مسند

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
این مقاله حاصل همکاری و مشارکت جمعی از اعضای دانشنامه اسلامی در نسخه پیشین دانشنامه است. به هنگامی که اطلاعات دانشنامه از نرم افزار پیشین به نرم افزارکنونی منتقل شد آخرین ویرایش آنجا به عنوان اولین نسخه در نرم افزار جدید ثبت شد.

چنانچه علاقه مندید نام کاربری که تدوین کننده این مقاله در نسخه پیشین بوده یا بیشترین مشارکت را در تهیه آن داشته است را بدانید به صفحه مشارکت کنندگان در نسخه پیشین مراجعه کنید



مسند به عنوان یکی از مصطلحات حدیثی مربوط به سند

چیزی که قابل اعتماد باشد، مسند نامیده می‌شود، اما هر حدیثی را مسند نمی‌گویند؛ بلکه باید دارای سند متصل به گوینده آن باشد تا (مسند) باشد. در علم درایه گاهی (مسند) را صفت برای حدیث می‌آورند و مقصود، حدیثی است که متصل یا مرفوع ـ با اصطلاح مرفوعه اشتباه نشود ـ باشد.

مسند به عنوان وصف یا عنوان کتاب

گاهی (مسند) وصف کتاب است و در این صورت به كتابى كه در آن احاديث به ترتيب صحابه (يعنى: نخستين مرجع در اسناد حديث پس از پيامبر) گرد آمده باشد. یا به مجموعه‌ای از احادیث نبوی که یک راوی آن‌ها را از آن حضرت نقل کرده باشد، اطلاق می‌گردد.[۱]

برخی از کتاب‌های مسند با این تعریف عبارتند از:

  • مسند احمد بن حنبل: مجموعه از کتاب‌های مسند است که هر کدام روایات یکی از صحابه از رسول خدا صلی الله علیه و آله را نقل کرده است.
  • مسند امام موسی بن جعفر علیه السلام: مجموعه پنجاه و نه حدیثی است که امام علیه السلام در زندان از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده است.
  • مسند حُميَدى.
  • مسند الشافعي.

مسندهای ائمه علیهم السلام

در اصطلاح قرن‌های متأخر مسند به کتابی گفته می شود که مشتمل بر احادیث یک امام علیه السلام باشد و ضرورتی ندارد که حتماً و تنها آن‌ها را از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده باشد. مثلاً کتاب (مسند الامام الرضا علیه السلام) یا (مسند الامام الهادی علیه السلام)، (مسند الامام العسکری علیه السلام) و... این گونه کتاب‌ها به قصد گردآوری تمام احادیث یک امام نگارش یافته و مقصود آن نیست که تمام احادیث آن از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده باشد.

مسند امام علی علیه السلام

با این عنوان هشت کتاب شناسایی شده است:

  • 1. مسندات علیّ بن ابی طالب علیه السلام، از مؤلفی ناشناخته.
  • 2. مسند امیرالمؤمنین علیه السلام، از یعقوب بن شیبة السّدوسی الحافظ (م 262 ق).
  • 3. مسند علی علیه السلام، از احمد بن شعیب النسائی (م 303 ق).
  • 4. مسند امیرالمؤمنین علیه السلام، از عبدالعزیز یحیی الجلودیّ البصری (م سده سوم هجری).
  • 6. مسند علی علیه السلام، تألیف محقّق گرانقدر آقای شیخ عزیزالله عطاردی.
  • 7. مسند الامام علی علیه السلام، از آیت الله صابری همدانی.

مسند فاطمه سلام الله علیها

  • 1. مسند فاطمه سلام الله علیها، مهدی جعفری.
  • 2. مسند فاطمة الزهراء سلام الله علیها، عزیزالله عطاردی.

مسند امام حسن علیه السلام

  • مسند الامام ابی محمد الحسن بن علی علیه السلام، عزیزالله عطاردی.

مسند امام حسین علیه السلام

  • مسند الامام الشهيد علیه السلام، عزیزالله عطاردی، 3 جلد.

مسند امام سجاد علیه السلام

  • مسند الامام السجاد علیه السلام، شیخ عزیزاللّه عطاردى.

مسند امام باقر علیه السلام

  • مسند الامام الباقر ابي جعفر محمد بن علي عليهماالسلام، عزيزالله عطاردي، 6 جلد.

مسند امام صادق علیه السلام

  • مسند الإمام الصادق علیه السلام، عزيزالله عطاردي، 22 جلد.

مسند امام کاظم علیه السلام

  • مسند الامام الکاظم موسي بن جعفر علیه السلام، عزيزالله عطاردي.
  • مسند امام موسی بن جعفر علیه السلام، ابوعمران موسي بن ابراهيم مروزي (م 299 ق)، مقدمه و تحقيق: سيد محمدحسين حسيني جلالي.

مسند امام جواد علیه السلام

  • مسند الامام الجواد علیه السلام، عزیزالله عطاردی.

مسند امام هادی علیه السلام

  • مسند الامام الهادی علیه السلام، عزیزالله عطاردی.

مسند امام عسکری علیه السلام

  • مسند الامام العسکری علیه السلام، عزیزالله عطاردی.

پانویس

  1. برای آشنایی با این گونه مسندها رجوع نمایید به مسندنویسی در تاریخ حدیث.

منابع:

(1). مقاله گذری بر مسند امام علی علیه السلام، احمد عابدی، مجله آینه پژوهش، بهمن و اسفند 1379، شماره 66.

(2). نقد و بررسی مسند علی بن ابی طالب، علی مختاری، فصلنامه علوم حدیث، شماره 3.


(3). مسندنويسي در تاريخ حديث، سید کاظم طباطبائی، ان‍ت‍ش‍ارات‌ دف‍ت‍ر ت‍ب‍ل‍ي‍غ‍ات‌ اس‍لام‍ي‌ ح‍وزه‌ علميه، قم 1377.