جویریه بنت حارث

این صفحه مدخلی از فرهنگ قرآن است

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)

«جُوَیریه بنت حارث» از قبیله خُزاعه و از همسران پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله بود. وى در غزوه بنى‌مصطلق (المُرَیسیع) که در سال پنجم هجرى رخ داد، به اسارت سپاه اسلام درآمد و سپس پیامبر صلى الله علیه وآله وى را به همسرى برگزید.

ازدواج با پیامبر

ابن هشام در «السیرة النبویة» مى‌نویسد: چون رسول خدا از «غزوه بنى مصطلق» برمى‌گشت، در «ذات الجیش»، «جویریه» را که همراه وى بود به مردى از انصار سپرد تا او را نگهدارى کند، و چون به مدینه رسید، حارث -پدر جویریه- براى بازخرید دخترش رهسپار مدینه شد و در «عقیق» به شترانى که براى فدیه به مدینه مى‌آورد نگریست و به دو شتر علاقه‌مند شد و آن دو را در یکى از دره‌هاى «عقیق» پنهان ساخت و سپس به مدینه نزد رسول خدا آمد و گفت: اى محمّد! دخترم را اسیر گرفته‌اید و اکنون سربهاى او را آورده‌ام. رسول خدا گفت: آن دو شترى که در فلان دره «عقیق» پنهان کردى کجاست؟ «حارث» گفت: «أشهد أن لا إله إلّا اللّه و أنّک محمّد رسول اللّه»، به خدا قسم که: کسى جز خدا از این امر اطّلاع نداشت. «حارث» و دو پسرش که همراه وى بودند و مردى از قبیله‌اش به دین اسلام درآمدند و فرستاد تا دو شتر را آوردند و شتران را به رسول خدا تسلیم کرد و دختر خود را تحویل گرفت. دختر هم اسلام آورد و نیکو مسلمانى شد، سپس رسول خدا او را از پدرش خواستگارى کرد و پدرش او را با چهارصد درهم کابین به رسول خدا تزویج کرد. چون خبر ازدواج رسول خدا با «جویریه» در میان أصحاب انتشار یافت، مردم به خاطر خویشاوندى «بنى المصطلق» با رسول خدا اسیران خود را آزاد کردند. از برکت این ازدواج، صد خانواده از «بنى المصطلق» آزاد گردید. به قولى، کابین «جویریه» آزاد شدن همه اسیران «بنى المصطلق» یا آزاد شدن چهل نفر از قبیله او بود.

در شأن نزول آیات

مفسّران، نزول آیات «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا 💠 وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا» را درباره تقاضاى همسران پیامبر از جمله «جویریه» در مورد افزایش نفقه دانسته‌اند و رسول‌ خدا صلى الله علیه و آله ضمن مقاومت در برابر زیاده‌طلبى آنان، ایشان را بین سازگارى با وضع موجود یا طلاق مخیر کرد‌.

نیز مقصود از «مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ» در آیه «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ ...»، را «جویریه» دانسته‌اند که خداوند او را به صورت «فَىء» به پیامبر صلى الله علیه و آله بازگرداند.

همچنین بنابر اقوالى، مقصود از «تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ» در آیه «تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ ...» «جویریه» است.

منابع

• فرهنگ قرآن، اکبر هاشمی، جلد ۱۰.
• السیرة النبویة، ابن هشام حمیری.