کلید گشایش نهج البلاغه (کتاب)
«کلید گشایش نهجالبلاغه» تألیف دکتر سید محمدباقر کتابی (۱۳۰۲-۱۳۹۷ ش)، کتابی در موضوع شرح و توضیح مفردات و لغات «نهجالبلاغه» به همراه بیان شواهد آن از این کتاب مقدس میباشد. یکی از ویژگیهای ممتاز این کتاب آن است که مطالب آن روان و همه فهمپذیر و حتیالامکان بهدور از نقلهای طولانی نگاشته شده است.
| |
| نویسنده | سید محمدباقر کتابی |
| موضوع | شرح نهج البلاغه |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
شرح حال نویسنده
دکتر سید محمدباقر کتابی (۱۳۰۲-۱۳۹۷ ش)، استاد برجسته دانشگاه، جامع علوم قدیم و جدید و مدرّس نهج البلاغه، در خانوادهای اهل علم در اصفهان پا به عرصه گیتی نهاد. وی از شاگردان حاج حسینعلی صدیقین، شیخ مهدی نجفی، میرزا علی آقا شیرازی و حاج آقا رحیم ارباب و آیت الله طالقانی بوده است.
مرحوم دکتر کتابی بیش از سی سال در دانشگاههای مختلف کشور مشغول به تدریس متون ادبی و عرفانی و نقد و بررسی آنها بوده و در کنار آن در جلسات مختلف به سخنرانی و تدریس نهج البلاغه و سایر معارف اهل بیت علیهم السلام مشغول بوده است. وی همچنین کتاب هایی در زمینه شرح رجال علم و ادب و هنر اصفهان، شرح نهج البلاغه و شرح مثنوی مولوی نگاشته است.
معرفی کتاب
کتاب «کلید گشایش نهجالبلاغه» یا «المفتاح لکنوز نهج البلاغه» مرجعی است بسیار ارزنده درباره مفردات "نهج البلاغه" که در رفع نیازهای محققان و دانشجویانی که درصدد فهم بهتری از کلام نورانی امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) هستند، بسیار نافع و مؤثر است.[۱] این کتاب حدود ۹۰۰ صفحه است که در سال ۱۳۹۴ شمسی به چاپ رسیده و انتشار یافته است.
نویسنده کتاب حاضر در معرفی اثر خویش می گوید: «کتاب "کلید گشایش نهج البلاغه" ثمره پانزده سال مطالعه و تحقیق و تدریس "نهج البلاغه" و شروح آن و حاصل سالهای متمادی از انس با نهج البلاغه و شخصیت های بزرگی می باشد.[۲] این کتاب بر اساس کتاب معروف "مفردات راغب اصفهانی" بر کلمات و مفردات قرآن کریم و کتابهای لغات جدید عربی مثل "المنجد" نگارش یافته است. کتاب جامعی است تفسیرگونه بر تمام لغات و مفردات، مخصوصا لغات مشکل نهج البلاغه که از مآخذ ارزشمند و مهم و معتبری استفاده نموده ام مثل "شرح نهج البلاغه" کمال الدّین ابن میثم بحرانی متوفای ۶۷۹ قمری به عربی در پنج مجلد و "شرح نهج البلاغه ابن ابیالحدید" متوفای ۶۵۵ قمری در ۲۰ جلد به عربی که دایرةالمعارف وسیعی است در معارف اسلامی و مخصوصا نهج البلاغه، و "شرح نهج البلاغه" قطب الدین راوندی متوفای ۵۷۳ قمری در سه مجلد به عربی که اولین شرح کامل نهج البلاغه می باشد به نام "منهاج البراعة"، و شرح میرزا حبیب الله هاشمی خویی متوفای ۱۳۲۵ قمری، در ۲۷ جلد که آن هم به نام "منهاج البراعة" است و برخی از تفاسیر قرآن کریم مثل: "تفسیر جلالین" و از کتب لغت مثل "قاموس المحیط"، "المنجد"، "لسان العرب"، "مجمع البحرین" و بسیاری از کتب لغت؛ ولی از همه بیشتر به کتاب "مفردات قرآن" راغب اصفهانی -که بهترین مفردات قرآن کریم است- مراجعه کرده و بهرهمند شدهام».[۳]
محتوای کتاب
لغات، ابتدا ثلاثی مجرد و بعد رباعی و مزید آن به ترتیب حروف اول و دوم از روی حروف الفبا نوشته شده مثلا واژه "تحکم" در حرف "ح" قرار گرفته نه حرف "ت" و بعد از افعال، مشتقات آنها مثل اسم فاعل و اسم مفعول و... ذکر شده و از مآخذ و منابع معتبر معنی و تفسیر آن بیان گردیده و مأخذ و مدارک عینا در تعقیب معنا و تفسیر آن آمده است. برای هر واژه عبارتی از نهج البلاغه شاهد آورده شده و نشانی آن از نسخه مرحوم فیض الاسلام یا نسخه محمد عبده و یا هر دو و معنی و مفهوم هر واژه از نسخه فیض الاسلام یا دکتر شهیدی یا هر ترجمه دیگر که به نظر نویسنده مناسبتر بوده آورده شده است.[۴]
مؤلف در ذیل برخی از واژگان که در معانی مختلفی بهکار رفتهاند، همه معانی را ذکر کرده و برای هریک شواهدی را از نهجالبلاغه بیان میکند. مانند مفهوم "حق" که کاربردهای آن را در نهجالبلاغه در معانی راستی، شایستگی، بهره و نصیب، شکر، حق در روابط اجتماعی، عدل و تعاون می باشد.
مطالب کتاب عمدتاً در قالب نقلقول غیرمستقیم ارائه شدهاند؛ لذاست که خواننده با متنی یکدست مواجه میشود که بر حُسن آن میافزاید.
پانویس
منابع
- سید محمدباقر کتابی، کلید گشایش نهج البلاغه، اصفهان، نشر پژوهش، ۱۳۹۴.
- وب سایت شخصی دکتر سید محمدباقر کتابی، بازیابی در ۲۳ بهمن ۱۳۹۶.
- "نگاهی به کتاب کلید گشایش نهج البلاغه مرجعی ارزنده درباره مفردات نهج البلاغه"، کامیار صداقت ثمرحسینی، روزنامه اطلاعات، ۱۵ شهریور ۱۳۹۵.
