آیه 73 سوره نحل: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(تفسیر آیه)
جز (ویرایش مهدی موسوی (بحث) به آخرین تغییری که Quran انجام داده بود واگردانده شد)
سطر ۵۳: سطر ۵۳:
  
 
وبه جاى خداوند بت‌هائى را مى‌پرستند كه نه مالك چيزى از آسمان‌ها و زمين هستند و نه مى‌توانند مالك شوند.
 
وبه جاى خداوند بت‌هائى را مى‌پرستند كه نه مالك چيزى از آسمان‌ها و زمين هستند و نه مى‌توانند مالك شوند.
 
فَلا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثالَ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ «74»
 
 
پس بت‌ها را امثال ومانند خدا نشماريد. همانا خداوند مى‌داند و شما نمى‌دانيد.
 
 
===نکته ها===
 
 
مشركان خداوند را همچون سلطان وشاه و بت‌ها را وزيران او مى‌پنداشتند. اين آيه از اين‌گونه تشبيهات نهى مى‌كند.
 
 
قاآنى شاعر مى‌گويد:
 
 
اى همه هستى زتو پيدا شده‌
 
 
خاك ضعيف از تو توانا شده‌
 
 
زير نشينت همه‌ى كائنات‌
 
 
ما به تو قائم، چه تو قائم به ذات‌
 
 
هستىِ تو هستىِ پيوند، نه‌
 
 
تو به كس و كس به تو مانند، نه‌
 
 
===پیام ها===
 
 
1- معبود بايد هم رازق باشد و هم قادر، ولى شركائى كه شما براى خدا گرفته‌ايد هيچكدام را ندارند. يَعْبُدُونَ‌ ... ما لا يَمْلِكُ‌
 
 
2- بت‌ها ومعبودها، نه الآن رازقند و نه مى‌توانند در آينده رازق باشند. «لا يَسْتَطِيعُونَ»
 
 
3- معبودهاى خيالى شما، نه قدرت ريزش باران از آسمان دارند و نه قدرت روياندن گياه در زمين. «رِزْقاً مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ»
 
 
4- معبودهاى ساختگى، نه تنها قادر بر كارهاى بزرگ نيستند، حتّى قادر به كوچك‌ترين كارها هم نيستند. رِزْقاً ... شَيْئاً
 
 
جلد 4 - صفحه 554
 
 
5- سرچشمه‌ى تشبيهات در مورد خدا، جهل انسان است. فَلا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثالَ‌ ... أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ‌
 
 
}}
 
}}
  
سطر ۹۸: سطر ۶۲:
 
{{نمایش فشرده تفسیر|
 
{{نمایش فشرده تفسیر|
  
فَلا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثالَ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (74)
 
  
بعد از آن نهى فرمايد از اعمال ناشايسته نسبت به ساحت كبريائى:
+
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقاً مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ شَيْئاً وَ لا يَسْتَطِيعُونَ (73)
  
فَلا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثالَ‌: پس نزنيد براى خداوند متعال مثلهاى ناشايسته.
+
جلد 7 - صفحه 245
  
إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ‌: بدرستى كه خداوند سبحان مى‌داند فساد قول شما را و عظم جرم شما را در آنچه مى‌كنيد. وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ‌: و شما نمى‌دانيد بطلان قول خود و
+
بعد از آن در مقام توبيخ و سرزنش آنان مى‌فرمايد:
  
جلد 7 - صفحه 246
+
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ‌: و پرستش مى‌كنند به غير از خدا. ما لا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقاً: آنچه را كه مالك نيستند براى ايشان روزى را، يعنى چيزهائى كه قادر نيستند كه روزى دهند ايشان را. مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ شَيْئاً: از آسمان و زمين چيزى را نه كم و نه بسيار، اما از آسمان قادر نيستند باران را نازل كنند، و اما زمين قدرت ندارد كه گياهى را برويانند. وَ لا يَسْتَطِيعُونَ‌: و توانائى ندارند به هيچ وجه و طريقى و بر هيچ چيزى.
  
بزرگى عقوبت آن را، و اگر بر وجه تدبر و تأمل بدانيد بر اين اشراك جرئت نكنيد، يا خدا مى‌داند كه معبود به حق منزه است از شركاء، و شما جاهليد و عقل خود را كار نمى‌فرمائيد تا اين مطلب را دريابيد. يا حق تعالى عالم است به كنه اشياء و شما نمى‌دانيد، پس رأى فاسد خود را بگذاريد و تابع امر او شويد، يا معنى آن كه مثل نزنيد، چه خدا مى‌داند كه چگونه مثل بايد زد، و شما ندانيد.
+
حاصل آيه شريفه آنكه: كافران با آنكه زنده‌اند، نمى‌توانند روزى به خود و به غير دهند، چه جاى جمادات، و مسلم است كه پرستش و ستايش اصنام و اوثان، خلاف عقل بلكه از بديهيات و ضروريات است؛ زيرا بندگى عبارت باشد از شكر منعم، و هيچ نعمت، عظيمتر از خلق و ابقاء و رزق نيست، و اين هر سه صفت براى ذات احديت سبحانى ثابت است فقط، پس ذات الهى را ستايش سزاست نه غير را. و ايضا اين مشركين به اين اندازه تأمل نكنند و خود را با معبودان خود مقايسه و بسنجند و ملاحظه نمايند كه خود شريفتر باشند از بتان، زيرا داراى شعور و حس و ادراك، و لكن اصنام جماد فقط، و هيچ حس و شعور ندارند. چقدر آدمى پست باشد كه اينگونه امتيازات را درنيابد و پيروى فطرت جبلى خود را كه توحيد است ننمايد و به شهوات غوطه‌ور گردد.
  
  
سطر ۱۴۴: سطر ۱۰۷:
 
===اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)===
 
===اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)===
 
{{نمایش فشرده تفسیر|
 
{{نمایش فشرده تفسیر|
فَلا تَضرِبُوا لِلّه‌ِ الأَمثال‌َ إِن‌َّ اللّه‌َ يَعلَم‌ُ وَ أَنتُم‌ لا تَعلَمُون‌َ (74)
+
وَ يَعبُدُون‌َ مِن‌ دُون‌ِ اللّه‌ِ ما لا يَملِك‌ُ لَهُم‌ رِزقاً مِن‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ شَيئاً وَ لا يَستَطِيعُون‌َ (73)
  
‌پس‌ نزنيد ‌از‌ ‌براي‌ خداوند مثل‌ها و شبيه‌ها بدرستي‌ ‌که‌ ‌خدا‌ ميداند ‌که‌ شبيه‌ و عديل‌ و مثل‌ و مانندي‌ ‌از‌ ‌براي‌ ‌او‌ نيست‌ و ‌شما‌ نميدانيد و توهّم‌ ميكنيد مثلي‌ ‌از‌ ‌براي‌ ‌او‌ نظر ‌به‌ اينكه‌ خداوند صرف‌ الوجود و بحت‌ الوجود ‌است‌ و محض‌ الوجود ‌است‌ و
+
و عبادت‌ ميكنند ‌از‌ ‌غير‌ خداوند چيزهايي‌ ‌که‌ مالك‌ نيستند ‌از‌ ‌براي‌ اينها رزقي‌ ‌از‌ آسمانها و زمين‌ چيزي‌ ‌را‌ و استطاعت‌ و قدرت‌ ندارند وَ يَعبُدُون‌َ ‌اينکه‌ مشركين‌ ‌پس‌ ‌از‌ اينهمه‌ آيات‌ و آثار قدرت‌ مِن‌ دُون‌ِ اللّه‌ِ ما لا يَملِك‌ُ لَهُم‌ رِزقاً بتهايي‌ ‌که‌ يك‌ جماد تراشيده‌ انسان‌ بيش‌ نيستند ‌که‌ حضرت‌ ابراهيم‌ بآنها خطاب‌ ميفرمايد قال‌َ أَ تَعبُدُون‌َ ما تَنحِتُون‌َ و الصافات‌ ‌آيه‌ 95 بلكه‌ جميع‌ مخلوقات‌ ‌از‌ ملائكه‌ و جن‌ و انس‌ مالك‌ رزق‌ احدي‌ نيستند چه‌ رسد بحيوانات‌ مثل‌ گاو و گوساله‌ و نبات‌ مثل‌ اشجار و جمادات‌ مثل‌ اصنام‌ ‌که‌ ‌هر‌ دسته‌ ‌از‌ مشركين‌ عبادت‌ بعض‌ ‌آنها‌ ‌را‌ ميكنند ‌حتي‌ عبده‌ شمس‌ و آتش‌ و كواكب‌ و ‌غير‌ اينها ‌که‌ هيچ‌ يك‌ ‌از‌ ‌آنها‌ مالك‌ رزق‌ احدي‌ نيستند مِن‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ چه‌ اهل‌ سماوات‌ و مخلوقات‌ سماوي‌ باشند ‌ يا ‌ ارضي‌ (شيئا) بقدر خردلي‌ مالكيت‌ ندارند وَ لا يَستَطِيعُون‌َ استطاعت‌ توانايي‌ و قدرت‌ ‌است‌.
  
جلد 12 - صفحه 157
+
إِن‌َّ اللّه‌َ هُوَ الرَّزّاق‌ُ ذُو القُوَّةِ المَتِين‌ُ ذاريات‌ ‌آيه‌ 58 و ‌اينکه‌ جمله‌ راجع‌ بتوحيد افعاليست‌ ‌که‌ هيچ‌ فعلي‌ ‌در‌ عالم‌ واقع‌ نميشود ‌تا‌ مشيّت‌ حق‌ تعلق‌ نگيرد ما قَطَعتُم‌ مِن‌ لِينَةٍ أَو تَرَكتُمُوها قائِمَةً عَلي‌ أُصُولِها فَبِإِذن‌ِ اللّه‌ِ حشر ‌آيه‌ 5 و توهم‌ نشود ‌که‌ موجب‌ جبر ميشود زيرا مخالف‌ ‌با‌ اختيار نيست‌ چون‌ ميداند بنده‌ اختيار ميكند مشيت‌ تعلّق‌ گرفته‌ ‌لا‌ بالعكس‌ و جمله‌ اولي‌ راجع‌ بتوحيد عبادتيست‌.
 
 
‌در‌ مقابل‌ صرف‌ الوجود ماهيت‌ و عدم‌ ‌است‌.
 
 
 
اما ماهيّت‌ معروض‌ وجود ‌است‌ آنهم‌ ‌در‌ عالم‌ تصور مي‌گويي‌ الانسان‌ موجود و لكن‌ ‌در‌ حقيقت‌ حدّ وجود ‌است‌ ‌يعني‌ وجودش‌ محدود باين‌ حدّ ‌است‌ ان‌ّ الوجود عارض‌ الماهيّة تصوّرا و اتّحدا هويّة لذا گفتند الماهية ‌من‌ حيث‌ هي‌ ليست‌ الاهي‌.
 
 
 
‌پس‌ قطع‌ نظر ‌از‌ وجود معدوم‌ صرف‌ چنانچه‌ تمام‌ ماهيّات‌ ممكنه‌ ‌از‌ جواهر خمسه‌ عقل‌ و نفس‌ و ماده‌ و صورت‌ و جسم‌ و اعراض‌ تسعه‌ كم‌ و كيف‌ و اضافة و فعل‌ و انفعال‌ و ‌اينکه‌ و متي‌ و لون‌ و طعم‌ تماما قبل‌ ‌از‌ اضافه‌ وجود معدوم‌ صرف‌ بودند و اما عدم‌ ‌که‌ نيستي‌ صرف‌ ‌است‌ ديگر ‌در‌ مقابل‌ صرف‌ الوجود ‌که‌ محدود بهيچ‌ حدّي‌ نيست‌ ‌از‌ ليست‌ ابدي‌ ‌غير‌ متناهي‌ مثل‌ ‌از‌ ‌براي‌ ‌او‌ محال‌ ‌است‌ بعلاوه‌ جميع‌ عوالم‌ امكاني‌ مركب‌ ‌است‌ ‌ يا ‌ تركيب‌ خارجي‌ مثل‌ اجسام‌ و عوارض‌ اجسام‌ ‌ يا ‌ تركيب‌ ذهني‌ مثل‌ اجناس‌ سافله‌ و انواع‌ الانسان‌ حيوان‌ ناطق‌ مركب‌ ‌از‌ جنس‌ حيواني‌ و فصل‌ عقلاني‌ و حيوان‌ جسم‌ نامي‌ ذو الحس‌ّ و الحركة و نباتات‌ جسم‌ نامي‌ و جمادات‌ جسم‌ ذي‌ الأبعاد الثلاثة طول‌ عرض‌ عمق‌ ‌ يا ‌ تركيب‌ و همي‌ ‌که‌ شامل‌ جميع‌ ممكنات‌ ميشود مثل‌ وجود و ماهيت‌ ‌که‌ گفتند الممكن‌ زوج‌ تركيبي‌ ‌که‌ شامل‌ مجرّدات‌ مثل‌ عقل‌ و نفس‌ ‌هم‌ ميشود ‌با‌ اينكه‌ تركيب‌ خارجي‌ و ذهني‌ ندارند و لكن‌ واجب‌ ‌تعالي‌ ‌که‌ منزّه‌ ‌از‌ جميع‌ ‌اينکه‌ اقسام‌ تركيبي‌ ‌است‌ چگونه‌ ميشود ‌براي‌ ‌او‌ مثل‌ و مانند قرار داد لذا ميفرمايد فَلا تَضرِبُوا ‌يعني‌ ‌لا‌ تجعلوا لِلّه‌ِ الأَمثال‌َ.
 
 
 
چه‌ قدر خوب‌ گفته‌ حكيم‌ قاآني‌ ‌در‌ باب‌ توحيد.
 
 
 
اي‌ همه‌ هستي‌ ز تو پيدا ‌شده‌ ||  خاك‌ ضعيف‌ ‌از‌ تو توانا ‌شده‌
 
 
 
زير نشينت‌ همه‌ كائنات‌ ||  ‌ما بتو قائم‌ چه‌ تو قائم‌ بذات‌
 
 
 
هستي‌ تو هستي‌ پيوند نه‌ ||  تو بكس‌ و كس‌ بتو مانند نه‌
 
 
 
‌حتي‌ ‌در‌ وحدت‌ و بساطت‌ و احديت‌ و ساير صفات‌ ذاتيه‌ حق‌ مثل‌ علم‌ و قدرت‌ و حيات‌، و ساير صفات‌ ‌را‌ منتزع‌ ‌از‌ ذات‌ ميدانند و جز صرف‌ وجود هيچگونه‌ ضميمه‌ ندارد إِن‌َّ اللّه‌َ يَعلَم‌ُ وَ أَنتُم‌ لا تَعلَمُون‌َ
 
 
 
انت‌ ‌کما‌ اثنيت‌ ‌علي‌ نفسك‌
 
 
 
(حكيم‌ نازي‌ بعقل‌
 
 
 
جلد 12 - صفحه 158
 
 
 
‌تا‌ كي‌، بفكرت‌ ‌اينکه‌ ره‌ نميشود طي‌، بكنه‌ ذاتش‌ خرد برد پي‌، ‌اگر‌ رسد خس‌ بقعر دريا) بلكه‌ رسيدن‌ خس‌ بقعر دريا محال‌ عادي‌ ‌است‌ و پي‌ بذات‌ حق‌ محال‌ عقليست‌.
 
 
}}
 
}}
 
|-|
 
|-|
سطر ۱۸۱: سطر ۱۲۰:
 
]
 
]
  
(آیه 74)- این آیه به عنوان یک نتیجه گیری می‌گوید: اکنون که چنین است «پس برای خدا امثال (و شبیه‌ها) قائل نشوید» (فَلا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثالَ).
+
(آیه 73)- در تعقیب بحثهای توحیدی گذشته، این آیه، به مسأله شرک پرداخته و با لحنی پر از سرزنش و توبیخ می‌گوید: «آنها غیر از خدا، موجوداتی را می‌پرستند که هیچ رزقی را برای آنان از آسمانها و زمین در اختیار ندارند» (وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا یَمْلِکُ لَهُمْ رِزْقاً مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ شَیْئاً).
 
 
«چرا که خدا می‌داند و شما نمی‌دانید» (إِنَّ اللَّهَ یَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ).
 
 
 
جمله «فَلا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثالَ» اشاره به منطقی است که مشرکان عصر جاهلی داشته‌اند. آنها می‌گفتند: ما اگر به سراغ بتها می‌رویم به خاطر این است که ما شایسته پرستش خدا نیستیم باید به سراغ بتها برویم که آنها مقربان درگاه او هستند! خداوند همانند یک پادشاه بزرگ است که وزراء و خاصان او به سراغ او می‌روند، ولی توده مردم که دسترسی به او ندارند به سراغ حواشی و خاصان و مقربانش خواهند رفت.
 
 
 
قرآن در پاسخ آنها می‌گوید: «برای خداوند مثال نزنید» یعنی، مثالی که متناسب با افکار محدود و موجودات «ممکن» و مملوّ از نقایص است.
 
 
 
خدایی که شما را دعوت به نیایش و سخن گفتن مستقیم با خودش کرده، و درهای خانه‌اش را شب و روز به روی شما باز گذارده، این خدا را نباید به پادشاه
 
  
ج2، ص585
+
نه تنها مالک چیزی در این زمینه نیستند، بلکه «توانایی (بر خلق و ایجاد و دسترسی به روزیها) نیز ندارند» (وَ لا یَسْتَطِیعُونَ).
  
جبار مستکبری تشبیه کرد که درون قصرش خزیده و جز عده معدودی، راه به درون خانه او ندارند.
+
اشاره به این که مشرکان به این گمان به دنبال پرستش بتها می‌رفتند که آنها را در سرنوشت و سود و زیان خود، مؤثر می‌پنداشتند.
 
}}
 
}}
 
|-|
 
|-|
سطر ۲۰۱: سطر ۱۳۲:
  
 
==تفسیر های فارسی==
 
==تفسیر های فارسی==
==={{ترجمه تفسیر المیزان|سوره=16 |آیه=74}}===
+
==={{ترجمه تفسیر المیزان|سوره=16 |آیه=73}}===
==={{تفسیر خسروی|سوره=16 |آیه=74}}===
+
==={{تفسیر خسروی|سوره=16 |آیه=73}}===
==={{تفسیر عاملی|سوره=16 |آیه=74}}===
+
==={{تفسیر عاملی|سوره=16 |آیه=73}}===
==={{تفسیر جامع|سوره=16 |آیه=74}}===
+
==={{تفسیر جامع|سوره=16 |آیه=73}}===
  
 
==تفسیر های عربی==
 
==تفسیر های عربی==
==={{تفسیر المیزان|سوره=16 |آیه=74}}===
+
==={{تفسیر المیزان|سوره=16 |آیه=73}}===
==={{تفسیر مجمع البیان|سوره=16 |آیه=74}}===
+
==={{تفسیر مجمع البیان|سوره=16 |آیه=73}}===
==={{تفسیر نور الثقلین|سوره=16 |آیه=74}}===
+
==={{تفسیر نور الثقلین|سوره=16 |آیه=73}}===
==={{تفسیر الصافی|سوره=16 |آیه=74}}===
+
==={{تفسیر الصافی|سوره=16 |آیه=73}}===
==={{تفسیر الکاشف|سوره=16 |آیه=74}}===
+
==={{تفسیر الکاشف|سوره=16 |آیه=73}}===
 
</tabber>
 
</tabber>
  

نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۴۷

مشاهده آیه در سوره

وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقًا مِنَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ شَيْئًا وَلَا يَسْتَطِيعُونَ

مشاهده آیه در سوره


<<72 آیه 73 سوره نحل 74>>
سوره : سوره نحل (16)
جزء : 14
نزول : مکه

ترجمه های فارسی

و بت‌پرستان خدا را (که نعمتهای بی‌شمار به آنها داده) نمی‌پرستند و به جای او بتهایی را پرستش می‌کنند که از آسمان و زمین مالک چیزی که روزی به مشرکان دهند اصلا نیستند و توانایی (بر هیچ کار) ندارند.

و به جای خدا معبودانی را می پرستند که از آسمان ها و زمین، مالک اندک رزقی برای آنان نیستند و هیچ قدرتی هم [برای مالک شدن روزی و رساندنش به آنان] ندارند.

و به جاى خدا چيزهايى را مى‌پرستند كه در آسمانها و زمين به هيچ وجه اختيار روزى آنان را ندارند و [به كارى‌] توانايى ندارند.

سواى خدا چيزهايى را مى‌پرستند كه ناتوانند و ياراى آن ندارند كه از آسمانها و زمين روزيشان دهند.

آنها غیر از خدا، موجوداتی را می‌پرستند که هیچ رزقی را برای آنان از آسمانها و زمین در اختیار ندارند؛ و توان این کار را نیز ندارند.

ترجمه های انگلیسی(English translations)

They worship besides Allah what has no power to provide them with anything from the heavens and the earth, nor are they capable [of anything].

And they serve besides Allah that which does not control for them any sustenance at all from the heavens and the earth, nor have they any power.

And they worship beside Allah that which owneth no provision whatsoever for them from the heavens or the earth, nor have they (whom they worship) any power.

And worship others than Allah,- such as have no power of providing them, for sustenance, with anything in heavens or earth, and cannot possibly have such power?

معانی کلمات آیه

«مِن دُونِ اللهِ»: بجز خدا. به جای خدا. «شَیْئاً»: اصلاً. به هیچ وجه. بدل از (رِزْقاً) است و بیانگر کمی و ناچیزی مبدّل‌منه است.

تفسیر آیه

تفسیر نور (محسن قرائتی)


وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقاً مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ شَيْئاً وَ لا يَسْتَطِيعُونَ «73»

وبه جاى خداوند بت‌هائى را مى‌پرستند كه نه مالك چيزى از آسمان‌ها و زمين هستند و نه مى‌توانند مالك شوند.

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)



وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقاً مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ شَيْئاً وَ لا يَسْتَطِيعُونَ (73)

جلد 7 - صفحه 245

بعد از آن در مقام توبيخ و سرزنش آنان مى‌فرمايد:

وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ‌: و پرستش مى‌كنند به غير از خدا. ما لا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقاً: آنچه را كه مالك نيستند براى ايشان روزى را، يعنى چيزهائى كه قادر نيستند كه روزى دهند ايشان را. مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ شَيْئاً: از آسمان و زمين چيزى را نه كم و نه بسيار، اما از آسمان قادر نيستند باران را نازل كنند، و اما زمين قدرت ندارد كه گياهى را برويانند. وَ لا يَسْتَطِيعُونَ‌: و توانائى ندارند به هيچ وجه و طريقى و بر هيچ چيزى.

حاصل آيه شريفه آنكه: كافران با آنكه زنده‌اند، نمى‌توانند روزى به خود و به غير دهند، چه جاى جمادات، و مسلم است كه پرستش و ستايش اصنام و اوثان، خلاف عقل بلكه از بديهيات و ضروريات است؛ زيرا بندگى عبارت باشد از شكر منعم، و هيچ نعمت، عظيمتر از خلق و ابقاء و رزق نيست، و اين هر سه صفت براى ذات احديت سبحانى ثابت است فقط، پس ذات الهى را ستايش سزاست نه غير را. و ايضا اين مشركين به اين اندازه تأمل نكنند و خود را با معبودان خود مقايسه و بسنجند و ملاحظه نمايند كه خود شريفتر باشند از بتان، زيرا داراى شعور و حس و ادراك، و لكن اصنام جماد فقط، و هيچ حس و شعور ندارند. چقدر آدمى پست باشد كه اينگونه امتيازات را درنيابد و پيروى فطرت جبلى خود را كه توحيد است ننمايد و به شهوات غوطه‌ور گردد.


تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)


وَ اللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلى‌ بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلى‌ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَواءٌ أَ فَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ (71) وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَ حَفَدَةً وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ أَ فَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ وَ بِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ (72) وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقاً مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ شَيْئاً وَ لا يَسْتَطِيعُونَ (73) فَلا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثالَ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (74)

ترجمه‌

و خداوند فزونى داد بعضى از شما را بر بعضى در روزى پس نيستند آنانكه فزونى داده شدند بر گردانندگان روزى خودشان را بر آنچه مالك شدند بدستهاشان پس ايشان در آن يكسانند آيا پس نعمت خدا را انكار ميكنند

و خدا قرار داد براى شما از جنس خودتان جفتهائى و قرار داد براى شما از جفتهاتان پسران و خدمت گذاران و روزى داد شما را از پاكيزه‌ها آيا پس بباطل ميگروند و بنعمت خدا آنها كفران ميورزند

و ميپرستند غير از خدا آنچه را كه قادر نميباشند براى آنها روزى دادن را از آسمانها و زمين بهيچ چيز و توانائى ندارند

پس نزنيد براى خدا مثلها را همانا خدا ميداند و شما نميدانيد.

تفسير

خداوند متعال بر حسب حكمت و مصلحت برخى از بندگانرا فضيلت و برترى داده بر برخى در روزى يعنى رزق بعضى را فراخ و وسيع و روزى بعضى را تنگ و ضيق فرموده و كسانيكه خداوند بآنها وسعت رزق عنايت فرموده نميتوانند روزى خود را بدهند بمماليك و خدم و اهل و عيال خود چه رسد بمردم اجنبى و بندگان در رزق مقدّر بر وفق حكمت و مصلحت در علم الهى يكسانند يعنى خداوند نظر خصوصى در اين باب اعمال نفرموده بلكه بر همه بنظر لطف و عنايت يكسان نظر فرموده و بهر كس هر چه صلاح حالش بوده داده و اين نعمت بزرگى است از خداوند بر بندگان كه بقدر قابليّت و ظرفيّت آنها عطاء فرموده و كم و زياد نفرموده تا قابل محروم و ناقابل مغرور شود و جاى تعجّب است اگر بندگان منكر اين نعمت شوند و بگويند العياذ باللّه خداوند بدون حكمت و مصلحت بعضى از بندگان را در وسعت و نعمت قرار داده و بعضى را در مضيقه و سختى افكنده آنچه ذكر شد بنظر حقير رسيد از ظاهر آيه در بدو امر ولى بعضى از مفسّرين فرموده‌اند مراد آنست كه كسانيكه خداوند بايشان روزى فراوان داده روزى مماليك خودشان را نميدهند بلكه آنها با بندگان خودشان مساويند در اينكه همه روزى خدا را ميخورند و

جلد 3 صفحه 301

بعضى فرموده‌اند اين كلام بر سبيل توبيخ و ملامت آنها است يعنى چرا نبايد از روزى وسيع خودشان بمماليك و خدم خود بدهند تا در خوراك و پوشاك مساوى شوند و با آنكه راضى نميشوند آنها با خودشان شريك باشند در نعمت خدا چرا در عبادت خود بندگان خدا را از قبيل حضرت عيسى عليه السّلام شريك قرار دادند براى خدا و از ابن عباس روايت نموده‌اند كه در باره نصاراى نجران نازل شده و بنابراين دو معنى مراد از انكار نعمت انكار رازقيّت و منعميّت خداوند است كه موالى براى خود و كفّار براى معبودهاى باطل اثبات نموده‌اند و قمّى ره فرموده جائز نيست براى مرد كه مخصوص نمايد خود را بطعامى كه از آن بعيال خود نخوراند و در جوامع از أبو ذر رحمه اللّه نقل نموده كه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود بندگان شما برادران شمايند از لباس و خوراك خودتان بآنها بپوشانيد و بخورانيد و بعد از اين فرمايش ديده نشد بنده‌اى مگر آنكه لباسش مانند مولايش بود بدون تفاوت و خداوند از جنس مردم براى آنها جفت و همسر قرار داد تا موجب انس و آرامش خاطر آنها باشد و از نوع خودشان اولاد داشته باشند و قمّى ره فرموده مراد خلق حوّاء از آدم است و نيز قرار داد براى مردم از همسرهاشان پسران و نوادگان دخترى چنانچه عيّاشى ره از امام صادق عليه السّلام در اين آيه نقل نموده كه حفده پسران دخترند و ما حفده رسول خدائيم و در روايتى بمطلق معاون و كمك تفسير شده و در روايتى بدامادها و حفيد در لغت بمعناى سريع در خدمت است و بيشتر دختران و دختر زادگان در خدمت آباء و اجداد سرعت مينمايند و ظاهر از عطف تغاير است و اختلاف تفاسير مبنى بر مراعات معناى لغوى و مناسبت مقام است و حفده بر اعوان اطلاق ميشود و در فارسى هم اولاد و احفاد ميگويند و نواده و بستگان اراده ميكنند و نيز روزى داد خداوند بمردم از اطعمه پاكيزه آنچه را مقدّر فرموده بود در ازل براى آنها و جاى تعجّب است كه با اين همه آيات دالّه بر حقّ باز مردم بالطبع بباطل ميگروند و از حق و حقيقت دور ميشوند و بمنفعت بت پرستى و شفاعت بتها معتقد ميگردند و نعمت خدا را كه مشاهد و محسوس است كفران مينمايند و به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و امام عليه السّلام و قرآن و اسلام كه اعظم نعمتهاى خدايند كفر ميورزند و پرستش ميكنند غير خدا را از جماداتى كه نميتوانند روزى بدهند آنها را از آسمان چنانچه خدا ميدهد كه‌

جلد 3 صفحه 302

باران رحمت است و از زمين از قبيل نباتات و فوا كه بهيچ قدر نه كم و نه زياد و استطاعت ندارند كه مالك شوند آنها را و محتمل است ضمير در لا يستطيعون راجع بكفّار باشد كه با وجوديكه جماد نيستند و حيات دارند استطاعت روزى دادن را از آسمان و زمين ندارند بلكه استطاعت هيچ امرى را ندارند و كلمه شيئا يا مفعول رزقا است باعتبار دلالتش برأن يرزق يا بدل از آن و گفته‌اند كفّار بتعليم شيطان ميگفتند ما مخلوقات خدا را عبادت ميكنيم براى آنكه عبادت بندگان پادشاه بيشتر موجب عظمت و بزرگى پادشاه است و آنچه ما عبادت ميكنيم اشباه و امثال خدايند در عبادت لذا خداوند نهى فرموده است آنها را از مثل زدن و شبه و مثل قائل شدن براى او چون مثل زدن تشبيه حالى بحالى و شخصى بشخصى است و خداوند مثل و مانندى ندارد و كسى عالم بكنه ذات و صفات او نيست و او است عالم بكنه ذات و صفات خود و مخلوقاتش و ميتواند براى هر چيز مثل اعلى و احسن بزند و مردم نميتوانند و عالم نيستند و بعضى گفته‌اند مراد آنستكه خدا عالم است بآنكه شريك ندارد و در عبادت غير خدا مفسده است و شما نميدانيد و اگر فكر كنيد ميدانيد و اللّه اعلم ..

اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)


وَ يَعبُدُون‌َ مِن‌ دُون‌ِ اللّه‌ِ ما لا يَملِك‌ُ لَهُم‌ رِزقاً مِن‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ شَيئاً وَ لا يَستَطِيعُون‌َ (73)

و عبادت‌ ميكنند ‌از‌ ‌غير‌ خداوند چيزهايي‌ ‌که‌ مالك‌ نيستند ‌از‌ ‌براي‌ اينها رزقي‌ ‌از‌ آسمانها و زمين‌ چيزي‌ ‌را‌ و استطاعت‌ و قدرت‌ ندارند وَ يَعبُدُون‌َ ‌اينکه‌ مشركين‌ ‌پس‌ ‌از‌ اينهمه‌ آيات‌ و آثار قدرت‌ مِن‌ دُون‌ِ اللّه‌ِ ما لا يَملِك‌ُ لَهُم‌ رِزقاً بتهايي‌ ‌که‌ يك‌ جماد تراشيده‌ انسان‌ بيش‌ نيستند ‌که‌ حضرت‌ ابراهيم‌ بآنها خطاب‌ ميفرمايد قال‌َ أَ تَعبُدُون‌َ ما تَنحِتُون‌َ و الصافات‌ ‌آيه‌ 95 بلكه‌ جميع‌ مخلوقات‌ ‌از‌ ملائكه‌ و جن‌ و انس‌ مالك‌ رزق‌ احدي‌ نيستند چه‌ رسد بحيوانات‌ مثل‌ گاو و گوساله‌ و نبات‌ مثل‌ اشجار و جمادات‌ مثل‌ اصنام‌ ‌که‌ ‌هر‌ دسته‌ ‌از‌ مشركين‌ عبادت‌ بعض‌ ‌آنها‌ ‌را‌ ميكنند ‌حتي‌ عبده‌ شمس‌ و آتش‌ و كواكب‌ و ‌غير‌ اينها ‌که‌ هيچ‌ يك‌ ‌از‌ ‌آنها‌ مالك‌ رزق‌ احدي‌ نيستند مِن‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ چه‌ اهل‌ سماوات‌ و مخلوقات‌ سماوي‌ باشند ‌ يا ‌ ارضي‌ (شيئا) بقدر خردلي‌ مالكيت‌ ندارند وَ لا يَستَطِيعُون‌َ استطاعت‌ توانايي‌ و قدرت‌ ‌است‌.

إِن‌َّ اللّه‌َ هُوَ الرَّزّاق‌ُ ذُو القُوَّةِ المَتِين‌ُ ذاريات‌ ‌آيه‌ 58 و ‌اينکه‌ جمله‌ راجع‌ بتوحيد افعاليست‌ ‌که‌ هيچ‌ فعلي‌ ‌در‌ عالم‌ واقع‌ نميشود ‌تا‌ مشيّت‌ حق‌ تعلق‌ نگيرد ما قَطَعتُم‌ مِن‌ لِينَةٍ أَو تَرَكتُمُوها قائِمَةً عَلي‌ أُصُولِها فَبِإِذن‌ِ اللّه‌ِ حشر ‌آيه‌ 5 و توهم‌ نشود ‌که‌ موجب‌ جبر ميشود زيرا مخالف‌ ‌با‌ اختيار نيست‌ چون‌ ميداند بنده‌ اختيار ميكند مشيت‌ تعلّق‌ گرفته‌ ‌لا‌ بالعكس‌ و جمله‌ اولي‌ راجع‌ بتوحيد عبادتيست‌.

برگزیده تفسیر نمونه


]

(آیه 73)- در تعقیب بحثهای توحیدی گذشته، این آیه، به مسأله شرک پرداخته و با لحنی پر از سرزنش و توبیخ می‌گوید: «آنها غیر از خدا، موجوداتی را می‌پرستند که هیچ رزقی را برای آنان از آسمانها و زمین در اختیار ندارند» (وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا یَمْلِکُ لَهُمْ رِزْقاً مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ شَیْئاً).

نه تنها مالک چیزی در این زمینه نیستند، بلکه «توانایی (بر خلق و ایجاد و دسترسی به روزیها) نیز ندارند» (وَ لا یَسْتَطِیعُونَ).

اشاره به این که مشرکان به این گمان به دنبال پرستش بتها می‌رفتند که آنها را در سرنوشت و سود و زیان خود، مؤثر می‌پنداشتند.

سایرتفاسیر این آیه را می توانید در سایت قرآن مشاهده کنید:

تفسیر های فارسی

ترجمه تفسیر المیزان

تفسیر خسروی

تفسیر عاملی

تفسیر جامع

تفسیر های عربی

تفسیر المیزان

تفسیر مجمع البیان

تفسیر نور الثقلین

تفسیر الصافی

تفسیر الکاشف

پانویس

منابع