رأفت: تفاوت بین نسخه‌ها
(←رأفت در قرآن و روایات) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| (۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | + | '''«رأفَت»''' از واژگان [[قرآن|قرآنی]]، به معنای نرم‌دلی و مهربانی، یکی از فضایل نفسانی و صفات پسندیده است که در [[قرآن]] و [[حدیث|روایات]] آن را ستوده‌اند. «[[رؤوف (اسم الله)|رؤوف]]» از [[اسماء الحسنی|اسماء حُسناى]] الهی است. | |
==مفهوم رأفت== | ==مفهوم رأفت== | ||
| − | + | «رأفت» در لغت به معنای مهربانی و ترحم است.<ref> فرهنگ معین، ذیل واژه رأفت.</ref> رأفت [[الله|خداوند]] متعال به معناى [[احسان]] به بندگان و گذشت از آنان مى باشد. اما رأفت در بندگان خدا به معناى نرم و دل‌‍نازک بودن است که در محبت و نیکى به دیگران و گذشت از آنان تجلّى مى یابد. | |
| − | + | صاحب «[[الصحاح (کتاب)|الصحاح]]» و [[شیخ طبرسى]] در ذيل [[آیه 143 سوره بقره|آيۀ ۱۴۳ بقره]]، «رأفة» را رحمت شديد گفته‌اند، ولى [[راغب اصفهانی|راغب]] آنرا رحمت و مهربانى مطلق گفته است.<ref name=":۰">قاموس قرآن، سید علی‌اکبر قرشی، ج۳، ص۳۳.</ref> | |
| − | [[ | + | [[مجدالدین ابن اثیر|ابن اثير]] در «[[النهایه فی غریب الحدیث و الاثر (کتاب)|النهايه]]» رأفت را اخصّ از رحمت گرفته و گويد: رحمت هم در شيىء محبوب آيد و هم در مكروه از روى مصلحت، ولى رأفت فقط در محبوب است. خلاصه آنكه فرق ميان آندو در شدّت و ضعف و يا در گرفتار و غير گرفتار است. و نسبت ميان آندو اعمّ و اخص مطلق است. ولى بنظر می آيد كه فرق دوم بهتر است.<ref name=":۰" /> |
| − | + | [[فخرالدین طریحی|طریحی]] در «[[مجمع البحرین (کتاب)|مجمع البحرین]]» می گوید تفاوت رأفت با رحمت -که آن نیز به معناى نازک‌دلى آمده- در این است که رقّت قلب در رأفت بیشتر از رقّت قلب در رحمت است و رأفت از روی کراهت نیست ولی رحمت گاهی بخاطر مصلحت از روی کراهت می باشد: «الرَّءُوفُ: شديد الرحمة. و الرَّأْفَةُ أرقّ من الرحمة، و لا تكاد تقع في الكراهة، و الرحمة قد تقع في الكراهة، للمصلحة. و الرَّءُوفُ: من أسمائه تعالى و هو الرحيم بعباده، العطوف عليهم بألطافه».<ref>مجمع البحرين، طریحی، ج۵، ص۶۱.</ref> | |
| − | + | و [[علامه طباطبایى|علامه طباطبایی]] فرق آن دو را در این می داند که رأفت مختص به اشخاص مبتلا و بیچاره است؛ ولی رحمت در اعم از آن (بیچاره و غیر بیچاره) استعمال می شود.<ref> المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص ۳۲۵.</ref> | |
| − | + | فضیلت «رأفت» در [[حدیث|حدیثى]] از [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] علیه السّلام، از جنود و لشکریان [[عقل]] شمرده شده است.<ref>الکافی، کلینی، ج۱، ص۲۱.</ref> | |
| + | ==رأفت در قرآن == | ||
| + | |||
| + | کلمه «رأفت» و مشتقات آن، نه بار در [[قرآن|قرآن کریم]] -و معمولا به همراه صفت «رحمة» یا «[[رحیم (اسم الله)|رحیم]]»- آمده است: «ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَىٰ آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَ قَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَ آتَيْنَاهُ الْإِنجِيلَ وَ جَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ '''رَأْفَةً''' وَ رَحْمَةً...»}}.<ref>[[سوره حدید]]، آیه ۲۷.</ref> | ||
| + | |||
| + | با مطالعه اى اجمالى و تفکّر در برخى آیات [[قرآن|قرآن مجید]]، به نمونه هاى فراوانى از رأفت و رحمت اسلامى در این کتاب آسمانى دست مى یابیم، که به عنوان اصل اساسى معرّفى شده است. [[الله|خداوند]] در آیات متعدد، خود را به صفت «رأفت» توصیف کرده است: | ||
| + | |||
| + | * {{متن قرآن|«... وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ '''لَرَءُوفٌ''' رَحِيمٌ»}}.<ref>[[سوره بقره]]، آیه ۱۴۳.</ref> | ||
| + | * {{متن قرآن|«وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ '''رَءُوفٌ''' بِالْعِبَادِ»}}.<ref> [[سوره بقره]]، آیه ۲۰۷.</ref> | ||
| + | * {{متن قرآن|«يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَ مَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَ بَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ اللَّهُ '''رَءُوفٌ''' بِالْعِبَادِ»}}.<ref>[[سوره آل عمران|سوره آل‌عمران]]، آیه ۳۰.</ref> | ||
| + | * {{متن قرآن|«لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَ الْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ '''رَءُوفٌ''' رَحِيمٌ»}}.<ref>[[سوره توبه]]، آیه ۱۱۷.</ref> | ||
| + | * {{متن قرآن|«وَ لَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ وَ أَنَّ اللَّهَ '''رَءُوفٌ''' رَحِيمٌ»}}.<ref>[[سوره نور]]، آیه ۲۰.</ref> | ||
| + | * {{متن قرآن|«وَ الَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَ لَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ '''رَءُوفٌ''' رَحِيمٌ»}}.<ref>[[سوره حشر]]، آیه ۱۰.</ref> | ||
| + | |||
| + | همچنین در آیه‌ای دیگر، [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلّى اللَّه علیه وآله را نیز به صفت «رأفت» ستوده است: {{متن قرآن|«لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ '''رَءُوفٌ''' رَحِيمٌ»}}.<ref> [[سوره توبه]]، آیه ۱۲۸.</ref> | ||
| + | |||
| + | البته در مواردی در اجرای [[احکام]] و [[حدود]] الهی، رأفت و ترحم توصیه نشده است، مانند: {{متن قرآن|«الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَ لَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا '''رَأْفَةٌ''' فِي دِينِ اللَّهِ...»}}.<ref>[[سوره نور]]، آیه ۲.</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| − | |||
<references /> | <references /> | ||
| − | |||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * [ | + | *[[مجمع البحرین (کتاب)|مجمع البحرین]]، فخرالدین طریحی، ج۵. |
| − | * [[المیزان فی تفسیر القرآن (کتاب)|تفسیر | + | *[[المیزان فی تفسیر القرآن (کتاب)|المیزان فی تفسیر القرآن]]، علامه طباطبایى. |
| − | * فرهنگ معین | + | *[[قاموس قرآن (کتاب)|قاموس قرآن]]، سید علی‌اکبر قرشی، ج۳. |
| − | + | *فرهنگ معین. | |
| + | [[رده:واژگان قرآنی]] | ||
[[رده:اخلاق اجتماعی]] | [[رده:اخلاق اجتماعی]] | ||
[[رده:صفات پسندیده]] | [[رده:صفات پسندیده]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۴۵
«رأفَت» از واژگان قرآنی، به معنای نرم‌دلی و مهربانی، یکی از فضایل نفسانی و صفات پسندیده است که در قرآن و روایات آن را ستوده‌اند. «رؤوف» از اسماء حُسناى الهی است.
محتویات
مفهوم رأفت
«رأفت» در لغت به معنای مهربانی و ترحم است.[۱] رأفت خداوند متعال به معناى احسان به بندگان و گذشت از آنان مى باشد. اما رأفت در بندگان خدا به معناى نرم و دل‌‍نازک بودن است که در محبت و نیکى به دیگران و گذشت از آنان تجلّى مى یابد.
صاحب «الصحاح» و شیخ طبرسى در ذيل آيۀ ۱۴۳ بقره، «رأفة» را رحمت شديد گفته‌اند، ولى راغب آنرا رحمت و مهربانى مطلق گفته است.[۲]
ابن اثير در «النهايه» رأفت را اخصّ از رحمت گرفته و گويد: رحمت هم در شيىء محبوب آيد و هم در مكروه از روى مصلحت، ولى رأفت فقط در محبوب است. خلاصه آنكه فرق ميان آندو در شدّت و ضعف و يا در گرفتار و غير گرفتار است. و نسبت ميان آندو اعمّ و اخص مطلق است. ولى بنظر می آيد كه فرق دوم بهتر است.[۲]
طریحی در «مجمع البحرین» می گوید تفاوت رأفت با رحمت -که آن نیز به معناى نازک‌دلى آمده- در این است که رقّت قلب در رأفت بیشتر از رقّت قلب در رحمت است و رأفت از روی کراهت نیست ولی رحمت گاهی بخاطر مصلحت از روی کراهت می باشد: «الرَّءُوفُ: شديد الرحمة. و الرَّأْفَةُ أرقّ من الرحمة، و لا تكاد تقع في الكراهة، و الرحمة قد تقع في الكراهة، للمصلحة. و الرَّءُوفُ: من أسمائه تعالى و هو الرحيم بعباده، العطوف عليهم بألطافه».[۳]
و علامه طباطبایی فرق آن دو را در این می داند که رأفت مختص به اشخاص مبتلا و بیچاره است؛ ولی رحمت در اعم از آن (بیچاره و غیر بیچاره) استعمال می شود.[۴]
فضیلت «رأفت» در حدیثى از امام صادق علیه السّلام، از جنود و لشکریان عقل شمرده شده است.[۵]
رأفت در قرآن
کلمه «رأفت» و مشتقات آن، نه بار در قرآن کریم -و معمولا به همراه صفت «رحمة» یا «رحیم»- آمده است: «ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَىٰ آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَ قَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَ آتَيْنَاهُ الْإِنجِيلَ وَ جَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَ رَحْمَةً...»}}.[۶]
با مطالعه اى اجمالى و تفکّر در برخى آیات قرآن مجید، به نمونه هاى فراوانى از رأفت و رحمت اسلامى در این کتاب آسمانى دست مى یابیم، که به عنوان اصل اساسى معرّفى شده است. خداوند در آیات متعدد، خود را به صفت «رأفت» توصیف کرده است:
- «... وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ».[۷]
- «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ».[۸]
- «يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَ مَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَ بَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ اللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ».[۹]
- «لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَ الْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ».[۱۰]
- «وَ لَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ وَ أَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ».[۱۱]
- «وَ الَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَ لَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ».[۱۲]
همچنین در آیه‌ای دیگر، پیامبر اکرم صلّى اللَّه علیه وآله را نیز به صفت «رأفت» ستوده است: «لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ».[۱۳]
البته در مواردی در اجرای احکام و حدود الهی، رأفت و ترحم توصیه نشده است، مانند: «الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَ لَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ...».[۱۴]
پانویس
- ↑ فرهنگ معین، ذیل واژه رأفت.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ قاموس قرآن، سید علی‌اکبر قرشی، ج۳، ص۳۳.
- ↑ مجمع البحرين، طریحی، ج۵، ص۶۱.
- ↑ المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص ۳۲۵.
- ↑ الکافی، کلینی، ج۱، ص۲۱.
- ↑ سوره حدید، آیه ۲۷.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۴۳.
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۰۷.
- ↑ سوره آل‌عمران، آیه ۳۰.
- ↑ سوره توبه، آیه ۱۱۷.
- ↑ سوره نور، آیه ۲۰.
- ↑ سوره حشر، آیه ۱۰.
- ↑ سوره توبه، آیه ۱۲۸.
- ↑ سوره نور، آیه ۲.
منابع
- مجمع البحرین، فخرالدین طریحی، ج۵.
- المیزان فی تفسیر القرآن، علامه طباطبایى.
- قاموس قرآن، سید علی‌اکبر قرشی، ج۳.
- فرهنگ معین.
