سید علی نیلی نجفی
«سید على بن عبدالکریم نیلى نجفی»، فقیه، متکلم، مفسر، رجالى و نسّابه بزرگ شیعه در قرن هشتم و نهم هجرى و از شاگردان فخر المحققین حلی و شهید اول بوده است. سید على نیلی از جمله علمایى بوده که در زمان خود، منصب نقابت شیعیان را به عهده داشته است. کتاب «منتخب الأنوار المضیئة» از آثار معروف اوست.
| نام کامل | سید على بن عبدالکریم نیلى نجفى |
| زادگاه | نیل، عراق |
| وفات | قرن نهم قمری |
| مدفن | نجف |
|
| |
| اساتید | |
| شاگردان |
احمد بن فهد حلى، شیخ حسن بن على، شیخ حسن بن سلیمان، سید جمالالدین بن اعرج عمیدى،... |
| آثار |
منتخب الأنوار المضیئة، سرور أهل الإیمان فی علامات ظهور صاحب الزمان، إیضاح المصباح لأهل الفلاح، الأنوار الإلهیة فی الحکمة الشرعیة، الدرالنضید فی تعازی الامام الشهید،... |
زندگینامه
سید بهاءالدین على نیلى نجفى، منسوب به نیل، شهرى است بین بغداد و کوفه که به وسیلۀ حجاج بن یوسف بنا نهاده شده است. تاریخ دقیق ولادت و وفات او مشخص نیست، اما او از شاگردان فخر المحققین حلی (متوفاى ۷۷۱ هجرى)، و نیز استاد احمد بن فهد حلى (متوفاى ۸۴۱ هجرى) بوده است؛ بنابراین از علمای قرن هشت یا نه هجری محسوب مىشود.
نجفى هم بدين اعتبار به او مىگويند كه براى تحصيل عازم نجف شده و ساكن نجف گرديده است. پدرش سید غیاث الدین عبدالکریم، سیدی عالم و جلیل القدر بوده و در سال ۷۶۶ هجری توسط اعراب غارتگر به فیض شهادت نائل آمد.
خاندان سید علی نیلی از سادات حسینی و از نسل حسین ذوالدمعه پسر زید بن علی (علیهماالسلام) و مدتها عهده دار منصب نقابت علویان بودهاند. از جمله افتخارات سید على بن عبدالکریم نیلی منصب نقابت است. او از جمله علمایى بوده که در زمان خود، مسئولیت تمامى سادات منطقه خود را به عهده داشته و مرجع حل اختلافات و پناهگاه مستمندان از آنان بوده است. این منصب ارزش معنوى بالایى داشته و به بزرگترین فرد از خاندان سادات از حیث علم و تقوا و دیانت تعلق مىگرفته است.
اساتید و شاگردان
سید على بن عبدالکریم نیلی در محضر علمای بزرگى تحصیل نمود، از جمله:
- پدرش، سید عبدالکریم بن عبدالحمید نیلى
- فخر المحققین حلی (م، ۷۷۱ هجرى) فرزند بزرگوار علامه حلى
- سید عمیدالدین بن محمد (م، ۷۵۴ هجرى)
- سید ضیاءالدین برادر سید عمیدالدین
- شهید محمد بن مکى، مؤلف کتاب شریف اللمعة الدمشقیة؛ بیشتر مراتب علمی سید علی نیلی از محضر شهید اول بوده و علاقه شدیدی به او پیدا نمود و در آثار خود استاد را به خوبی می ستاید و او را در علم فقه بحری بی پایان می یابد.
سید علی نیلی پس از کسب مراتب کمال، در حوالی بغداد به ترویج مکتب اهلبیت (علیهمالسلام) مشغول بود و افاضلی از محضرش بهره مند شدند، که از آن جملهاند:
- احمد بن فهد حلى (م، ۸۴۱ هجرى) و مؤلف کتاب ارزشمند عُدة الداعى.
- شیخ حسن بن على معروف به ابن عشرة.
- شیخ حسن بن سلیمان، مؤلف کتاب مختصر بصائر الدرجات.
- سید جمالالدین بن اعرج عمیدى، که کتاب رجال سید على نیلی را کامل کرده و شرح حال معاصرینش را هم به آن افزوده است.
آثار و تألیفات
سید على نیلی ارادتى خالص به ولایت و امام زمان (عجلاللهتعالىفرجهالشریف) داشته که در آثار و تألیفاتش نمایان است. برخی از تألیفات گرانبهاى او عبارتند از:
- منتخب الأنوار المُضیئة فی ذکر القائم الحجة، که شیخ آقا بزرگ از آن به «الغیبة» تعبیر کرده است. کتابی در زندگی امام عصر (عجلاللهتعالىفرجه) و بیان غیبت و ظهور و اثبات امامت ایشان است.
- سرور أهل الإیمان فی علامات ظهور صاحب الزمان؛ این کتاب احتمالا خلاصه کتاب «منتخب الانوار المضیئة» باشد.
- الإنصاف فی الرد على صاحب الکشاف.
- بیان الجزاف فی تبیان انحراف صاحب الکشاف.
- إیضاح المصباح لأهل الفلاح، که شرح «مصباح المتهجد» شیخ طوسى است.
- کتابى در علم رجال، که شاگردش جمالالدین ابن اعرج آن را به امر استاد خویش کامل کرد.
- الأنوار الإلهیة فی الحکمة الشرعیة.
- السلطان المفرج عن أهل الإیمان (فيمن رأی صاحب الزمان)؛ از مصادر «بحارالانوار» به شمار مىرود و در بردارنده هفده روايت درباره كسانى است كه امام زمان علیه السلام را ملاقات كردهاند.
- الدُرّالنضید فی تعازی الامام الشهید، درباره مقتل و مراثی حضرت امام حسین علیهالسلام.
منابع
- "سید على نیلى نجفى"، پایگاه شعائر.
- "بهاءالدین نیلی، علی بن عبدالکریم"، ویکی نور.
