روش تحقیق در اسناد و مدارک نهجالبلاغه (کتاب)
«روشهای تحقیق در اسناد و مدارک نهجالبلاغه» تألیف محمد دشتى (م ۱۳۸۰ ش)، کتابى است که به بررسى روش تحقیق در اسناد نهجالبلاغه مىپردازد. این کتاب چهارمین جلد از "مجموعه آشنایى با نهجالبلاغه" است.
 | |
| نویسنده | محمد دشتى |
| موضوع | اسناد نهجالبلاغه |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
مؤلف
شیخ محمد دشتی (۱۳۸۰-۱۳۳۰ ش)، از عالمان و محققان برجسته شیعه معاصر بود. وی در حوزه علمیه قم دروس فقه و اصول و فلسفه را خدمت آیةاللّه مکارم شیرازی، آیةاللّه حسنزاده آملى، آیةاللّه میرزاهاشم آملى و آیةاللّه جوادى آملى فرا گرفت.
استاد دشتى علاوه بر تدریس در حوزه و دانشگاه، از بنیانگذاران مؤسسه فرهنگى - تحقیقاتى امیرالمؤمنین (علیه السلام) بود.
وی در تحقیقات خود، به عقاید اسلامى، فلسفه احکام، و ارزیابى پیرامون حدیث و به ویژه نهجالبلاغه اولویت داد، که در این زمینه، از مجموعه ۱۱۰ جلدى آثار استاد دشتى، حدود ۷۰ اثر چاپ و منتشر شده و بقیه درحال نشر است. روش تحقیق در اسناد و مدارک نهج البلاغه، روات و محدثین نهجالبلاغه، شناخت نهج البلاغه، ترجمه نهج البلاغه، سيره امام علی علیهالسلام، فرهنگ سخنان حضرت زهرا علیهاالسلام، عقائد اسلام، جهانبينی توحيدی و مسئوليت تربيت، از جمله آثار اوست.
محتوای کتاب
کتاب «روشهای تحقیق در اسناد و مدارک نهجالبلاغه» مشتمل بر مقدمهاى به قلم مؤلف و هفت فصل به شرح زیر مىباشد.
- در فصل نخست با عنوان "روش تحقیق"، مؤلف به موضوعات ذیل پرداخته است:
۱- ضرورت جمعآورى مدارک نهجالبلاغه: مؤلف در این بخش، جمعآورى مدارک نهجالبلاغه را یکى از بهترین روشهاى پاسخگویى و عملىترین راه رفع شبهاتى که درباره نهجالبلاغه ایراد شده است، مىداند و با یادآورى این نکته که بسیارى از خطبهها و نامههاى حضرت در کتب شیعه و اهل سنت، قبل از سید رضى، مورد بحث و بررسى قرار گرفته، این اشکالات را قابل پاسخگویى مىداند.
۲- روش نویسندگان مدارک نهجالبلاغه: در این بخش، مؤلف با یادآورى تلاش دانشمندان بیدار و پژوهشگران هشیار شیعه، در راه اثبات اصالت و سلامت نهجالبلاغه، به روشهاى ایشان در این رابطه اشاره مىکند. از نظر ایشان، این نویسندگان چهار روش را در بررسى مدارک نهجالبلاغه در پیش گرفتهاند:
اول: گروهى براى جمعآورى همه اسناد و مدارک نهجالبلاغه تلاشهاى طاقتفرسایى را انجام دادهاند.
دوم: گروهى دیگر در رابطه با تحقیقات مختلف خودشان آنچه را یافتند، جمعآورى و به صورت کتاب مستقلى عرضه نمودهاند و در مقام جمعآورى همه مدارک این کتاب نبودهاند.
سوم: بعضى از نویسندگان اسناد و مدارک نهجالبلاغه، منابع قبل از سال ۴۰۰ ق. را ملاک کار خود قرار داده و به بررسى منابع پس از آن نپرداختند.
چهارم: برخى هم بر اساس ملاکها و متدهاى گوناگون شناسایى، اسناد و مدارک را به قبل از سال ۴۰۰ ق. محدود نکرده، بلکه از منابع معاصرین سید رضى و پس از آن نیز استفاده نمودهاند.
۳- نقد و بررسى روشها: در این بخش مؤلف به نقد و بررسى روش نویسندگان آثارى؛ چون: کتاب مدارک نهجالبلاغه نوشته علامه کاشف الغطاء، کتاب استناد نهجالبلاغه، نوشته امتیازعلى عرشى، بحثى کوتاه پیرامون مدارک نهجالبلاغه از رضا استادى، شرح نهجالبلاغه ابن ابىالحدید و... در بررسى مدارک و اسناد نهجالبلاغه پرداخته و به این نتیجه مىرسد که این راه، یعنى بررسى مدارک این کتاب ارزشمند هنوز به پایان نرسیده و باید تحقیقات گسترده و همه جانبهاى در این زمینه انجام گیرد.
۴- روش ما در کتاب حاضر: در این بخش مؤلف به معرفى روش خود در این کتاب و بیان ویژگىهاى آن مىپردازد. از جمله ویژگىهایى که وى براى اثر حاضر برمىشمارد، مىتوان به ویژگىهاى ذیل اشاره کرد:
الف: کشف و شناسایى مدارک و اسناد به عصر و زمان خاصى اختصاص نیافته است.
ب: تلاش شده تا سال وفات نویسندگان منابع روائى و تاریخى ذکر شود.
ج: براى استخراج همه مدارک و اسناد سعى شده از کتب ابزارى استفاده شود و به وسیله معجمالمفهرس، منابع روائى با نهجالبلاغه تطبیق داده شده و مدارک لازم کشف گردد. مؤلف مدعى است با این روش، مدارک و اسناد کتاب حاضر دو برابر کل مدارک و اسناد همه کتب مصادر نهجالبلاغه است.
۵- کیفیت کشف و شناسایى مدارک نهجالبلاغه: در این بخش مؤلف مراحل داوزدهگانه کشف و شناسایى مدارک را معرفى مىنماید.
۶- مشکلات کار جمعآورى اسناد و مدارک؛
۷- روش تحقیق در اسناد و مدارک نهجالبلاغه: در این بخش نویسنده به سه روش: بررسى تطبیقى و مقایسهاى، طبقهبندى مدارک و اسناد نهجالبلاغه و روش بررسى امتیازات و ویژگىهاى مدارک و اسناد نهجالبلاغه به عنوان برخى از روشهاى تحقیق در اسناد و مدارک نهجالبلاغه اشاره مىکند. به گفته مؤلف، این روشها هم به روش تحقیق، و هم به شیوههاى تدریس اسناد و مدارک نهجالبلاغه مربوط مىگردد.
۸- روش تدریس در مدارک نهجالبلاغه: مؤلف در این بخش به بیان روشها و شیوههاى تدریس مدارک و اسناد نهجالبلاغه مىپردازد.
۹- خطبهها و نامهها و حکمتهاى مشترک: در این بخش، مؤلف با یادآورى این نکته که بسیارى از خطبهها و نامهها و کلمات حکمتآمیز امام در نهجالبلاغه به صورت جداگانه آورده شده و شماره مخصوص به خود را دارند؛ در حالى که در برخى منابع روایى به صورت یک خطبه طولانى نقل گردیده و در نتیجه اسناد و مدارکشان مشترک مىباشد، به بیان نقاط اشتراک خطبهها و نامهها و حکمتهاى مشترک در نهجالبلاغه پرداخته است.
۱۰- شناخت نسخههاى گوناگون نهجالبلاغه: در این بخش مؤلف به معرفى ۲۸ نسخه از نسخ نهجالبلاغه پرداخته است.
۱۱- تذکرات ضرورى.
- فصل دوم: اسناد و مدارک خطبههاى نهجالبلاغه: در این بخش مؤلف بر اساس ده نسخه (المعجم، صبحى صالح، فیض الاسلام، ابن میثم بحرانی، فى ظلال نهج البلاغه، سید ابوالقاسم خویی، ابن ابىالحدید، محمد عبده، ملا فتح الله کاشانی و ملا صالح) مدارک و اسناد تک تک خطبهها و نامهها و کلمات حکمتآمیز نهجالبلاغه را ذکر مىکند.
- در فصل سوم، به معرفى اسناد و مدارک نامههاى نهجالبلاغه بر اساس ده نسخه ذکر شده پرداخته شده و اختلاف شمارههاى نسخ مذکور به همراه تاریخ وفات مؤلفان مدارک نهجالبلاغه ذکر شده است.
- در فصل چهارم، اسناد و مدارک حکمتهاى نهجالبلاغه معرفى گردیده است.
- در فصل پنجم، مدارک و اسناد کلمات غریب (اعجاب آور و بى نظیر) حضرت معرفى گردیده است.
- در فصل ششم، به کتابشناسى مصادرى که مؤلف براى استخراج مدارک و اسناد نهجالبلاغه از آنها بهره برده به همراه تاریخ وفات مؤلفان کتب مذکور پرداخته شده است.
- در فصل هفتم، أعلام موجود در اسناد و مدارک نهجالبلاغه معرفى گردیده است. در این فصل علاوه بر مشخصات نویسندگان کتب مصادر، تاریخ وفات ایشان و نیز اسامى و تعداد کتب ایشان ذکر گردیده است.
منابع
- نرم افزار دانشنامه علوی، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
