حدائق الانوار و مطالع الاسرار فی سیرة النبی المختار (کتاب)

کتاب «حدائق الأنوار و مطالع الأسرار فی سیرة النّبیّ المختار» تألیف محمد بن عمر بحرق حميرى شافعی (م ۹۳۰ ق)، در موضوع تاریخ و سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) می‌باشد.


نویسنده	محمد بن عمر بحرق
موضوع	تاریخ و سیره پیامبر اسلام
زبان	عربی
تعداد جلد	۱

مؤلف

جمال‌الدين محمد بن عمر حميرى شافعی مشهور به بحرق (۸۶۹-۹۳۰ ق)، محدث، نحوی و ادیب، اهل یمن و از شاگردان سخاوى است.

او براى كسب علم به شهرهاى شحر، عدن، زبيد و سپس در سال ۸۹۴ ق. به حرمين شريفين رفت و به فراگيرى نحو از جمله الفيه ابن مالك، فقه، اصول، حديث، تفسير و آموختن «سيره ابن هشام» پرداخت. وى مدتى در شحر قضاوت را بر عهده داشت.

بحرق زمانى هم به هند نزد سلطان احمد بن محمود بايقرا رفت و مورد استقبال و اكرام او قرار گرفت و كتاب «حدائق الأنوار و مطالع الأسرار فی سیرة النّبیّ المختار» که عنوان دیگرش «تبصرة الحضرة الشاهيه الاحمديه بسيرة الحضرة النبويه» بود را براى او نوشت.

بحرق بر مذهب اهل سنت بوده و از سخنان او در اواخر كتاب «حدائق الانوار» تعصب او در مذهب و دشمنى‌اش با شيعه آشكار مى‌شود، چون به مناسبت بحث از رحلت پيامبر و موضوع جانشين آن حضرت، به نقد آراى شيعه پرداخته و از اين فرقه به بدى ياد كرده است.

برخى دیگر از آثار بحرق عبارتند از: أرجوزة فی علم الحساب، أرجوزة فی علم الطّبّ، الأسرار النّبويّة فی اختصار الأذكار النّوويّة، البهجة فی تقويم اللّهجة، ترتيب السّلوك إلى ملک الملوک، حلية البنات و البنين فيما يحتاج إليه من أمر الدّين، عقد الدّرر فی الإيمان بالقضاء و القدر، فی عدّة أهل بدر و شرحه.

محتواى کتاب

نویسنده در دو بخش و یک خاتمه به بیان زندگانى حضرت محمد (صلی الله علیه وآله) پرداخته است.

الف. بخش اول «المبادی و السّوابق» با خطبه‌اى در مورد میلاد پیامبر و جایگاه و منزلت والاى ایشان آغاز مى‌شود و مشتمل بر هشت باب ذیل مى‌باشد:

در باب اول خلاصه‌اى از محتواى کتاب یعنى وقایع و حوادثى که از میلاد پیامبر تا وفات ایشان روى داده، ارائه کرده است.
باب دوم، بیان شرافت دو شهر مکه و مدینه و نیز شرف خاندان پیامبر(ص) و شرافت نسب ایشان و...
باب سوم، بشارت‌هاى ظهور و بعثت
باب چهارم، بررسى سیره حضرت از ولادت تا بعثت و برخى وقایع همچون جریان شیرخوارگى ایشان، شرح صدر و برخى سفرهاى آن حضرت
باب پنجم، جهانى بودن رسالت پیامبر اسلام و نسخ دیگر ادیان توسط اسلام و برترى پیامبر اسلام بر سایر انبیاء
باب ششم، معجزات مشهور
باب هفتم، حوادث دوران مکه
باب هشتم، به بیان حدیث إسراء اختصاص دارد.

ب. بخش دوم کتاب تحت عنوان «المقاصد و اللواحق» با نقل روایاتى درباره برترى جهاد آغاز شده و سپس به شرح حوادث پس از هجرت پیامبر و دوران مدینه پرداخته است. مؤلف پس از بیان رحلت پیامبر(ص)، به موضوع سقیفه پرداخته و از عقیده اهل سنت در موضوع خلافت دفاع کرده است.

ج. خاتمه این کتاب نیز مشتمل بر دو باب درباره اخلاق و زهد نبوى و همچنین گفتار و سخنان آن حضرت است. در ملحقات کتاب که البته از نویسنده نیست، فهرستى از حوادث دوران رسالت پیامبر همراه با زمان آنها ارائه شده است.

منابع کتاب

نویسنده منابع کتاب «حدائق الأنوار و مطالع الأسرار فی سيرة النّبی المختار» را نام نبرده و مطالب را به صورت پیوسته و بدون اسناد یا ذکر منبع آورده است. اما از پاورقى‌هاى مصحح (محمد غسان) روشن مى‌شود که جز مواردى که به «سيره ابن هشام» ارجاع شده، بقیه منابع مؤلف کتب حدیثى و بخصوص صحاح سته است. وى هنگام نقل روایات نیز فراوان به نام بخارى و امثال او تصریح کرده است.