دلائل النبوة (کتاب)
«دلائل النبوة»، تألیف ابونعیم اصفهانی (م، ۴۳۰ ق)، مشتمل بر مجموعۀ احادیث مربوط به پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) و دلائل صدق نبوت و معجزات آن حضرت است. این کتاب یکى از منابع مهم و قدیمى بحث نبوت است، به طورى که نویسندگانى که به این موضوع پرداختهاند، این کتاب را یکى از منابع خود قرار دادهاند.
 | |
| نویسنده | ابونعیم اصفهانی |
| موضوع | دلایل نبوت پیامبر اسلام |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۲ |
|
| |
محتویات
مؤلف
ابونُعَیم احمد بن عبداللّه اصفهانی (۳۳۶-۴۳۰ ق)، محدث، مورخ و متکلم برجسته مسلمان در قرن پنجم هجری بود. وی برای استماع حدیث و تکمیل دانش خود به سرزمینهای مختلف اسلامی سفر نمود و از علمای متعددی مانند حاکم نیشابوری، اجازه نقل روایت گرفت و شاگردان بسیاری مانند خطیب بغدادی تربیت نمود.
ابونعیم، یکی از چهره های اصلی مکتب حدیثی شهر اصفهان است. او به عنوان یکی از کسانی که در ایجاد تمایلات شیعی و علوی در میان اصحاب حدیث نقش بسزا داشتند، قابل اشاره است. میراث او در حوزه رجال و تاریخ بسیار با ارزش است.
ابونعیم اصفهانی آثار بسیاری تألیف کرد، از جمله: دلائل النبوة، حلیة الأولیاء، منقبة المطهرین و مرتبة الطیبین، الخصائص فی فضل علی(ع)، اربعون حدیثاً فی المهدی(ع)، معرفة الصحابه، صفة الجنة، ذکر اخبار اصبهان.
محتوای کتاب
«دلائل النبوة» که به درخواست جمعى از طالبان علم گردآورى شده است، شامل ۵۶۶ حدیث در قالب ۳۱ فصل می باشد، از جمله:
- فضائل پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) در قرآن.
- فضائل پیامبر از جهت طیب مولد و نسب.
- فضائل پیامبر از جهت اسماء.
- علت فضیلت پیامبر و امتش بر سایر امتها.
- مطالب انبیاء و علماء قبل از پیامبر در مورد ایشان.
- پیشبینىهاى منجمین دربارۀ ظهور خاتم الانبیاء.
- حکایات اجنّه و بتها در رابطه با نبوت پیامبر.
- بیان ازدواج آمنه بنت وهب مادر پیامبر.
- وقایع مربوط به ولادت ایشان و نشانههایى که گواه نبوت ایشان است.
- اخبارى که پیامبر پیشگویى کرده و در زمان خود ایشان یا بعد از رحلتشان اتفاق افتاده است.
- آیات و نشانههاى دال بر نبوت که از صحابه نقل شده است.
- معجزات حضرت در زمان وفاتش.
- امور خارق العادهاى که بعد از وفات از اصحاب دیده شده است.
- مقایسۀ فضائل پیامبر و دیگر انبیاء.
- اخلاق، صفات و احوال پیامبر.
ویژگىهای کتاب
- این کتاب که صرفا به بیان ادلۀ نقلى پرداخته و روایات مربوط به نبوت را گردآورى کرده، در اصل حجیم بوده است، به گونهاى که سیوطى در خصائص کبرى، ابن حجر در فتح البارى و... روایاتى را از دلائل النبوة نقل مىکنند که در نسخههاى فعلى موجود نیست. بعضى معتقدند، کتاب توسط مؤلف یا شخص دیگرى مختصر شده و عدهاى گذر زمان را علت مىدانند.
- با وجود این که کتاب مجموعهاى روایى است؛ اما مؤلف در مقدمه از نفس انسان، نبوت و خصائص نبوت سخن گفته است. او فضائل را به فضیلت نوعیه، فضیلت اکرامیه، امداد الهى براى هدایت و حفظ وصیت از رذائل تقسیم کرده و قائل است همۀ اینها موهبت الهى است و هیچ یک اکتسابى نیستند.
- یکى از اشکالات جدّى این اثر این است که روایات جعلى را آورده، بدون این که به آنها اشاره کند. ابن حجر عسقلانى در میزان الاعتدال مىگوید «لا اعلمُ ذنباً اکبرَ مِن روایته الموضوعات ساکتاً عنه».
منابع
- نرم افزار سیره معصومان، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی
