حکمتها و اندرزها (کتاب)


نویسنده	مرتضی مطهری
موضوع	اخلاق و معارف اسلامی
زبان	فارسی
تعداد جلد	۲
انتشارات	صدرا

حكمتها و اندرزها

کتاب «حکمت‌ها و اندرزها» مجموعه‌اى است مشتمل بر مقالات اخلاقی و اجتماعی از استاد شهید مرتضی مطهری، که در سالهای ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۱ شمسی به جهت سخنرانی در یک برنامه عمومی‌ آشنایی با فرهنگ اسلامی نوشته شده است. بیشتر مطالب این مقالات، پیرامون راه و رسم زندگی و دستورات‌ اسلام در این باب است.

مؤلف کتاب

مرتضی مطهری (۱۳۵۸-۱۲۹۸ ش) از اساتید حوزه علمیه قم و معروفترین سخنران در دو دهه قبل از انقلاب، و از نظریه‌پردازان اصلی جمهوری اسلامی ایران بود. از جمله اساتید ایشان در راه کسب علم و دانش، علامه طباطبایی، سید محمد حجت، سید صدرالدین صدر و سید محمدتقى خوانسارى را می توان نام برد.

استاد مطهرى در طول حیاتش سعی نمود ایدئولوژى اصیل اسلامى را از طریق درس و سخنرانى و تألیف کتاب ارائه نماید. برخی از آثار ایشان عبارتند از: عدل الهی، تعلیم و تربیت در اسلام، آزادی معنوی، آشنایی با علوم اسلامی و حماسه حسینی.

شهید مطهرى سرانجام، در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۵۸ توسط منافقین به شهادت رسید.

معرفی کتاب

کتاب «حکمت‌ها و اندرزها»، مجموعه مقالاتى اخلاقی و اجتماعی -در دو جلد- به قلم اسلام‌شناس معاصر، مرتضی مطهری، در سال‌هاى ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۱ ش، براى سخنرانی در برنامه عمومى آشنایى با فرهنگ اسلامى نوشته‌ شده است. البته عنوان «حکمت‌ها و اندرزها» از نویسنده نیست و «شوراى نظارت بر نشر آثار استاد شهید مطهری» انتخاب کرده است‏.

مقالات جلد اول کتاب، ابتدا در آرشیو یکى از مؤسسات فرهنگى نگهدارى مى‌شد و در اختیار «شوراى نظارت بر نشر آثار استاد شهید مطهرى» نبود؛ اما در سال ۱۳۷۱ در اختیار این شورا قرار گرفت و اقدام به نشر آن گردید. نظر به این که بعدا مقالات دیگرى از همین سنخ در میان یادداشت‌هاى استاد دیده شد، لازم آمد که این کتاب به عنوان جلد اول این مجموعه و آن مقالات به عنوان جلد دوم منتشر شود.

مطالعه کتاب «حکمت‌ها و اندرزها»، در آشنایى با راه و رسم صحیح زندگى اسلامى و درک صحیح از برخى مفاهیم اسلامى و نیز تهذیب نفس تأثیر خواهد داشت و براى عارف و عامى سودمند است و می‌تواند باعث رشد اخلاقی انسان‌ها و پیشرفت معنوی و بهبود فرهنگ جامعه شود.

مجموعه‌ «حکمتها و اندرزها»، که بعد از شهادت استاد مرتضی مطهری به چاپ رسیده است، می‌توان گفت‌ در مقایسه با سایر آثار استاد، از یک سو شبیه به کتاب «بیست گفتار» مؤلف است و از سوی دیگر با کتاب‌ «داستان راستان» وی شباهت دارد.

محتوای کتاب

در کتاب دو جلدی «حکمت‌ها و اندرزها»، مسائل مهمّی، از جمله مباحث زیر مطرح شده است:

جلد اول: خداشناسى، مبناى انسانیت؛ دین پشتوانه سعادت؛ یاد خدا، تنها مایه آرامش جان؛ دین یگانه رام‌کننده نفس اماره؛ خوارى معصیت و عزت طاعت؛ ارزش سرمایه عمر؛ دنیا مزرعه آخرت؛ حقیقت زهد؛ محاسبه نفس؛ ظلم به نفس؛ توبه؛ صبر و ظفر؛ اختیار، امتیاز بزرگ انسان و نعمت زبان و نطق.
جلد دوم: ثمرات تعلیمات و قیام‌هاى رجال دین؛ اغتنام فرصت‌ها؛ توسعه فکر، پایه اول تربیت؛ استقلال فکر؛ حکومت عقل؛ فطریات بشر؛ خاندان نبوت و رسالت، حافظ اسلام؛ تأثیر روحیه در عمل؛ هر چیز، ظاهرى دارد و باطنى؛ عشق الهى، غذاى روح؛ آثار ایمان به خدا؛ فریضه علم؛ کار فریضه اجتماعى است.

با مطالعه مقالات متنوع این کتاب، می توان به پاسخ سؤالات خود دست یافت؛ پرسش هایی از قبیل:

ما که از زندگی چیزی نفهمیدیم. آیا زندگی بی معناست؟
چرا انسان به هر آرزویی برسد آرزویی بزرگتر جلو چشمانش نمایان می شود؟
احساس دائمی نگرانی و اضطراب از چیست و چه چیزی می تواند روح انسان را قانع کند؟
بشر جایز الخطاست. آیا باید از انسان انتظار داشت که خطا نکند یا آن که خطاهای خود را تکرار نکند؟ چه عاملی باعث جلوگیری از تکرار خطا می شود؟
چگونه می توان روحیه ای سالم، با نشاط و امیدوار داشت؟
گاهی انسان با وسایل مختلف مثل موسیقی، رمان های عشقی و جنایی و فیلم های تخیلی به تخیل رو می آورد و به بر هم بافتن آرزوهای دور و دراز می پردازد. علت چیست؟

در بخی از این کتاب آمده است: «نماز تجدید عهد بندگى مخلوق با خداست. همیشه باید این تجدید عهد تکرار گردد. نماز باید با حضور قلب و توجه و خضوع و خشوع بوده باشد. اگر این‏چنین خوانده شود، به قلب نرمى و روشنایى مى‌‏بخشد، آثار تیرگى گناهان را محو مى‌‏‌کند.