جویریه بنت حارث: تفاوت بین نسخه‌ها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
{{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ قرآن]]}} | {{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ قرآن]]}} | ||
| − | + | '''«جُوَیریه بنت حارث»''' از قبیله [[قبیله خزاعه|خُزاعه]] و از همسران [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلى الله علیه وآله بود. وى در [[غزوه بنى مصطلق|غزوه بنى‌مصطلق]] (المُرَیسیع) که در سال پنجم هجرى رخ داد، به اسارت سپاه [[اسلام]] درآمد و سپس پیامبر صلى الله علیه وآله وى را به همسرى برگزید.<ref>الاستیعاب، ج۴، ص۳۶۶؛ اسدالغابه، ج۷، ص۵۷؛ البدایة والنّهایه، ج۸، ص۵۴.</ref> | |
| − | + | == ازدواج با پیامبر == | |
| + | [[ابن هشام حمیری|ابن هشام]] در «[[السیرة النبویة (ابن هشام) (کتاب)|السیرة النبویة]]» مى‌نویسد: چون [[رسول خدا]] از «[[غزوه بنى مصطلق]]» برمى‌گشت، در «ذات الجیش»، «جویریه» را که همراه وى بود به مردى از [[انصار]] سپرد تا او را نگهدارى کند، و چون به [[مدینه]] رسید، حارث -پدر جویریه- براى بازخرید دخترش رهسپار مدینه شد و در «عقیق» به شترانى که براى فدیه به مدینه مى‌آورد نگریست و به دو شتر علاقه‌مند شد و آن دو را در یکى از دره‌هاى «عقیق» پنهان ساخت و سپس به مدینه نزد رسول خدا آمد و گفت: اى محمّد! دخترم را اسیر گرفته‌اید و اکنون سربهاى او را آورده‌ام. رسول خدا گفت: آن دو شترى که در فلان دره «عقیق» پنهان کردى کجاست؟ «حارث» گفت: «أشهد أن لا إله إلّا اللّه و أنّک محمّد رسول اللّه»، به خدا قسم که: کسى جز خدا از این امر اطّلاع نداشت. «حارث» و دو پسرش که همراه وى بودند و مردى از قبیله‌اش به دین [[اسلام]] درآمدند و فرستاد تا دو شتر را آوردند و شتران را به رسول خدا تسلیم کرد و دختر خود را تحویل گرفت. دختر هم اسلام آورد و نیکو مسلمانى شد، سپس رسول خدا او را از پدرش خواستگارى کرد و پدرش او را با چهارصد درهم کابین به رسول خدا تزویج کرد. چون خبر [[ازدواج]] رسول خدا با «جویریه» در میان أصحاب انتشار یافت، مردم به خاطر خویشاوندى «بنى المصطلق» با رسول خدا اسیران خود را آزاد کردند. از [[برکت]] این ازدواج، صد خانواده از «بنى المصطلق» آزاد گردید. به قولى، کابین «جویریه» آزاد شدن همه اسیران «بنى المصطلق» یا آزاد شدن چهل نفر از قبیله او بود.<ref>ابن هشام حمیری، السیرة النبویة.</ref> | ||
| − | + | == در شأن نزول آیات == | |
| + | مفسّران، نزول آیات {{متن قرآن|«{{آیه|33|28}} 💠<ref>[[آیه 28 سوره احزاب|سوره احزاب، آیه ۲۸.]]</ref> {{آیه|33|29}}<ref>[[آیه 24 سوره احزاب|همان، آیه ۲۹.]]</ref>»}} را درباره تقاضاى همسران پیامبر از جمله «جویریه» در مورد افزایش [[نفقه]] دانسته‌اند و [[رسول خدا]] صلى الله علیه و آله ضمن مقاومت در برابر زیاده‌طلبى آنان، ایشان را بین سازگارى با وضع موجود یا [[طلاق]] مخیر کرد.<ref> جامع‌البیان، ج۱۱، جزء۲۱، ص۱۸۹؛ مجمع‌البیان، ج۷-۸، ص۵۵۵.</ref> | ||
| − | همچنین بنابر | + | نیز مقصود از {{متن قرآن|«مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ»}} در آیه {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ ...»}}<ref>[[آیه 50 سوره احزاب|سوره احزاب، آیه ۵۰.]]</ref>، را «جویریه» دانسته‌اند که خداوند او را به صورت «[[فیء|فَىء]]» به پیامبر صلى الله علیه و آله بازگرداند.<ref>النکت والعیون، ماوردى، ج۴، ص۴۱۳؛ مجمع‌البیان، ج۷-۸، ص۵۷۱.</ref> |
| + | |||
| + | همچنین بنابر اقوالى، مقصود از {{متن قرآن|«تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ»}} در آیه {{متن قرآن|«تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ ...»}}<ref>[[آیه 51 سوره احزاب|سوره احزاب، آیه ۵۱.]]</ref> «جویریه» است.<ref>مجمع‌البیان، ج۷-۸، ص۵۷۴؛ تفسیر ابن ابى‌حاتم، ج۱۰، ص۳۱۴۵.</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * [[فرهنگ قرآن (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، جلد ۱۰. | + | |
| + | *[[فرهنگ قرآن (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، اکبر هاشمی، جلد ۱۰. | ||
| + | *[[السیرة النبویة (ابن هشام) (کتاب)|السیرة النبویة]]، ابن هشام حمیری. | ||
[[رده:شخصیت‌های شان نزول آیات قرآن]] | [[رده:شخصیت‌های شان نزول آیات قرآن]] | ||
[[رده:همسران پیامبر]] | [[رده:همسران پیامبر]] | ||
| + | [[رده:وابستگان پیامبر]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۶
«جُوَیریه بنت حارث» از قبیله خُزاعه و از همسران پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله بود. وى در غزوه بنى‌مصطلق (المُرَیسیع) که در سال پنجم هجرى رخ داد، به اسارت سپاه اسلام درآمد و سپس پیامبر صلى الله علیه وآله وى را به همسرى برگزید.[۱]
ازدواج با پیامبر
ابن هشام در «السیرة النبویة» مى‌نویسد: چون رسول خدا از «غزوه بنى مصطلق» برمى‌گشت، در «ذات الجیش»، «جویریه» را که همراه وى بود به مردى از انصار سپرد تا او را نگهدارى کند، و چون به مدینه رسید، حارث -پدر جویریه- براى بازخرید دخترش رهسپار مدینه شد و در «عقیق» به شترانى که براى فدیه به مدینه مى‌آورد نگریست و به دو شتر علاقه‌مند شد و آن دو را در یکى از دره‌هاى «عقیق» پنهان ساخت و سپس به مدینه نزد رسول خدا آمد و گفت: اى محمّد! دخترم را اسیر گرفته‌اید و اکنون سربهاى او را آورده‌ام. رسول خدا گفت: آن دو شترى که در فلان دره «عقیق» پنهان کردى کجاست؟ «حارث» گفت: «أشهد أن لا إله إلّا اللّه و أنّک محمّد رسول اللّه»، به خدا قسم که: کسى جز خدا از این امر اطّلاع نداشت. «حارث» و دو پسرش که همراه وى بودند و مردى از قبیله‌اش به دین اسلام درآمدند و فرستاد تا دو شتر را آوردند و شتران را به رسول خدا تسلیم کرد و دختر خود را تحویل گرفت. دختر هم اسلام آورد و نیکو مسلمانى شد، سپس رسول خدا او را از پدرش خواستگارى کرد و پدرش او را با چهارصد درهم کابین به رسول خدا تزویج کرد. چون خبر ازدواج رسول خدا با «جویریه» در میان أصحاب انتشار یافت، مردم به خاطر خویشاوندى «بنى المصطلق» با رسول خدا اسیران خود را آزاد کردند. از برکت این ازدواج، صد خانواده از «بنى المصطلق» آزاد گردید. به قولى، کابین «جویریه» آزاد شدن همه اسیران «بنى المصطلق» یا آزاد شدن چهل نفر از قبیله او بود.[۲]
در شأن نزول آیات
مفسّران، نزول آیات «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا 💠[۳] وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا[۴]» را درباره تقاضاى همسران پیامبر از جمله «جویریه» در مورد افزایش نفقه دانسته‌اند و رسول خدا صلى الله علیه و آله ضمن مقاومت در برابر زیاده‌طلبى آنان، ایشان را بین سازگارى با وضع موجود یا طلاق مخیر کرد.[۵]
نیز مقصود از «مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ» در آیه «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ ...»[۶]، را «جویریه» دانسته‌اند که خداوند او را به صورت «فَىء» به پیامبر صلى الله علیه و آله بازگرداند.[۷]
همچنین بنابر اقوالى، مقصود از «تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ» در آیه «تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ ...»[۸] «جویریه» است.[۹]
پانویس
- ↑ الاستیعاب، ج۴، ص۳۶۶؛ اسدالغابه، ج۷، ص۵۷؛ البدایة والنّهایه، ج۸، ص۵۴.
- ↑ ابن هشام حمیری، السیرة النبویة.
- ↑ سوره احزاب، آیه ۲۸.
- ↑ همان، آیه ۲۹.
- ↑ جامع‌البیان، ج۱۱، جزء۲۱، ص۱۸۹؛ مجمع‌البیان، ج۷-۸، ص۵۵۵.
- ↑ سوره احزاب، آیه ۵۰.
- ↑ النکت والعیون، ماوردى، ج۴، ص۴۱۳؛ مجمع‌البیان، ج۷-۸، ص۵۷۱.
- ↑ سوره احزاب، آیه ۵۱.
- ↑ مجمع‌البیان، ج۷-۸، ص۵۷۴؛ تفسیر ابن ابى‌حاتم، ج۱۰، ص۳۱۴۵.
منابع
- فرهنگ قرآن، اکبر هاشمی، جلد ۱۰.
- السیرة النبویة، ابن هشام حمیری.
