بابا رکن الدین: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(صفحه‌ای جدید حاوی 'مسعود بن عبدالله بیضاوی (م 769 ه . ق)، عالم و عارف بزرگ قرن هشتم هجری که اصلش از بیض...' ایجاد کرد)
 
 
(۵ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
مسعود بن عبدالله بیضاوی (م 769 ه . ق)، عالم و عارف بزرگ قرن هشتم هجری که اصلش از بیضای فارس بود. وی در عرفان نظری از شیخ کمال الدین عبدالرزاق کاشانی، [[شیخ داوود قیصری]] و [[نعمان خوارزمی]] بهره گرفت. سنگ قبرش حاکی از [[شیعه]] بودن اوست . مهمترین اثر وی «[[نصوص الخصوص فی شرح الفصوص]]» شرحی بر «[[فصوص الحکم]] [[ابن عربی]]» به زبان فارسی است.
+
'''«مسعود بن عبدالله بیضاوی»''' معروف به '''«بابا رکن‌الدین شیرازی»''' (م، ۷۶۹ ه.ق)، عالم زاهد و عارف بزرگ [[شیعه]] در قرن هشتم هجری است. مهمترین اثر وی «[[نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص (کتاب)|نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص]]» شرحی بر «[[فصوص الحکم]]» [[ابن عربی]] به زبان فارسی می‌باشد. بقعه بابا رکن‌الدین در «[[تخت فولاد]]» [[اصفهان]]، یکی از اماکن مورد توجه عرفا و علمای بزرگ گذشته برای عبادت و ریاضت بوده است.
 +
{{شناسنامه عالم
 +
||نام کامل = بابا رکن‌الدین شیرازی
 +
||تصویر= [[پرونده:BaBa.jpg|230px]]
 +
||زادروز = 
 +
|زادگاه =
 +
|وفات =  ۷۶۹ قمری
 +
|مدفن = [[تخت فولاد]]، [[اصفهان]]
 +
|اساتید =  عبدالرزاق کاشانی، داوود بن محمود قیصری، نعمان خوارزمی، بابا بیات،...
 +
|شاگردان = شاه نعمت الله ولی،...
 +
|آثار = [[نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص (کتاب)|نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص]]، قلندریه، کشف الضرّ فی شرح نظم الدُّر، معلوم الخصوص من مفهوم الفصوص،...
 +
}}
 +
==زندگی‌نامه==
  
==لقب بابا رکن الدین==
+
تاریخ تولد مسعود بن عبدالله بیضاوی -که اصلش از بیضای فارس بوده- روشن نیست، اما وفاتش در یکشنبه ۲۶ [[ماه ربیع الاول|ربیع الاول]] ۷۶۹ق. رخ داده است. جز اشارات بس گذرایی دربارۀ شرح احوال او، اثری در دست نیست. تنها بر اساس چند نگاشته بر جای مانده از او می توان به نام برخی از اساتید و آثار او دست یافت.
«بابا» در قدیم به دو گروه اطلاق می شد و یكی از آن دو گروه عارفان و زاهدان و قطبها بودند؛ این عده اغلب در قرنهای هشتم و نهم می زیستند و قبرهای زیادی از اینها در [[اصفهان]] است و از آن رو كه ركن الدین مسعود هم از این گروه بود وی نیز بابا لقب گرفت. تاریخ تولد وی روشن نیست اما وفاتش در(یكشنبه۲۶/ربیع الاول۷۶۹ق)رخ داده است.
 
  
==زندگی نامه==
+
وی آنگونه که خود نوشته از کودکی معانی [[توحید|توحیدی]] را ادراک می کرده و در [[عرفان]] عملی شاگرد کمال الدین عبدالرزاق کاشانی و داوود بن محمود قیصری و نعمان خوارزمی بوده و در طریقه سیر و سلوک نیز ظاهرا از سلسله سهروردیان است و گویند استادش در عرفان عملی بابا بیات است. همچنین نوشته اند که [[شاه نعمت الله ولی]] مقدمات علوم را نزد رکن الدین شیرازی تحصیل کرد.
  
جز اشارات بس گذرایی دربارۀ شرح احوال او، اثری در دست نیست. تنها بر اساس چند نگاشته بر جای مانده از او می توان به نام برخی از اساتید و آثار او دست یافت
+
در مورد لقب «بابا رکن الدین» نیز می توان گفت: «بابا» در قدیم به دو گروه اطلاق می شد و یکی از آن دو گروه عارفان و زاهدان و قطبها بودند؛ این عده اغلب در قرنهای هشتم و نهم می زیستند و قبرهای زیادی از اینها در [[اصفهان]] است و از آن رو که رکن الدین مسعود هم از این گروه بود وی نیز «بابا» لقب گرفت. 
  
وی آنگونه كه خود نوشته از كودكی معانی توحیدی را ادراك می كرده و در عرفان علمی شاگرد كمال الدین عبدالرزاق كاشانی و داوود بن محمود قیصری بوده درطریقه سیر و سلوك نیز ظاهرا از سلسله سهروردیان است و گویند استادش درعرفان عملی [[بابا بیات]] است. همچنین نوشته اند كه [[شاه نعمت الله ولی]] مقدمات علوم رانزد ركن الدین شیرازی تحصیل كرد.  
+
بابا رکن الدین اغلب سال‌های زندگی را در اصفهان سپری کرده و در بین حکّام و اعیان و بزرگان اصفهان صاحب احترام و نفوذ کلمه بسیار بوده است. میرعبدالحسین خاتون‌آبادی در کتاب «وقایع السنین و الاعوام» می‌نویسد: هنگامی که هلاکو پادشاه مغول قصد تصرف اصفهان و قتل عام مردم آنجا را داشته، [[خواجه نصیرالدین طوسی]] او را نزد بابا رکن‌الدین برد و به خواهش بابا رکن‌الدین قتل عام اصفهان برطرف شد یا در آن تخفیف ایجاد شد.
  
==مقبره بابا رکن الدین==
+
==آثار و تألیفات==
مقبره بابا رکن الدین در [[تخت فولاد]] [[اصفهان]] واقع است. و در واقع تخت فولاد به واسطه وجود آرامگاه او در این مکان بعدا قبرستان عمومی تبدیل شده است.
+
بابا رکن‌الدین در [[عرفان]] نظری دستی توانا داشته و در شرح و ترویج اندیشه‌های [[محیی الدین ابن عربی|محی‌الدّین عربی]] قادر بوده است. کتب زیر از تألیفات اوست:
 
این مقبره یكی از قدیمترین آرامگاه های مغولی موجود در اصفهان است، كه چندین بار مرّمت شده است. بنابر كتیبه موجود در مدخل بقعه به خطِ ثلث محمد صالح اصفهانی مولوی، به اهتمام [[شاه عباس اول]] بخشی از آن مرمت شده و بر اساس كتیبه چله خانه آن در سال ۱۱۱۲ق در زمان شاه [[سلطان حسین صفوی]] تعمیری بنیادین در آن انجام پذیرفته است. بنا به سنگ نوشته دیوار غربی مَدخل بقعه، در سال ۱۲۰۰ق توسط میرزا محمد نصیر بایزیدی بسطامی تعمیر شده است و گویی پس از این تاریخ نیز چندین بار مرّمت شده است.
 
  
بر این مقبره زیبا، گنبد هرمی فیروزگونی با دوازده ترك بر روی پنج پایه، به عدد ماه های سال یا عدد ائمه دوازده گانه وجود دارد كه در نوع خود اثر هنری بس زیبا و در خور توجّهی را فراهم آورده است.
+
# قلندریه؛ که شیخ آذری در «جواهر الاسرار» یاد کرده است و امروز از آن نشانی در دست نیست.
 +
# کشف الضرّ فی شرح نظم الدُّر؛ در شرح تائیّه [[ابن فارض]]
 +
# [[نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص (کتاب)|نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص]]؛ در شرح [[فصوص الحکم ابن عربی (کتاب)|فصوص الحکم ابن عربی]] و مفصّلترین و مهمترین اثر بر جای مانده از بابا رکن الدین است.
 +
# معلوم الخصوص من مفهوم الفصوص؛ که در زمان تالیف نصوص الخصوص ناتمام بوده است.
  
==توجه علماء به قبر بابا رکن الدین==
+
بابا رکن‌الدین به فارسی نیز [[شعر]] می‌سروده و نمونه‌هایی از آن در کتاب نصوص الخصوص او آمده است.
  
مرقد باباركن الدین- كه در زمان حیات خود نیزبا عزت  و احترام می زیست- پس از رحلت وی تاكنون محل توجه و زیارت و توسل مردم و بزرگان و عرفا بوده و سالها پس از رحلتش كرامتی هم از او رخ داد:
+
==مقبره بابا رکن‌الدین==
 +
مقبره بابا رکن الدین در «[[تخت فولاد]]» [[اصفهان]] واقع است و در واقع «تخت فولاد» به واسطه وجود آرامگاه او در این مکان بعدا به قبرستان عمومی تبدیل شده است. این مقبره یکی از قدیمترین آرامگاه های دوره مغول موجود در اصفهان است، که چندین بار مرّمت شده است. بنابر کتیبه موجود در مدخل بقعه به [[خط ثلث]] محمدصالح اصفهانی مولوی، به اهتمام شاه عباس اول بخشی از آن مرمت شده و بر اساس کتیبه چله خانه آن در سال ۱۱۱۲ق. در زمان شاه سلطان حسین صفوی تعمیری بنیادین در آن انجام پذیرفته است. بنا به سنگ نوشته دیوار غربی مَدخل بقعه، در سال ۱۲۰۰ق. توسط میرزا محمد نصیر بایزیدی بسطامی تعمیر شده است و گویی پس از این تاریخ نیز چندین بار مرّمت شده است. بر این مقبره زیبا، گنبد هرمی فیروزگونی با دوازده ترک بر روی پنج پایه، به عدد ماه های سال یا عدد [[ائمه اطهار|ائمه]] دوازده گانه وجود دارد که در نوع خود اثر هنری زیبا و درخور توجّهی را فراهم آورده است.
  
روزی مرحوم بهاءالدین محمدعاملی- مشهور به [[شیخ بهائی]]- با عده ای از بزرگان به زیارت اهل قبور می روند. به قبرستان تخت فولاد كه  می رسند هنوز نفس تازه نكرده بودند كه شیخ بهائی به اطرافیان خود فرمود: «من چیزی شنیدم آیا شما هم شنیدید؟» حاضران گفتند:«ما چیزی نشنیدم و اصلاً كسی سخنی نگفت !» مرحوم شیخ بهائی جمله ای را كه شنیده بودبه آنان نگفت و به خانه بازگشت و در خانه را به روی خود بست و شروع به گریه و تضرع وتوجه به آخرت نمود و تقریبا شش ماه بعد، دارفانی راوداع كرد و جسدش را از اصفهان به مشهد برده و دفن كردند.
+
مرقد بابارکن الدین -که در زمان حیات خود نیز با عزت و احترام می زیست- پس از رحلت وی تاکنون محل توجه و زیارت و توسل مردم و بزرگان و عرفا بوده و سالها پس از رحلتش کرامتی هم از او رخ داد. [[محمدتقی مجلسی|ملا محمدتقی مجلسی]] (متوفی ۱۰۷۰) در مشیخة شرح [[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من لا یحضره الفقیه]] داستان کرامت‌آمیزی درباره مزار بابارکن‌الدین و [[شیخ بهایی]] نقل کرده است. روزی مرحوم شیخ بهائی با عده ای از بزرگان به [[زیارت اهل قبور]] می روند. به قبرستان تخت فولاد که می رسند هنوز نفس تازه نکرده بودند که شیخ بهائی به اطرافیان خود فرمود: «من چیزی شنیدم آیا شما هم شنیدید؟» حاضران گفتند: «ما چیزی نشنیدم و اصلاً کسی سخنی نگفت!» مرحوم شیخ بهائی جمله ای را که شنیده بود به آنان نگفت و به خانه بازگشت و در خانه را به روی خود بست و شروع به گریه و تضرع و توجه به [[آخرت]] نمود و تقریبا شش ماه بعد، دار فانی را وداع کرد و جسدش را از اصفهان به [[مشهد]] برده و دفن کردند. مرحوم محمدتقی مجلسی می نویسد: من از نزدیکان شیخ بهائی بودم و او به من فرمود: «من به آماده شدن برای مرگ خبر داده (و امر) شدم» و آن جمله ای که ۲۶۲ سال پس از رحلت بابارکن الدین از قبر وی، خطاب به شیخ بهائی گفته شد این بود: «شیخنا! در فکر خود باش!»
  
مرحوم محمد تقی مجلسی می نویسد: من از نزدیكان شیخ بهائی بودم و او به من فرمود: «من به آماده شدن برای مرگ خبرداده (وامر) شدم» و آن جمله ای كه۲۶۲ سال پس از رحلت باباركن الدین از قبر وی , خطاب به شیخ بهائی گفته شد این بود: «شیخنا! درفكرخودباش !»
+
بقعه بابارکن الدین یکی از اماکن عبادت و [[چله نشینی]] مرحوم [[نخودکی اصفهانی|شیخ حسنعلی نخودکی اصفهانی]] بود. مرحوم [[محمدابراهیم کرباسی|حاجی کرباسی]] نیز به بابا رکن الدین اعتقاد تام داشت و به زیارتش می رفت. بزرگ دیگری که به زیارت وی می رفت فقیه عارف [[سید عبدالکریم رضوی کشمیری]] بود. مرحوم کشمیری از قبور علماء به قبر استادش مرحوم [[آیت الله سید علی قاضی]] در [[وادی السلام]] [[نجف]] و بابارکن الدین در قبرستان [[تخت فولاد]] اصفهان زیاد اهمیت می‌داد و این دو را ممتاز می‌ شمرد و می‌فرمود: «بابارکن الدین روح و ریحان است». «من هر وقت در زندگی، مشکلی برایم رخ می دهد، یک [[سوره یس|سوره یاسین]] برای بابا رکن الدین مدفون در قبرستان تخت فولاد اصفهان می خوانم، مشکلم حل می شود.» نیز می فرمود: «بر مرقد رکن الدین خواستم بفهمم ذکر او چه بوده، الهامم شد که ذکرش (لا إله إلا الله) بوده است».
  
بقعه باباركن الدین یكی از اماكن عبادت و ریاضت مرحوم شیخ حسن علی نخودكی  اصفهانی بود. مرحوم حاجی كرباسی نیز به بابا ركن الدین اعتقاد تام داشت و به زیارتش می رفت.
+
همچنین بسیاری از علماء و فضلاء در جوار مزار بابا رکن الدّین به خاک سپرده شده اند، از جمله: [[ملا محمدحسن آرندی نائینی|ملا حسن آرندی نائینی]]، ملا محمدعلی نوری مازندرانی و میرزا حسن خان جابری انصاری.
  
بزرگ دیگری كه به زیارت وی می رفت فقیه عارف حضرت آیت الله [[سیدعبدالكریم رضوی كشمیری]] بود. مرحوم كشمیری از قبور علماء به قبر استادش مرحوم [[آیت الله سید علی قاضی]] در [[وادی السلام]] [[نجف]] و باباركن الدین در قبرستان تخت فولاد اصفهان زیاد اهمیت می‌داد و این دو را ممتاز می‌ شمرد و می‌فرمود: «باباركن الدین روح و ریحان است». «من هر وقت در زندگی، مشكلی برایم رخ می دهد، یك سوره یاسین برای بابا ركن الدین مدفون در قبرستان تخت فولاد اصفهان می خوانم، مشكلم حل می شود.»  نیز می فرمود: « بر مرقد ركن الدین خواستم بفهمم ذكر او چه بوده الهامم شد كه ذكرش (لااله الاالله) بوده است».
+
==منابع==
 
 
==نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص==
 
 
 
این نگاشته مفصّلترین و مهمترین اثر بر جای مانده از بابا رکن الدین شیرازی است. وی این اثر را در دو مجلد سامان داده است:
 
 
 
* بخش اوّل مشتمل بر دیباچه و مقدّمه ، و شرح فصوص از آغاز تا پایان فص هودی كتاب فصوص.
 
 
 
* بخش دوم : از فص صالحی تا پایان كتاب فصوص.
 
 
 
این اثر همچنان كه از نام آن هویداست، به انگیزۀ شرح فصوص الحكم ابن عربی؛ به رشتة تحریر در آمده است.  شارح خود، در مسیر تدوین این اثر چنین می فرماید:
 
 
 
باعث بر این اقدام آن بود كه از زمان صبا تا پایان اوان بلوغ و صبا در خود از ادراك معنی ای از معانی و شأنی از شؤون توحید می كردم... تا توفیق رفیق گشت و به صحبت كمال الحق و الملّة و الدین عبدالرزاق القاشانی - روّح الله روحه -... در مجلس انس و مجمع درس وی بویی به مشام ایامم رسید و بعد از وی ز لال رحیق شرف الملة والدین داوود القیصری - طیب الله تعالی ثراه و جعل الجنة مثواه-  قطره ای به كام ناكام چكیده و از راه ارشاد و كرم این ضعیف را مَحرم حرم محترم كتاب فصوص الحكم گردانید.
 
 
 
به جهت تحقیق فهم سبق معانی، چند فص در چند ورق شب كردم و در زمانی كه فصوص الحكم را به خدمت استاد به اتمام رسانیدم، آن چند ورق به عرض رسانیدم و ایشان به خطّ شریف خود در اجازات این ضعیف آن را یاد فرمودند و اشارت چنین فرمودند كه هم برین باید تمام كرد... تا در این میانه زمانه مساعدت كرد و در شهور سنة تسع و ثلاثین و سبعمأه در سرای بركت، به حضور نور بخش نعمان الخوارزمی مشرّف گشتم و به قصد استفادت از مشكلات فصوص استكشاف می كردم ... فرمود: شنودم چند ورقی بر آن نبشته شده است... بعد از مطالعه، اشارت به اتمام در غایت اهتمام فرمودند، و هم در ایام حیات ایشان سواد آن تمام گشت... قصد نقل او به بیاض هم نبود تا ناگاه از غیب امر رسید ... پس مجال جستم و آن را به بیاض بردم و مسمّی گردانیدم به نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص ».
 
 
 
بر اساس این بند، از سویی مؤلف از طریق یكی از دو استاد خود، كاشانی یا قیصری مجاز به شرح كتاب شده و ازسوی دیگر، پس از سال ۷۳۹ ق مسودّه و مبیضّه آن را به انجام رسانیده است.
 
 
 
بابا رکن الدین پس از دیباچه، گویی به تبع استاد خود، قیصری چند برگی را به بیان مسایل كلّی عرفان نظری، از شناخت وجود تا انسان كامل اختصاص داده است، و سپس به رسم شرحهای استادان خود به شرح بند بند عبارات كتاب فصوص الحكم ابن عربی تا پایان آن ، پرداخته است. 
 
 
 
شیرازی در پایان شرح خود، تاریخ فرجام آن را در دو بیتی چنین نگاشته است:
 
 
 
محرّم بد زسال جیم و میم آنگاه به ذال اندر
 
 
 
كه توفیقم رفیق آمد رسانیدم به پایانی
 
 
 
كتابی كو بظاهر بحر و باطن در همی ماند
 
 
 
چنین گوهر نیابد كس به عمر خود به هر كانی
 
 
 
كه براساس حساب جمل عدد ۷۴۳ ق مستخرج است.
 
 
 
در این شرح چند ویژگی اساسی به چشم می خورد:
 
 
 
۱- وی در شرح خود افزون بر دو شرح كاشانی و قیصری از سه مأخذ دیگر نیز استفاده نموده است:
 
 
 
الف) شرح مؤید الدین جندی. « شیخ مؤید الدین – رحمه الله- درشرح خویش... »؛ « شیخ مؤید الدین می گوید...».
 
 
 
ب) حاشیة عفیف الدین تلمسانی، « شیخ عفیف الدین تلمسانی قدّس سرّه در حاشیه خویش بر این كتاب نوشته است».
 
 
 
ج) شارحی غیر معلوم. شیرازی درچند مورد بدون ذكر نام وی آورده است؛ شارحی از شارحان در تحقیق معنی این سخن ...گفته است»؛ «شارحی گفته است...».
 
 
 
از این رو می توان، به قطع اذعان داشت كه شرح شیرازی در بردارنده تمام مزایای شروح پیش از خود است و به گونه ای جامع شروح فصوص است.
 
  
۲- مؤلّف افزون بر شرح محتوای كتاب، دقّت در خور توجّهی به حلّ ادبی عبارات دشوار فصوص الحكم داشته است.
+
*[http://isfahan.ir/ShowPage.aspx?Page_=dorsaetoolsfame&lang=1&sub=48&PageIDF=0&tempname=ISFInternal&PageID=580 "بابا رکن الدین شیرازی"، مجموعه تاریخی، فرهنگی، مذهبی تخت فولاد، درگاه الکترونیکی شهرداری اصفهان]، بازیابی: ۱۱ شهریور ۱۳۹۳.
 +
*تخت فولاد اصفهان، سید احمد عقیلی، سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۹.
 +
*دانشنامه جهان اسلام، برگرفته از مقاله "بابا رکن‌الدین"، شماره۲۲.    
 +
*اعلام اصفهان، مصلح‌الدین مهدوی، ج۲، ص۳۲-۳۴.   
  
۳-وی در طی شرح خود به اختلاف نسخ موجود در فصوص الحكم - كه به گونه ای موجب تغییر معنی می شده-  نظر داشته است.
+
[[رده:مدفونین در تخت فولاد]]
 
+
[[رده:عارفان]]
==منابع==
+
[[رده:علمای قرن هشتم]]
*[http://isfahan.ir/ShowPage.aspx?Page_=dorsaetoolsfame&lang=1&sub=48&PageIDF=0&tempname=ISFInternal&PageID=580 "بابا رکن الدین شیرازی"، مجموعه تاریخی، فرهنگی، مذهبی تخت فولاد، درگاه الکترونیکی شهرداری اصفهان]، بازیابی: 11 شهریور 1393
 
*تخت فولاد اصفهان، سید احمد عقیلی، سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، 1389
 

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۴۴

«مسعود بن عبدالله بیضاوی» معروف به «بابا رکن‌الدین شیرازی» (م، ۷۶۹ ه.ق)، عالم زاهد و عارف بزرگ شیعه در قرن هشتم هجری است. مهمترین اثر وی «نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص» شرحی بر «فصوص الحکم» ابن عربی به زبان فارسی می‌باشد. بقعه بابا رکن‌الدین در «تخت فولاد» اصفهان، یکی از اماکن مورد توجه عرفا و علمای بزرگ گذشته برای عبادت و ریاضت بوده است.

BaBa.jpg
نام کامل بابا رکن‌الدین شیرازی
وفات ۷۶۹ قمری
مدفن تخت فولاد، اصفهان

Line.png

اساتید

عبدالرزاق کاشانی، داوود بن محمود قیصری، نعمان خوارزمی، بابا بیات،...

شاگردان

شاه نعمت الله ولی،...

آثار

نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص، قلندریه، کشف الضرّ فی شرح نظم الدُّر، معلوم الخصوص من مفهوم الفصوص،...

زندگی‌نامه

تاریخ تولد مسعود بن عبدالله بیضاوی -که اصلش از بیضای فارس بوده- روشن نیست، اما وفاتش در یکشنبه ۲۶ ربیع الاول ۷۶۹ق. رخ داده است. جز اشارات بس گذرایی دربارۀ شرح احوال او، اثری در دست نیست. تنها بر اساس چند نگاشته بر جای مانده از او می توان به نام برخی از اساتید و آثار او دست یافت.

وی آنگونه که خود نوشته از کودکی معانی توحیدی را ادراک می کرده و در عرفان عملی شاگرد کمال الدین عبدالرزاق کاشانی و داوود بن محمود قیصری و نعمان خوارزمی بوده و در طریقه سیر و سلوک نیز ظاهرا از سلسله سهروردیان است و گویند استادش در عرفان عملی بابا بیات است. همچنین نوشته اند که شاه نعمت الله ولی مقدمات علوم را نزد رکن الدین شیرازی تحصیل کرد.

در مورد لقب «بابا رکن الدین» نیز می توان گفت: «بابا» در قدیم به دو گروه اطلاق می شد و یکی از آن دو گروه عارفان و زاهدان و قطبها بودند؛ این عده اغلب در قرنهای هشتم و نهم می زیستند و قبرهای زیادی از اینها در اصفهان است و از آن رو که رکن الدین مسعود هم از این گروه بود وی نیز «بابا» لقب گرفت.

بابا رکن الدین اغلب سال‌های زندگی را در اصفهان سپری کرده و در بین حکّام و اعیان و بزرگان اصفهان صاحب احترام و نفوذ کلمه بسیار بوده است. میرعبدالحسین خاتون‌آبادی در کتاب «وقایع السنین و الاعوام» می‌نویسد: هنگامی که هلاکو پادشاه مغول قصد تصرف اصفهان و قتل عام مردم آنجا را داشته، خواجه نصیرالدین طوسی او را نزد بابا رکن‌الدین برد و به خواهش بابا رکن‌الدین قتل عام اصفهان برطرف شد یا در آن تخفیف ایجاد شد.

آثار و تألیفات

بابا رکن‌الدین در عرفان نظری دستی توانا داشته و در شرح و ترویج اندیشه‌های محی‌الدّین عربی قادر بوده است. کتب زیر از تألیفات اوست:

  1. قلندریه؛ که شیخ آذری در «جواهر الاسرار» یاد کرده است و امروز از آن نشانی در دست نیست.
  2. کشف الضرّ فی شرح نظم الدُّر؛ در شرح تائیّه ابن فارض
  3. نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص؛ در شرح فصوص الحکم ابن عربی و مفصّلترین و مهمترین اثر بر جای مانده از بابا رکن الدین است.
  4. معلوم الخصوص من مفهوم الفصوص؛ که در زمان تالیف نصوص الخصوص ناتمام بوده است.

بابا رکن‌الدین به فارسی نیز شعر می‌سروده و نمونه‌هایی از آن در کتاب نصوص الخصوص او آمده است.

مقبره بابا رکن‌الدین

مقبره بابا رکن الدین در «تخت فولاد» اصفهان واقع است و در واقع «تخت فولاد» به واسطه وجود آرامگاه او در این مکان بعدا به قبرستان عمومی تبدیل شده است. این مقبره یکی از قدیمترین آرامگاه های دوره مغول موجود در اصفهان است، که چندین بار مرّمت شده است. بنابر کتیبه موجود در مدخل بقعه به خط ثلث محمدصالح اصفهانی مولوی، به اهتمام شاه عباس اول بخشی از آن مرمت شده و بر اساس کتیبه چله خانه آن در سال ۱۱۱۲ق. در زمان شاه سلطان حسین صفوی تعمیری بنیادین در آن انجام پذیرفته است. بنا به سنگ نوشته دیوار غربی مَدخل بقعه، در سال ۱۲۰۰ق. توسط میرزا محمد نصیر بایزیدی بسطامی تعمیر شده است و گویی پس از این تاریخ نیز چندین بار مرّمت شده است. بر این مقبره زیبا، گنبد هرمی فیروزگونی با دوازده ترک بر روی پنج پایه، به عدد ماه های سال یا عدد ائمه دوازده گانه وجود دارد که در نوع خود اثر هنری زیبا و درخور توجّهی را فراهم آورده است.

مرقد بابارکن الدین -که در زمان حیات خود نیز با عزت و احترام می زیست- پس از رحلت وی تاکنون محل توجه و زیارت و توسل مردم و بزرگان و عرفا بوده و سالها پس از رحلتش کرامتی هم از او رخ داد. ملا محمدتقی مجلسی (متوفی ۱۰۷۰) در مشیخة شرح من لا یحضره الفقیه داستان کرامت‌آمیزی درباره مزار بابارکن‌الدین و شیخ بهایی نقل کرده است. روزی مرحوم شیخ بهائی با عده ای از بزرگان به زیارت اهل قبور می روند. به قبرستان تخت فولاد که می رسند هنوز نفس تازه نکرده بودند که شیخ بهائی به اطرافیان خود فرمود: «من چیزی شنیدم آیا شما هم شنیدید؟» حاضران گفتند: «ما چیزی نشنیدم و اصلاً کسی سخنی نگفت!» مرحوم شیخ بهائی جمله ای را که شنیده بود به آنان نگفت و به خانه بازگشت و در خانه را به روی خود بست و شروع به گریه و تضرع و توجه به آخرت نمود و تقریبا شش ماه بعد، دار فانی را وداع کرد و جسدش را از اصفهان به مشهد برده و دفن کردند. مرحوم محمدتقی مجلسی می نویسد: من از نزدیکان شیخ بهائی بودم و او به من فرمود: «من به آماده شدن برای مرگ خبر داده (و امر) شدم» و آن جمله ای که ۲۶۲ سال پس از رحلت بابارکن الدین از قبر وی، خطاب به شیخ بهائی گفته شد این بود: «شیخنا! در فکر خود باش!»

بقعه بابارکن الدین یکی از اماکن عبادت و چله نشینی مرحوم شیخ حسنعلی نخودکی اصفهانی بود. مرحوم حاجی کرباسی نیز به بابا رکن الدین اعتقاد تام داشت و به زیارتش می رفت. بزرگ دیگری که به زیارت وی می رفت فقیه عارف سید عبدالکریم رضوی کشمیری بود. مرحوم کشمیری از قبور علماء به قبر استادش مرحوم آیت الله سید علی قاضی در وادی السلام نجف و بابارکن الدین در قبرستان تخت فولاد اصفهان زیاد اهمیت می‌داد و این دو را ممتاز می‌ شمرد و می‌فرمود: «بابارکن الدین روح و ریحان است». «من هر وقت در زندگی، مشکلی برایم رخ می دهد، یک سوره یاسین برای بابا رکن الدین مدفون در قبرستان تخت فولاد اصفهان می خوانم، مشکلم حل می شود.» نیز می فرمود: «بر مرقد رکن الدین خواستم بفهمم ذکر او چه بوده، الهامم شد که ذکرش (لا إله إلا الله) بوده است».

همچنین بسیاری از علماء و فضلاء در جوار مزار بابا رکن الدّین به خاک سپرده شده اند، از جمله: ملا حسن آرندی نائینی، ملا محمدعلی نوری مازندرانی و میرزا حسن خان جابری انصاری.

منابع