجو
كفایة الأثر.jpg
نویسنده علی بن محمد خزاز قمی
موضوع احادیث امامت
زبان عربی
تعداد جلد 1

كفایة الأثر

کتاب «کفایة الاثر فی النّصوص علی الأئمه الاثنی عشر» تألیف ابوالقاسم علی بن محمد خزاز قمی (از علمای قرن چهارم و پنجم) در موضوع امامت است. این کتاب یکی از منابع مهم مجموعه‌های روایی شیعه مانند بحارالانوار بوده است. كتاب كفاية الاثر به عنايت خداوند متعال، از دست تطاول روزگار، مصون و محفوظ ماند و به نسل هاى آينده رسيده و راه روشن و ادله قطعى شيعه را در مسئله امامت، پايدار و جاودانه كرد.

زندگی‌نامه مؤلف

علی بن محمد خزاز قمی رازی در شهر قم -احتمالا در نیمه دوم سده چهارم هجرى قمرى- به دنیا آمد و از کودکی در این شهر به فراگیری علم و دانش روی آورد و مراحل مقدماتی آن را فراگرفت. خزاز قمی برای فراگیری علم از محضر شیخ صدوق به شهر ری سفر کرد و از محضر آن دانشمند بزرگ بهره‌های فراوان برد و در مدت کوتاهی به یکی از راویان بزرگ حدیث و شخصیت‌های معتبر روایی شیعه مبدل گشت. وی همچنین از معاصران شیخ مفید ـ عالم برجسته شیعه در آن دوران ـ به شمار می‌آید. تألیفات دیگر او: الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه و الایضاح فی اصول الدین علی مذهب اهل البیت می باشد.

انگیزه نگارش

خزاز قمی در مطلع كتابش، راز و رمز اين تلاش مقدس را چنين مى نگارد: آنچه انگيزه شد تا من در جهت نوشتن اين كتاب گام بردارم، اين بود كه مشاهده كردم گروهى از عوام بلكه خواص شيعه، در مسئله نص و دليل قطعى بر امامت امامان معصوم، دچار نوعى تحيرند و شبهه افكنى هاى گروه معتزله از اهل سنت، آن‌ها را سر در گم كرده است و كار به جائى رسيده كه بعضى از علاقه مندان به خاندان پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله مى گويند: از صحابه پيامبر، و حتى از خود امامان علیهم‌السلام نيز دليلى بر اين باور شيعه (امامت ائمه علیهم‌السلام) نداريم. چون چنين انحراف و كتمان حقيقت را ديديم، دامن همت به كمر بستم تا حقايق را روشن و شك و شبهه مخالفين را برطرف كنم. اين اقدام را فقط براى خشنودى پروردگار عالم و تقرب به رسول الله صلی الله علیه و آله و امامان علیهم‌السلام انجام دادم.[۱]

محتوای کتاب

موضوع این کتاب امامت است. مؤلف در این کتاب به جمع‌آوری روایات معتبر از حضرت رسول خدا صلی الله علیه و آله، که شخصیت‌های مشهور صحابه نقل کرده‌اند و همچنین روایات فراوانی از ائمه علیهم‌السلام درباره تعداد و نام امامان بعد از آن حضرت پرداخته است.

خزاز قمی برای اثبات امامت دوازده امام معصوم، به روایات معتبری از علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام، امام حسن علیه‌السلام، امام حسین علیه‌السلام و صحابه معروف پیامبر صلی الله علیه و آله استناد نموده است؛ صحابه‌ای چون: عبدالله بن عباس، عبدالله بن مسعود، ابوسعید خدری، ابوذر غفاری، سلمان فارسی، جابر بن عبدالله انصاری، زید بن ارقم، ابو ایوب انصاری، عمار یاسر، حذیفه بن یمام، و از میان زنان به سخنان شخصیت‌هایی مانند حضرت فاطمه علیهاالسلام دختر حضرت رسول خدا صلی الله علیه و آله، ام سلمه و عایشه استناد جسته است. در پایان نیز به روایاتی که از دیگر ائمه در این باره وارد شده، می‌پردازد.

تمام روايات اين كتاب، ارزنده و اصيل است. ما در اين جا به ذكر چند روايت از آن بسنده مى كنيم:

عصمت پيامبر و امامان: مؤلف باواسطه از ابن عباس روايت مى كند كه گفت: از رسول اكرم صلی الله علیه و آله شنيدم كه به من فرمود: «من و على و حسن و حسين و نه امام از نسل حسين، پاك و معصوم هستيم».[۲]

على ترازوى حق: همچنين باواسطه از ابن عباس نقل مى كند كه گفت: از رسول اكرم صلی الله علیه و آله بارها و بارها مى شنيدم كه مى فرمود: «على با حق و حق با على است. او پيشوا و خليفه بعد از من است، هر آن كس به ولايت او چنگ بزند رستگار شده و اهل نجات خواهد بود و هر كس از على دور شود گمراه و بدبخت خواهد شد».[۳]

اهل بيت ستارگان آسمانى: با واسطه از ابوسعید خدری آورده است كه او مى گويد: از رسول اكرم مرتباً مى شنيدم كه مى فرمود: «اهل بيت من، مايه امن و امان اهل زمين‌اند آن گونه كه ستارگان، امان اهل آسمانند».[۴]

ثقلين: و باز باواسطه از ابوهريره روايت مى كند كه گفت: از پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله شنيدم كه مى فرمود: «من در ميان شما دو گوهر گرانبها و ارزشمند، به يادگار مى گذارم. قرآن، كتاب الهى، هر كس از آن پيروى كند، در مسير هدايت خواهد بود و هر كس از قرآن دورى كند به گمراهى خواهد افتاد. و اهل بيت من، شما را به خدا سوگند مى دهم كه حرمت و عظمت اهل بيت مرا رعايت كنيد». و اين را سه مرتبه فرمود.[۵]

اعتبار و اهمیت کتاب

این کتاب از معتبرترین کتاب‌های روایی شیعه به شمار می‌آید و از زمان نگارش تا حال، پیوسته مورد توجه علما و بزرگان شیعه بوده و از مآخذ عمده دو کتاب معروف شیعه یعنی بحارالانوار و وسائل الشیعه می باشد.

علامه مجلسى در این مورد می گوید: «شیخ سعادتمند على بن محمد خزار قمى...، کتاب «کفایة الأثر» از او، کتابى است که مانند آن در زمینه امامت تألیف نشده و این اثر بهترین نشانه بر فضل و کمال و وثاقت و دیانت مؤلف اوست».

وحید بهبهانى نیز در وصف خزار قمى و اثرش نگاشته است: «کتاب «کفایة الاثر» در کمال خوبى و متانت نوشته شده و از تحقیقات خود مؤلف در این نوشتار بدست مى آید که این شخصیت بزرگوار در کمال فضل و دانش قرار داشته است».

وضعیت نشر

اين اثر به طبع بسيار قديمى در كتابخانه هاى نجف و قم موجود بود تا اين كه در طليعه انقلاب اسلامى ايران با همت مدير محترم انتشارات بيدار قم و تحقيق ارزشمند يكى از محققان حوزه علميه قم، آقاى سيد عبداللطيف كوه كمرى خوئى در یک جلد به صورتى زيبا و وزين در سال ۱۴۰۱ ق به قطع وزیری چاپ شده و در دسترس دانش‌پژوهان حوزه دين‌پژوهى و امام شناسى قرار گرفت.

منابع

  • محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی،‌ صفحه ۲۶۹.
  • ابوالحسن ربانى صالح‌آبادى، ستارگان حرم، جلد ۹.

متن کتاب

كفایة الأثر فی النصوص علی الأئمه الاثنی عشر

  1. كفاية الاثر، طبع سيد عبداللطيف كوه‌كمره اى، ص 8.
  2. كفاية الاثر، طبع بيدار، ص 18.
  3. .همان، ص 21.
  4. همان، ص 29.
  5. همان، ص 87.