تمام نهج البلاغة (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
سطر ۱: سطر ۱:
[[پرونده:Ketab208.jpg|بندانگشتی|تمام نهج‌البلاغة]]
+
[[پرونده:Ketab208.jpg|بندانگشتی]]
  
'''تمام نهج‌البلاغة''' كتابى است به زبان عربى تألیف [[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سيد رضى]] كه در زمره مستدركات نهج‌البلاغه جاى مى‌گيرد و به وسيله [[موسوی، صادق|سيد صادق موسوى]] مورد تحقيق قرار گرفته است.
+
کتاب '''«تمامُ نهج‌البلاغة»''' تألیف سید صادق موسوى، از جمله مستدرکات «[[نهج البلاغة|نهج‌البلاغة]]» گردآوری [[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سید رضى]] است. مؤلف در تمام مصادر تاریخى که حاوى فرمایشات [[امیرالمؤمنین]] (علیه‌السلام) هستند، دقیق شده و ترتیب روایات را مراعات نموده و زیادت و نقصان آن را علاج نموده است. در این کتاب، متن سخنان آن حضرت در «نهج‌البلاغة»، از حالت [[حدیث مرسل|مرسل]] بودن خارج شده است.
  
== ساختار كتاب ==
+
==محتوای کتاب==
 +
کتاب «تمام نهج‌البلاغة» مشتمل بر گزیده‌اى از سخنان [[امام خمینى(ره)|امام خمینى]] و [[خامنه‌ای، سید علی|آیت‌الله خامنه‌اى]]، [[تقریظ|تقریظ]] سید جمال‌الدین دین‌پرور و نیز حسن‌الامین، مقدمه شیخ محمد عسّاف، مقدمه محقق، خطبه [[شریف الرضی، محمد بن حسین|شریف رضى]]، فهرست مصادر کتاب و ابواب ذیل مى‌باشد:
  
 +
الباب الاول- فصل الخطب، شامل ۶۲ خطبه.
  
كتاب مشتمل بر گزيده‌اى از سخنان [[امام خمينى(ره)|امام خمينى]] و [[خامنه‌ای، سید علی|آیت‌الله خامنه‌اى]]، تقريظات سيد جمال‌الدين دين‌پرور و نيز حسن‌الامين، مقدمه شيخ محمد عسّاف، مقدمه محقق، خطبه [[شریف الرضی، محمد بن حسین|شريف رضى]]، فهرست مصادر كتاب و ابواب ذيل مى‌باشد:
+
الباب الاول- فصل الکلمات، شامل ۱۵۶ کلمه از کلمات حضرت.
  
الباب الاول- فصل الخطب، شامل 62 خطبه.
+
الباب الاول- فصل الوصایا (الشفهیة)، شامل ۱۲ وصیت.
  
الباب الاول- فصل الكلمات شامل 156 كلمه از كلمات حضرت.
+
الباب الاول- فصل الادعیة، شامل ۹ دعا.
  
الباب الاول-فصل الوصايا (الشفهية) شامل 12 وصيت از وصاياى حضرت.
+
الباب الثانى- فصل الکتب، شامل ۷۵ نامه.
  
الباب الاول-فصل الادعية، شامل 9 دعا از حضرت.
+
الباب الثانى- فصل العهود و الأحلاف، شامل ۳ عهد و یک حلف.
  
الباب الثانى-فصل الكتب، شامل 75 نامه از نامه‌هاى حضرت.
+
الباب الثانى- فصل الوصایا (المکتوبة)، شامل ۴ وصیت.
  
الباب الثانى-فصل العهود و الأحلاف، شامل 3 عهد و يك حلف.
+
مؤلف با بهره‌گیرى از نسخ متعددى که از [[نهج‌البلاغه]] سید رضى در کتابخانه‌هاى هند، [[ایران]]، [[دمشق]] و... موجود بوده، به نگارش این اثر ارزشمند پرداخته است. وى تا حد ممکن [[نسخه خطی|نسخ خطى]] این کتاب را فراهم آورده و ابتداء در صحت نسخه و تعیین تاریخ نگارش و کتابت آن تحقیق نموده، سپس به ضبط عبارت و اکتشاف اشتباه نسّاخ پرداخته و پس از آن بین نسخه‌هاى خطى و چاپى موجود مقابله نموده و اختلاف نسخه‌ها را در حاشیه کتاب حاضر یادآور شده است تا بدین وسیله خواننده به تمام نسخه‌هاى خطى و چاپى این اثر همزمان آگاهى یابد.
  
الباب الثانى-فصل الوصايا (المكتوبة9 شامل 4 وصيت.
+
مؤلف همچنین در تمام مصادر تاریخى که حاوى فرمایشات حضرت هستند، دقیق شده و ترتیب روایات را مراعات نموده و تقدیم و تأخیر بعضى فقرات و زیادت و نقصان برخى دیگر را علاج نموده است. با تلاشى که وى به انجام رسانیده، خواننده به سهولت مى‌تواند به ارتباط خطب و کلمات و کتب حضرت آگاهى یابد.
  
== گزارش محتوا ==
+
تمام این تلاش‌ها به نحوى صورت گرفته که هیچ گونه تداخلى با آثارى که توسط دیگر مستدرِکان خطب و کلمات و کتب حضرت؛ همچون [[ابن ابی الحدید|ابن ابى‌الحدید]] و [[ابن میثم بحرانی|ابن‌میثم بحرانی]] (از متقدمان) و کاشف‌الغطاء و علامه محمودى و سید عبدالزهرا خطیب (از متأخران) نگاشته شده نداشته باشد، هر چند مؤلف از مباحث تاریخى و تلاشهاى علمى ارزشمند ایشان سود جسته است.
  
مؤلف با بهره‌گيرى از نسخ متعددى كه از نهج‌البلاغه [[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سيد رضى]] در كتابخانه‌هاى هند، ايران، دمشق و...موجود بوده، به نگارش اين اثر ارزشمند پرداخته است. وى تا حد ممكن نسخ خطى اين كتاب را فراهم آورده و ابتداء در صحت نسخه و تعيين تاريخ نگارش و كتابت آن تحقيق نموده، سپس به ضبط عبارت و اكتشاف اشتباه نسّاخ پرداخته و پس از آن بين نسخه‌هاى خطى و چاپى موجود مقابله نموده و اختلاف نسخه‌ها را در حاشيه كتاب حاضر يادآور شده است تا بدين وسيله خواننده به تمام نسخه‌هاى خطى و چاپى اين اثر همزمان آگاهى يابد.
+
بر خلاف سایر محققان در حوزه نهج‌البلاغه که تنها به گردآورى روایات نهج‌البلاغه از مصادر مختلف و تدوین آن‌ها بسنده نموده‌اند، مؤلف کتاب حاضر به بررسى و جستجوى منابعى که [[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سید رضى]] اثر خویش را با استفاده از آن‌ها نگاشته پرداخته است. در این کتاب، متن سخنان [[امیرالمؤمنین]] علیه السلام در نهج‌البلاغه از حالت [[حدیث مرسل|مرسل]] بودن خارج شده و دیگر منابعى هم که شریف رضى متونى را از آن‌ها استخراج کرده است، نیز [[سند حدیث|سند]]<nowiki/>دار شده‌اند.
  
مؤلف همچنين در تمام مصادر تاريخى كه حاوى فرمايشات حضرت هستند، دقيق شده و ترتيب روايات را مراعات نموده و تقديم و تاخير بعضى فقرات و زيادت و نقصان برخى ديگر را علاج نموده است. با تلاشى كه وى به انجام رسانيده، خواننده به سهولت مى‌تواند، به ارتباط خطب و كلمات و كتب حضرت آگاهى يابد.
+
مؤلف گزیده‌هاى [[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سید رضى]] از فرمایشات حضرت را به اصل خود بازگردانده و در ساختار متن اصلى جاى داده است و بخش‌هاى برگزیده را به نحوى از متن کامل متمایز ساخته است. وى همچنین تلاش فراوانى براى بررسى مصادر مذکور به انجام رسانده و بین روایات موجود در این مصادر مقارنه و مقایسه به عمل آورده و مکررات آن‌ها را شناسایى کرده و روایات مکرر را به نظایر آن‌ها ضمیمه نموده و ترتیب تاریخى صدور آن‌ها را رعایت نموده است و اختلاف نسخه‌ها را در حاشیه کتاب یادآور شده است.
  
تمام اين تلاش‌ها به نحوى صورت گرفته كه هيچ گونه تداخلى با آثارى كه توسط ديگر مستدرِكان خطب و كلمات و كتب حضرت؛ همچون ابن ابى‌الحديد و [[ابن میثم، میثم بن علی|ابن‌ميثم]] (از متقدمان) و كاشف‌الغطاء و علامه محمودى و سيد عبدالزهرا خطيب (از متاخران) نگاشته شده نداشته باشد، هر چند مؤلف از مباحث تاريخى و تلاشهاى علمى ارزشمند ايشان سود جسته است.
+
در بخش خطبه‌ها، مؤلف خطبه‌ها را جدا کرده و در آن‌ها موضوع را در درجه اول و بعد روند تاریخ خطبه‌ها را مدنظر قرار داده است؛ یعنى خطبه‌اى که بعد از وفات [[رسول اکرم]] (صلی الله علیه وآله) انجام شده، اول قرار گرفته است و همین طور به تسلسل تاریخى تا آخرین خطبه قبل از شهادت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) ادامه پیدا کرده است.
  
بر خلاف ساير محققان در حوزه نهج‌البلاغه كه تنها به گردآورى روايات نهج‌البلاغه از مصادر مختلف و تدوين آن‌ها بسنده نموده‌اند. مؤلف كتاب حاضر به بررسى و جستجوى منابعى كه [[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سيد رضى]] اثر خويش را با استفاده از آن‌ها نگاشته پرداخته است. در اين كتاب، متن سخنان اميرالمؤمنين در نهج‌البلاغه از حالت مرسل بودن خارج شده و ديگر منابعى هم كه [[شریف الرضی، محمد بن حسین|شريف رضى]] متونى را از آن‌ها استخراج كرده است، نيز سنددار شده‌اند.
+
بخش بعد، کلمات است که اول به ترتیب موضوعى و بعد به ترتیب تاریخى مرتب شده‌اند. بعد وصایا، که وصایاى شفاهى جدا در باب اول و وصایاى مکتوب در باب دوم قرار گرفته است. سپس دعاهاى حضرت و بعد نامه‌ها که باز با تسلسل موضوعى و بعد تسلسل تاریخى تنظیم شده‌اند. چون مخاطب نامه‌ها افراد خاصى بودند، تلاش شده است، نامه‌هاى متعلق به هر شخص در یک جا قرار بگیرد که مطالعه‌کننده به راحتى به آن‌ها دسترسى پیدا کند. مثلاً نامه‌هاى مربوط به [[ابن عباس|ابن‌عباس]] تا جایى که از نظر موضوع تفاوت زیادى داشته است، کنار هم قرار گرفته‌اند. همین طور نامه‌هاى خطاب به [[معاویه]] و دیگران. بعد عقود و احلاف (پیمان‌ها) و توقیعات قرار گرفته‌اند. این روش براى افرادى که مى‌خواهند تسلسل تاریخى سخنان آن حضرت را به دست بیاورند، مى‌تواند کار را آسان کند.
  
مؤلف گزيده‌هاى [[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سيد رضى]] از فرمايشات حضرت را به اصل خود بازگردانده و در ساختار متن اصلى جاى داده است و بخش‌هاى برگزيده را به نحوى از متن كامل متمايز ساخته است. وى همچنين تلاش فراوانى براى بررسى مصادر مذكور به انجام رسانده و بين روايات موجود در اين مصادر مقارنه و مقايسه به عمل آورده و مكررات آن‌ها را شناسايى كرده و روايات مكرر را به نظاير آن‌ها ضميمه نموده و ترتيب تاريخى صدور آن‌ها را رعايت نموده است و اختلاف نسخه‌ها را در حاشيه كتاب يادآور شده است.
+
متن نهج‌البلاغه با خط پررنگ آمده است و در اول هر بند که از این متن استفاده شده، آدرس آن در نسخه موجود نهج‌البلاغه ارائه شده تا هر کس خواست بداند، این متن از کجاى نهج‌البلاغه است، به راحتى جوابش را بیابد. متن‌هایى که از منابع دیگر اضافه شده، به شکل کم رنگ درج گردیده و آدرس‌دهى شده و منابعش نیز ذکر شده است.
  
در بخش خطبه‌ها، مؤلف خطبه‌ها را جدا كرده و در آن‌ها موضوع را در درجه اول و بعد روند تاريخ خطبه‌ها را مدنظر قرار داده است؛ يعنى خطبه‌اى كه بعد از وفات رسول اكرم(ص) انجام شده، اول قرار گرفته است و همين طور به تسلسل تاريخى تا آخرين خطبه قبل از شهادت اميرالمؤمنين (عليه‌السلام) ادامه پيدا كرده است.
+
مؤلف براى تهیه این کتاب به کتاب‌خانه‌هاى [[مصر]]، [[یمن]]، [[مراکش|مراکش]]، کتاب‌خانه ملى رم، کتاب‌خانه ملى پاریس، کتاب‌خانه ملى لندن، کتاب‌خانه ملى اتریش و کتاب‌خانه مک کین کانادا هم رفته و نسخه‌هاى نهج‌البلاغه و منابع آن را مورد مطالعه قرار داده است. در نتیجه نسخه تألیف شده موجود، حاصل مطالعه کتاب‌هاى فراوانى است و مطالب زیادى از آن استخراج شده است.
  
بخش بعد، كلمات است كه اول موضوعى و بعد به ترتيب تاريخى مرتب شده‌اند. بعد وصايا، كه وصاياى شفاهى جدا در باب اول و وصاياى مكتوب در باب دوم قرار گرفته است. سپس دعاهاى حضرت و بعد نامه‌ها كه باز با تسلسل موضوعى و بعد تسلسل تاريخى تنظيم شده‌اند. چون مخاطب نامه‌ها افراد خاصى بودند، تلاش شده است، نامه‌هاى متعلق به هر شخص در يك جا قرار بگيرد كه مطالعه‌كننده به راحتى به آن‌ها دسترسى پيدا كند. مثلاً نامه‌هاى مربوط به ابن‌عباس تا جايى كه از نظر موضوع تفاوت زيادى داشته است، كنار هم قرار گرفته‌اند. همين طور نامه‌هاى خطاب به معاويه و ديگران. بعد عقود و احلاف (پيمان‌ها) و توقيعات قرار گرفته‌اند. اين روش براى افرادى كه مى‌خواهند تسلسل تاريخى سخنان حضرت را به دست بياورند، مى‌تواند كار را آسان كند.
+
==منابع==
  
متن نهج‌البلاغه با خط پررنگ آمده است و در اول هر بند كه از اين متن استفاده شده، آدرس آن در نسخه موجود نهج‌البلاغه ارائه شده تا هر كس خواست بداند، اين متن از كجاى نهج‌البلاغه است، به راحتى جوابش را بيابد. متن‌هايى كه از منابع ديگر اضافه شده، به شكل كم رنگ درج گرديده و آدرس‌دهى شده و منابعش نيز ذكر شده است.
+
* "تمام نهج‌البلاغهویکی نور.
 
 
مؤلف براى تهيه اين كتاب به كتاب‌خانه‌هاى مصر، يمن، مراكش، كتاب‌خانه ملى رم، كتاب‌خانه ملى پاريس، كتاب‌خانه ملى لندن، كتاب‌خانه ملى اتريش و در آخر به كتاب‌خانه مك كين كانادا هم رفته و نسخه‌هاى نهج‌البلاغه و منابع آن را مورد مطالعه قرار داده است. در نتيجه نسخه تألیف شده موجود حاصل مطالعه كتاب‌هاى فراوانى است و مطالب زيادى از آن استخراج شده است.
 
 
 
== وضعيت كتاب ==
 
 
 
كتاب مشتمل بر پاورقى‌هاى مؤلف و فهرست مطالب مى‌باشد.
 
 
 
== منابع مقاله==
 
 
 
1- تمام نهج‌البلاغه، خبرگزارى كتاب جمهورى اسلامى ايران، 1387/2/1.
 
 
 
2- بختيارنژاد، پروين، تمام نهج‌البلاغه، سايت آفتاب،1386/12/14.
 
 
 
3- مقدمه مؤلف
 
 
 
4- مقدمه شيخ محمد عسّاف
 
 
 
== منبع ==
 
ویکی نور
 
  
 
[[رده:نهج البلاغه]]
 
[[رده:نهج البلاغه]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۲

Ketab208.jpg

کتاب «تمامُ نهج‌البلاغة» تألیف سید صادق موسوى، از جمله مستدرکات «نهج‌البلاغة» گردآوری سید رضى است. مؤلف در تمام مصادر تاریخى که حاوى فرمایشات امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) هستند، دقیق شده و ترتیب روایات را مراعات نموده و زیادت و نقصان آن را علاج نموده است. در این کتاب، متن سخنان آن حضرت در «نهج‌البلاغة»، از حالت مرسل بودن خارج شده است.

محتوای کتاب

کتاب «تمام نهج‌البلاغة» مشتمل بر گزیده‌اى از سخنان امام خمینى و آیت‌الله خامنه‌اى، تقریظ سید جمال‌الدین دین‌پرور و نیز حسن‌الامین، مقدمه شیخ محمد عسّاف، مقدمه محقق، خطبه شریف رضى، فهرست مصادر کتاب و ابواب ذیل مى‌باشد:

الباب الاول- فصل الخطب، شامل ۶۲ خطبه.

الباب الاول- فصل الکلمات، شامل ۱۵۶ کلمه از کلمات حضرت.

الباب الاول- فصل الوصایا (الشفهیة)، شامل ۱۲ وصیت.

الباب الاول- فصل الادعیة، شامل ۹ دعا.

الباب الثانى- فصل الکتب، شامل ۷۵ نامه.

الباب الثانى- فصل العهود و الأحلاف، شامل ۳ عهد و یک حلف.

الباب الثانى- فصل الوصایا (المکتوبة)، شامل ۴ وصیت.

مؤلف با بهره‌گیرى از نسخ متعددى که از نهج‌البلاغه سید رضى در کتابخانه‌هاى هند، ایران، دمشق و... موجود بوده، به نگارش این اثر ارزشمند پرداخته است. وى تا حد ممکن نسخ خطى این کتاب را فراهم آورده و ابتداء در صحت نسخه و تعیین تاریخ نگارش و کتابت آن تحقیق نموده، سپس به ضبط عبارت و اکتشاف اشتباه نسّاخ پرداخته و پس از آن بین نسخه‌هاى خطى و چاپى موجود مقابله نموده و اختلاف نسخه‌ها را در حاشیه کتاب حاضر یادآور شده است تا بدین وسیله خواننده به تمام نسخه‌هاى خطى و چاپى این اثر همزمان آگاهى یابد.

مؤلف همچنین در تمام مصادر تاریخى که حاوى فرمایشات حضرت هستند، دقیق شده و ترتیب روایات را مراعات نموده و تقدیم و تأخیر بعضى فقرات و زیادت و نقصان برخى دیگر را علاج نموده است. با تلاشى که وى به انجام رسانیده، خواننده به سهولت مى‌تواند به ارتباط خطب و کلمات و کتب حضرت آگاهى یابد.

تمام این تلاش‌ها به نحوى صورت گرفته که هیچ گونه تداخلى با آثارى که توسط دیگر مستدرِکان خطب و کلمات و کتب حضرت؛ همچون ابن ابى‌الحدید و ابن‌میثم بحرانی (از متقدمان) و کاشف‌الغطاء و علامه محمودى و سید عبدالزهرا خطیب (از متأخران) نگاشته شده نداشته باشد، هر چند مؤلف از مباحث تاریخى و تلاشهاى علمى ارزشمند ایشان سود جسته است.

بر خلاف سایر محققان در حوزه نهج‌البلاغه که تنها به گردآورى روایات نهج‌البلاغه از مصادر مختلف و تدوین آن‌ها بسنده نموده‌اند، مؤلف کتاب حاضر به بررسى و جستجوى منابعى که سید رضى اثر خویش را با استفاده از آن‌ها نگاشته پرداخته است. در این کتاب، متن سخنان امیرالمؤمنین علیه السلام در نهج‌البلاغه از حالت مرسل بودن خارج شده و دیگر منابعى هم که شریف رضى متونى را از آن‌ها استخراج کرده است، نیز سنددار شده‌اند.

مؤلف گزیده‌هاى سید رضى از فرمایشات حضرت را به اصل خود بازگردانده و در ساختار متن اصلى جاى داده است و بخش‌هاى برگزیده را به نحوى از متن کامل متمایز ساخته است. وى همچنین تلاش فراوانى براى بررسى مصادر مذکور به انجام رسانده و بین روایات موجود در این مصادر مقارنه و مقایسه به عمل آورده و مکررات آن‌ها را شناسایى کرده و روایات مکرر را به نظایر آن‌ها ضمیمه نموده و ترتیب تاریخى صدور آن‌ها را رعایت نموده است و اختلاف نسخه‌ها را در حاشیه کتاب یادآور شده است.

در بخش خطبه‌ها، مؤلف خطبه‌ها را جدا کرده و در آن‌ها موضوع را در درجه اول و بعد روند تاریخ خطبه‌ها را مدنظر قرار داده است؛ یعنى خطبه‌اى که بعد از وفات رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) انجام شده، اول قرار گرفته است و همین طور به تسلسل تاریخى تا آخرین خطبه قبل از شهادت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) ادامه پیدا کرده است.

بخش بعد، کلمات است که اول به ترتیب موضوعى و بعد به ترتیب تاریخى مرتب شده‌اند. بعد وصایا، که وصایاى شفاهى جدا در باب اول و وصایاى مکتوب در باب دوم قرار گرفته است. سپس دعاهاى حضرت و بعد نامه‌ها که باز با تسلسل موضوعى و بعد تسلسل تاریخى تنظیم شده‌اند. چون مخاطب نامه‌ها افراد خاصى بودند، تلاش شده است، نامه‌هاى متعلق به هر شخص در یک جا قرار بگیرد که مطالعه‌کننده به راحتى به آن‌ها دسترسى پیدا کند. مثلاً نامه‌هاى مربوط به ابن‌عباس تا جایى که از نظر موضوع تفاوت زیادى داشته است، کنار هم قرار گرفته‌اند. همین طور نامه‌هاى خطاب به معاویه و دیگران. بعد عقود و احلاف (پیمان‌ها) و توقیعات قرار گرفته‌اند. این روش براى افرادى که مى‌خواهند تسلسل تاریخى سخنان آن حضرت را به دست بیاورند، مى‌تواند کار را آسان کند.

متن نهج‌البلاغه با خط پررنگ آمده است و در اول هر بند که از این متن استفاده شده، آدرس آن در نسخه موجود نهج‌البلاغه ارائه شده تا هر کس خواست بداند، این متن از کجاى نهج‌البلاغه است، به راحتى جوابش را بیابد. متن‌هایى که از منابع دیگر اضافه شده، به شکل کم رنگ درج گردیده و آدرس‌دهى شده و منابعش نیز ذکر شده است.

مؤلف براى تهیه این کتاب به کتاب‌خانه‌هاى مصر، یمن، مراکش، کتاب‌خانه ملى رم، کتاب‌خانه ملى پاریس، کتاب‌خانه ملى لندن، کتاب‌خانه ملى اتریش و کتاب‌خانه مک کین کانادا هم رفته و نسخه‌هاى نهج‌البلاغه و منابع آن را مورد مطالعه قرار داده است. در نتیجه نسخه تألیف شده موجود، حاصل مطالعه کتاب‌هاى فراوانى است و مطالب زیادى از آن استخراج شده است.

منابع

  • "تمام نهج‌البلاغه"، ویکی نور.