طائف

«طائف»، نام شهری از بلاد حجاز است که حدودا در ۷۰ کیلومتری جنوب شرقی مکه قرار دارد. این شهر شامل دو محله است: یکى به نام طائف ثقیف و دیگرى به نام رهط. در قدیم این شهر را «وجّ» مى نامیدند و پس از آن که در اطراف آن حصار کشیدند، «طائف» نامیده شد؛ زیرا طائف به معنای دور چیزی چرخیدن و طواف کردن است.

یاقوت حموی نوشته‌ است که طائف در مغرب نجد، در رشته کوه سراه، نزدیک کوهستان غزوان و در وادی وَجّ واقع است. طائف به سبب ارتفاع بسیار از سطح دریا، برخلاف آب و هوای گرم و سوزان شبه جزیره عربستان، دارای آب و هوای معتدل و مطبوع است.

طائف در دوره اسلامی

مقارن ظهور دین اسلام، قوم ثقیف و حمیر و تیره‌ای از قریش در طائف سکونت داشتند. یکی از بت‌های معروف اعراب در جاهلیت، به نام «لات»، در طائف قرار داشت. بازار عُکاظ و حَباشه از جمله بازارهای مهم اعراب بود که در طائف و اطراف آن برپا می‌شد. به نوشتۀ جرجی زیدان، عرب‌ها از هر سو به بازار عکاظ می‌رفتند و قریش نیز در برپایی و جذابیت آن می‌کوشید.

در سال دهم بعثت، پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌ به طائف رفت و ثقیف و سران طائف را به اسلام فراخواند، اما بی‌نتیجه بود. قریش در مبارزات خود با پیامبر همواره از حمایت ثقیف برخوردار بود.

پیامبر اکرم بعد از فتح مکه و فراغت از جنگ حنین در سال هشتم هجری، ‌در غزوه ‌ای که به «غزوه طائف» مشهور است، بیست روز طائف را محاصره کرد، ولی درگیری چندانی رخ نداد. اما در سال نهم، هیئتی از ثقیف رهسپار مدینه شدند و بعد از پذیرش اسلام به طائف بازگشتند.

در قرآن از طائف، همراه با شهر مکه و در مقام پاسخگویى به سخن مشرکان براى انتخاب پیامبر و نزول قرآن، با عنوان «قریتین» ذکر شده است و از اَعلام شِبه مصرّح قرآن شمرده مى شود: «وقالوا لَولا نُزِّلَ هذا القُرءانُ عَلى رَجُل مِنَ القَریتَینِ عَظیم». مراد از «قریتین» دو قریه مکه و طائف است. همچنین این آیه بیانگر این است که مکه و طائف، دو شهر مهم جامعه عصر بعثت نزد عرب جاهلى بوده اند.

طائف در دورۀ عباسیان (۱۳۲ـ۶۵۶ ق)، به سبب قرار گرفتن مقبرۀ عبدالله بن عباس در آن و نقشی که به عنوان سپر دفاعی در مقابل حملات قبایل بدوی داشت، اهمیت داشت.

از طائف اشخاص نامداری برخاسته‌اند، از جمله: مُغیرة بن شُعبه، زیاد بن ابیه، امیة بن ابی‌الصلت ثقفی (شاعر)، حجاج ‌بن یوسف ثقفی، حارث ‌بن کَلده ثقفی (طبیب مشهور عرب) و نضر بن حارث.

همچنین آثار تاریخی متعددی در طائف وجود دارد، از جمله مسجد ابن ‌عباس، مسجد عداس، مسجد الهادی، قبرستانی با سنگ‌قبرهایی متعلق به قرن‌های چهارم و پنجم هجری که با خط کوفی و خط نسخ روی آن‌ها نوشته شده و قصر معروف شبرا.

منابع

• دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل "طائف"، جلد ۱۶ صفحه ۷۲۲۶.
• فرهنگ قرآن، اکبر رفسنجانی، جلد ۱۹، صفحه ۱۶۹.