فخرالدین طریحی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سطر ۹۹: سطر ۹۹:
 
==منابع==
 
==منابع==
 
* مجموعه گلشن ابرار، جلد 4، صفحه 160، زندگی فخرالدین طریحی از نورالدين علي‌لو.
 
* مجموعه گلشن ابرار، جلد 4، صفحه 160، زندگی فخرالدین طریحی از نورالدين علي‌لو.
* [http://www.shaaer.com/articles/viewarticle-26868.aspx فخرالدین طریحی، پایگاه شعائر].
+
* فخرالدین طریحی، پایگاه شعائر.
 
* دائره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل "طریحی" از قاسم درزی.
 
* دائره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل "طریحی" از قاسم درزی.
  

نسخهٔ ‏۱۸ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۳۴

فخرالدين فرزند محمد بن علی معروف به شيخ طريحی یکی از بزرگان علمای اماميه در قرن یازدهم هجری و مولف کتاب معروف مجمع البحرین فی مناقب السبطین علیهما السلام است.[۱]

ولادت و خاندان

وی در محله «آل طریح» نجف اشرف که امروزه به «محله براق» معروف است به دنیا آمد. مادر وی از شهر مشهد مقدس رضوی و پدرش اهل نجف بود.[۲]

خانواده طریحی از خاندان های کهن و مشهور نجف بودند که بنابر نام جدّ اعلایشان، طُریح به طُریحی شهرت یافتند. نسب این خاندان به حَبیب بن مُظاهر اسدی، صحابی مشهور امام علی و امام حسین علیهماالسلام، می‌رسد. ظاهراً این خاندان پس از تخریب کوفه و در قرن ششم به نجف اشرف رفته اند.

طریحی اوان جوانی را در نجف نزد پدرش و عمویش، محمدحسین طریحی گذراند. در 1062 از عراق به مکه رفت و شماری از آثار خود را در اثنای این سفر نگاشت. پس از آن به ایران سفر کرد. وی بنابر زمان تألیف آثارش در 1079 به مشهد رفته است. وی تألیف ایضاح الحساب را در 1083 در اصفهان به پایان رسانده است که نشان می دهد مدتی نیز در اصفهان اقامت داشته است. او پس از سفر به چند شهردیگر، به نجف بازگشت.[۳]

بسیاری طریحی را ستوده‌اند، تا آنجا که افندی (ج4، ص332) وی را از عابدترین افراد زمان خود برشمرده است.[۴]

مشایخ و استادان

علامه طریحی همانند دیگر دانشوران در محضر استوانه‌های علمی‌‌ زمان خود زانوی ادب زد و با فراگیری علوم در رشته‌های مختلف، اندیشه و قلب خود را بارور ساخت. در اینجا به نام چند تن از آن‌ها اشاره می‌‌کنیم:

  1. شیخ محمدعلی طریحی
  2. شیخ محمدحسین طریحی
  3. شیخ محمود بن حسام مشرفی جزائری
  4. سید امین الدین علی بن حجه الله شولستانی
  5. شیخ محمد بن جابر نجفی

کرسی تدریس

طریحی در کنار تحصیل بی‌وقفه بر کرسی تدریس نشست. شاگردان بسیاری از ملت‌های مختلف به دور خود جمع نموده و از خود نامداران عالی مقداری را به یادگار گذارد. درس وی در حوزه علمیه نجف یکی از درس‌های پرجمعیت بود.

درس و بحث او فقط در شهر نجف محدود نبود بلکه از شهرهای نجف و کربلا فراتر رفته، در شهرهایی همچون مشهد مقدس، اصفهان، شیراز، رماحیه نیز ادامه داشت و در آن شهرها به تدریس می‌‌پرداخت و به عده‌ای که شایسته بودند، اجازه تدریس و نقل حدیث می‌‌داد.

زهد و تقوا

«وی عابدترین و باتقواترین اهل زمان خود بود و در تقوای وی همین بس که لباسی را که با نخ ابریشم دوخته شده بود، به تن نمی‌‌کرد. بلکه لباس‌های او را با نخ پنبه‌ای می‌‌دوختند».[۵]

آثار طریحی

شیخ فخرالدین، اولین کسی است که در علم رجال در باب «تمییز مشترکات رجالی» کار کرده و همچنین در مورد واژه‌های حدیثی کتابی با عظمت نوشته است. آثار زیر در موضوعات اصول، فقه و رجال از او بر جای مانده است:

  1. الاحتجاج فی مسائل الاحتیاج
  2. الادله الداله علی مشروعیه العمل بالظن المستفاد من الکتاب والسنه؛ دو نسخه خطی از این کتاب در کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی رحمه الله به شماره 3028 و کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به شماره 1/383 موجود است.
  3. الاربعون حدیثاً، چهل حدیث؛ یک نسخه خطی از این کتاب در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شمار 3/2115 موجود است.
  4. ایضاح الاحباب فی شرح خلاصه الحساب، در علم حساب
  5. ترتیب خلاصه الاقوال علامه حلی رحمه الله علیه
  6. ترتیب مشیخه من لایحضره الفقیه للشیخ الصدوق رحمه الله علیه
  7. تحفه الوارد و عقال الشارد، در علم لغت
  8. تحفه الاخوان فی تقویه الایمان؛ این کتاب خطی منسوب به وی در کتابخانه مجلس شورای اسلامی‌‌ به شماره 557 موجود است.
  9. تقلید المیت؛ رساله‌ای در مسائل تقلید از مجتهد مرده
  10. التکمله والذیل والصله للصحاح جوهری، در لغت
  11. جامع المقال فیما یتعلق باحوال الدرایه والرجال (تمییز مشترکات من الرجال)؛ این کتاب در موضوع خود، اولین نوشته می‌‌باشد که در سال 1053 ق. تألیف و در سال 1355 ش در تهران توسط انتشارات جعفری منتشر شده است.
  12. جامع الفوائد:‌ رد بر اخباری‌گری و اندیشه‌های میرزا محمدامین استرآبادی. دو نسخه خطی از این کتاب در کتابخانه آیت الله مرعشی رحمه الله علیه به شماره 3028 و کتابخانه دانشکده ادبیات تهران به شماره 3/383 موجود است.
  13. جواهر المطالب فی فضائل الامام علی بن ابی طالب علیه‌السلام به احتمال قوی این کتاب همان «الاربعون حدیثا» است.
  14. المستطرفات فی شرح نهج الهداه، در شرح «نهج البلاغه»
  15. مشارق النور، معروف به «مشارق الطریحیه» تفسیر مختصر در قرآن
  16. مجمع البحرین فی مناقب السبطین علیهما السلام
  17. المقتل یا المنتخب فی جمع المراثی والخطب.

مجمع البحرین

در این کتاب ابتدا آیات قرآنی و احادیث و بعد از آن‌ها مطالب مورد نیاز ـ که اشاره کردن به آن لازم بوده ـ مورد پژوهش قرار گرفته است، مانند اشاره به نام‌های انبیاء، محدثان، پادشاهان و شخصیت‌های معروف تاریخی و موارد غیرلغوی دیگری همچون تفسیر، عقائد و شرح حدیث. در حقیقت می‌‌توان این کتاب بی‌نظیر را راهی به اقیانوس بیکران علوم قرآنی و حدیثی دانست.

شاگردان و راویان

علامه طریحی در طول زندگی پربار خود علاوه بر خدمات بسیار ارزنده فرهنگی و اجتماعی به جهان اسلام، دانشمندان و محققان بسیاری را تربیت کرد که هر کدام در جایگاه خود از افتخارات عالم تشیع می‌‌باشند و نامشان در دفتر شاگردان مکتب جعفری نورافشانی می‌‌کند. ما در اینجا به نام عده‌ای از شاگردان و یا کسانی که از وی روایت کرده‌اند، اشاره می‌‌کنیم:

  1. علامه مجلسی رحمه الله علیه
  2. سید هاشم بن سلیمان بحرانی
  3. شیخ صفی‌الدین
  4. شیخ حسام‌الدین بن جمال‌الدین طریحی
  5. شیخ حر عاملی محمد بن حسن
  6. شیخ محمدامین بن محمدعلی کاظمی
  7. مولی محمدطاهر بن محمدحسن نجفی
  8. شیخ محمد بن عبدالرحمن بن حلی
  9. شیخ عنایت‌الله بن محمدحسین مشهدی
  10. سید نعمه‌الله بن عبدالله شوشتری جزائری
  11. سید محمد بن اسماعیل نجفی
  12. سید محمود بن فتح الله نجفی کاظمی
  13. شیخ عبدالواحد بن محمد بورانی نجفی
  14. جمال‌الدین بن محمدعلی طریحی
  15. شیخ شمس‌الدین بن فخرالدین طریحی
  16. شیخ محمد بحرانی.[۶]

خزانه فخریه

علامه طریحی بعد از خود کتابخانه‌ای به یادگار گذارد که به «خزانه فخریه» معروف گشت. این گنجینه کتب از قدیمی‌‌ترین مخزن‌های کتاب بعد از خزانه غرویه در نجف و دارای آثار نفیس و گرانبهایی بود که اکثر آن‌ها را علامه در زمان خود وقف طلاب علوم دینی نموده تا شیفتگان علوم آل البیت علیهم‌السلام از آن‌ها بهره‌مند شده و برای نشر آرمان‌های مقدس اسلامی‌‌ دریغ ننمایند.

اما جای بسی تأسف است که بسیاری از کتاب‌های گرانبهای بزرگان ما از دست ما خارج و در موزه‌های کشورهای مختلف نگهداری می‌‌شوند و یا در اثر بی‌توجهی از بین رفته‌اند؛ کتابخانه شیخ فخرالدین طریحی از این جمله است چرا که بعد از وفات وی کتاب‌هایش به ورثه‌اش منتقل شد؛ اما در اثر بی‌توجهی، بسیاری از آن‌ها از بین رفته و تباه شده است![۷]

طریحی در شهر رماحیه

علامه طریحی مدتی در شهر رماحیه بسر برده و به اقامه جماعت و رسیدگی به امور مردم می‌‌پرداخته است. مدت سکونت وی و تاریخ آن در منابع نیامده است. اما جای بسی افتخار است که بزرگان ما در هر زمان و مکان و در هر سن و سال که در منطقه‌ای به وجود آن‌ها نیاز شده با آغوش باز به آن دیار هجرت کرده و به خدمات علمی، فرهنگی، اجتماعی و دینی پرداخته‌اند.

از جمله آنان این فقیه نامدار است که در اواخر عمر شریف خود در رماحیه رحل اقامت افکند و مرجع تقلید و عالم آن شهر به حساب می‌‌آمد. خانه وی همانند بیوت دیگر بزرگان دین، پناهگاه بیچارگان و محل مراجعه جویندگان علم و ادب بود که از اطراف به آن منزل سرازیر می‌‌شدند و با دستی پر به وطن و منزل خود بازمی‌‌گشتند.[۸]

وفات

علامه طریحی در سال 1085 در رماحه وفات نمود و جنازه اش در نجف اشرف مدفون شد.[۹]

پانویس

  1. فخرالدین طریحی، پایگاه شعائر، بازیابی: 9 اسفند 1391.
  2. گلشن ابرار، جلد 4، صفحه 160، زندگی فخرالدین طریحی از نورالدين علي‌لو.
  3. دائره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل "طریحی" از قاسم درزی.
  4. دائره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل "طریحی" از قاسم درزی.
  5. ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، ج 4، ص 33؛ اعیان الشیعه، ج 8، ص 395.
  6. مطلع البدرین، ص د؛ ماضی النجف و حاضرها، ج 2، ص 455؛ مقدمه مجمع البحرین، ص 10؛ مقدمه جامع المقال، ص یج؛ ریحانه الادب، ج 4، ص 55ـ53.
  7. مقدمه تفسیر غریب القرآن؛ ماضی النجف و حاضرها، ج 1، ص 853.
  8. مقدمه مجمع البرحین، ص 12، مقدمه تفسیر غریب القرآن، ص: کر.
  9. فخرالدین طریحی، پایگاه شعائر، بازیابی: 9 اسفند 1391.

منابع

  • مجموعه گلشن ابرار، جلد 4، صفحه 160، زندگی فخرالدین طریحی از نورالدين علي‌لو.
  • فخرالدین طریحی، پایگاه شعائر.
  • دائره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل "طریحی" از قاسم درزی.