مطهرات

به چيزهايى كه طهارت به وسیله آنها حاصل می‌شود و نجاسات و آلودگى‌ها را پاک مى‌كنند، «مُطَهِّرات» گفته می‌شود. برخی از «مطهّرات» عبارتند از: آب، آفتاب، تبعیّت، استحاله، انقلاب، انتقال، زمین، اسلام آوردن.

معرفی مطهّرات

۱. آب:

در میان مطهّرات، آب، همه اشیایی را که با ملاقات نجاست نجس شده و قابل تطهیراند، پاک می‌کند؛ لیکن سایر مطهّرات هر کدام متنجس خاصی را پاک می‌کند. شرط حصول طهارت با آب، مطلق بودن آن است. بنابراین، طهارت با آب مضاف حاصل نمی‌شود.

چگونگی تطهیر با آب بستگی به نوع محل تطهیر دارد؛ زیرا محل تطهیر یا به گونه‌ای است که آب در آن فرو می‌رود یا این گونه نیست. در فرض نخست یا جهت خروج آب، فشردن آن ممکن است، مانند لباس یا این امکان وجود ندارد. در فرض دوم یا از جامدات است، مانند صابون و گوشت و یا از مایعات غیر از آب، مانند روغن. اگر قابل فشردن باشد، در صورتی که با آب قلیل شسته شود، بنابر قول مشهور، فشردن آن برای خروج آب لازم است. در صورت لزوم تعدد شستن، آیا پس از هر بار شستن، فشردن لازم است یا فشردن نخستین کفایت می‌کند؟ اختلاف است. در فرض دوم که قابل فشردن نیست، اگر جامد باشد، همچون صابون، چنانچه نجاست به درون آن نفوذ نکند، با آب کثیر قابل تطهیر است؛ لیکن در اینکه با آب قلیل نیز تطهیر پذیر است یا نه، اختلاف می‌باشد. در صورتی که نجاست به درون آن نفوذ کند، با گذاشتن در آب کثیر و نفوذ آب به درون آن پاک می‌شود. در اینکه در این صورت با ریختن آب قلیل روی آن و نفوذ به درون نیز پاک می‌شود یا نه، اختلاف است.

اگر چیز نجس شده از مایعات غیر آب باشد، آیا تطهیر آن امکان‌پذیر است یا نه؟ برخی تطهیر آن را با ریختن در آب کثیر و بر هم زدن آب، در حدّی که اجزای آب با اجزای مایع نجس آمیخته شود، امکان‌پذیر دانسته‌اند؛ لیکن بسیاری از فقها مایع نجس را قابل تطهیر ندانسته‌اند، مگر اینکه بر اثر استهلاک در آب از حقیقت خود خارج شود. اگر چیز نجس از اجسام سخت باشد که رطوبت در آنها نفوذ نمی‌کند، مانند بدن و ظرف، در صورتی که زدودن نجاست یا علم به آن، متوقف بر مالیدن شی‌ء نجس باشد، مالیدن لازم است و در صورت عدم توقف بر آن، مالیدن لازم نیست.

بنابر قول مشهور، در شستن لباس و بدن نجس شده به ادرار، دوبار شستن با آب قلیل لازم است؛ لیکن در نجس شده به سایر نجاست، اختلاف است که دو بار شستن با آب قلیل لازم است یا یک بار کفایت می‌کند. به قول مشهور یک بار شستن لباس و بدن با آب کثیر کفایت می‌کند. البته کیفیت تطهیر ظرف نجس شده به برخی نجاسات، دارای احکامی خاص است. در حصول طهارت با آب، زوال عین نجاست، به گونه‌ای که حتی اجزای ریز آن برطرف شود لازم است؛ لیکن بر طرف شدن رنگ یا بو و مانند آن از اعراض لازم نیست.

۲. آفتاب:

آفتاب (خورشید) با شرایطی زمین و اشیای غیر منقول نجس، همچون ساختمان و آنچه از قبیل در و پنجره در آن به کار رفته را پاک می‌کند.

۳. تبعیّت:

تبعیّت یعنی پاک‌ شدن چیز نجس به‌واسطه پاک‌شدن چیز نجس دگیر. مثلاً اگر کافری مسلمان شود، فرزند او به‌تبعیت از پدرش پاک می‌شود. همچنین اگر شراب تبدیل به سرکه شود، ظرف آن هم پاک می‌شود.

۴. استحاله:

استحاله؛ یعنی دگرگونی ماهیت شیء نجس و تبدیل آن به ماهیتی دیگر که موجب زوال نجاست است. مانند تبدیل مردار به خاک، یا تبدیل چوب نجس به خاکستر، یا تبدیل دانه نجس به گیاه.

۵. انقلاب:

انقلاب؛ یعنی تبدیل شراب به سرکه، که موجب زوال حکم شراب و طهارت آن می‌شود. برخی از فقیهان انقلاب را نوعی استحاله دانسته‌اند.

۶. انتقال:

انتقال نجس به جسم پاک موجب طهارت آن می‌شود. مثلا خون انسان یا حیوانی که خون جهنده دارد، وارد بدن انسان یا حیوان دیگری که خون جهنده ندارد (مانند پشه) بشود.

۷. کم شدن دو سوم آب انگور:

بنابر قول مشهور، آب انگور با جوشیدن، نجس شده و با بخار شدن دو سوم آن پاک می‌شود.

۸. اسلام آوردن:

اسلام آوردن کافر، موجب پاک شدن بدن او می‌گردد.

۹. زمین:

زمین، پاک کننده کف پا و ته کفش است.

۱۰. غایب‌ شدن مسلمان:

اگر بدن یا لباس مسلمان یا چیزی که در اختیار اوست، نجس باشد و مدتی او را نبینیم، اگر احتمال می‌دهیم آن را پاک کرده، بنا را بر این می‌گذاریم که آن‌ها را پاک کرده است.

۱۱. خارج شدن خون متعارف از حیوان ذبح شده:

پس از ذبح حیوان حلال‌گوشت و بعد از این که به‌اندازه متعارف، خون از رگ‌هایش خارج شد، خونی که در بدن حیوان باقی می‌ماند پاک است.

۱۲. ازالهٔ نجاست:

ازالهٔ نجاست یعنی برطرف کردن عین نجاست از چیزی، که در برخی موارد، پا‌ک‌کننده است. ازجمله اگر بدن حیوان نجس شود، با برطرف‌شدن عین نجاست از آن، پاک می‌شود. همچنین اگر داخل دهان و بینی انسان نجس شوند، همین‌که عین نجاست را از آن‌ها برطرف کنیم، کافی است و نیاز به آب‌کشی نیست.

۱۳. استبراء حیوان نجاست‌خوار (بازگشت به پاکی):

حیوانی که عادت به خوردن نجاست پیدا کرده باشد، ادرار و مدفوع آن نجس است؛ اگر مدتی (معین) آن حیوان را از خوردن نجاست منع کنند و غذای پاک به او بدهند، پس از آن مدت، ادرار و مدفوع حیوان پاک می‌شود.

منابع

• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، محمود هاشمی شاهرودی، ج۵، مدخل "طهارت".
• "مطهرات ده‌گانه"، پایگاه حوزه مجازی مهندس طلبه.

فقه/احکام

عبادات: تقلید، طهارت، نماز، روزه، خمس، زکات، حج اموال: خرید و فروش، شرکت، صلح، اجاره، مزارعه، مساقات، وکالت، قرض، حواله، رهن، ضامن شدن، کفالت، امانت، عاریه، ارث، غصب آداب و رفتار: ازدواج، طلاق، خوردن و آشامیدن، نذر و عهد، قسم، امر به معروف و نهی از منکر، صید ، ذبح، وصیت، مال پیدا شده، وقف، دفاع، مسائل مستحدثه

رده ها: احکام | احکام عبادی | احکام اقتصادی | احکام خانواده | احکام روابط اجتماعی |اصطلاحات احکام|مراجع تقلید