شیخ رضی الدین استرآبادی
این مدخل از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.
(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)
| نام کامل | رضیالدین محمد بن حسن استرآبادی |
| زادگاه | استرآباد |
| وفات | حدود ۶۸۸ قمری |
|
| |
|
| |
| آثار |
شرح کافیه، شرح شافیه، شرح قصائد هفتگانه ابن ابیالحدید در مدح امیرالمؤمنین،... |
«شیخ رضیالدین محمد بن حسن استرآبادی»، معروف به «شیخ رضی»[۱] و ملقّب به «نجم الائمه»، از ادیبان و شعرای نامدار شیعه در قرن هفتم هجری است. او در علوم صرف و نحو و بلاغت متبحّر بود و آثار مهمی چون «شرح الکافیة» و «شرح الشافیة» تألیف نمود.
زندگینامه
تاریخ ولادت رضیالدین محمد بن حسن استرآبادی معلوم نیست، اما در اواسط سده هفتم هجری می زیسته است. از نسبت او به استرآباد ایران (گرگان کنونی)، چنین برمىآید که او در این شهر زاده شده یا در آنجا زندگی کرده است. وی ظاهرا در نجف اشرف نیز سكونت داشته است، زیرا خود در «شرح کافیه»، تصریح کرده است که کتاب را در آستان غروی (مرقد امام علی(ع) در نجف) به پایان رسانده است. گرچه برخی احتمال دادهاند که مراد از آستان غروی، شهر مدینه باشد.
عدم ثبت شرح حال وی در مصادر قدیمی باعث شده که در سال وفات او نیز اختلاف شود، به نحوی که برخی آنرا سال ۶۸۴ ه.ق نوشته اند، اما در آخر نسخه «شرح شافیه» او تصریح شده که کتاب در سال ۶۸۸ ه.ق به پایان رسیده است. همین نکته ثابت می کند که شیخ رضی لااقل تا این زمان حیات داشته است.
آثار و تألیفات
شیخ رضی آثار گرانقدری از خود به یادگار گذاشته است. وی در کنار بارگاه ملکوتی مولای متقیان و امیرمؤمنان امام علی (علیه السلام) آثار گرانبهای علمی و ادبی کم نظیر خود را پدید آورده است.
دو کتابی که مایه شهرت شیخ رضی شده، یکی شرح «الکافیة» اثر ابن حاجب در علم نحو، و دیگری شرح «الشافیة» -اثر دیگر ابن حاجب- در علم صرف است.
سید محمدباقر موسوی خوانساری در «روضات الجنات»، در شرح حال شیخ رضی، از جمله آثار او را، شرح قصائد هفتگانه ابن ابیالحدید معتزلی در مدح مولا امیرالمؤمنین (علیهالسلام) برمی شمرد.
شیخ رضی در نظر عالمان
برخی علمای ادیب شیعه و سنی، در مدح شیخ رضی و آثار ادبی او سخن گفته اند، از جمله:
- میر سید شریف جرجانی: که خود از بزرگان علمای صرف و نحو و علوم ادبی است و خود بر این شرح تعلیقاتی نوشته است. وی در اجازهای که به یکی از شاگردانش داده، این شرح و مؤلف آنرا -یعنی شیخ رضی- را بسیار ستوده است، و اوست که به شیخ رضی لقب «نجم الائمه» را داده است.
- قاضی نورالله شوشتری در کتاب «مجالس المؤمنین» می نویسد: آن شرح را (شرح کافیه) بر وجهی که در خطبه آن ذکر نموده در آستانه مقدس غروی و مشهد مقدس مرتضوی (نجف اشرف) نوشته و گفته که اگر قبول طبع اهل روزگار خواهد بود، از برکات وقوع در آن جوار است.
- محمد بن حسن بن محمد اصفهانی (مشهور به فاضل هندی) می گوید: کتاب «شرح شافیه» شیخ رضی ستاره تابناک حق و حقیقت و ملت و دین، کسی که مروارید سخنان او فروزانتر از ستارگان آسمان است و... او در بین پیشوایان علوم ادبی و صرف و نحو پادشاهی است که سنی و شیعه در تمام سرزمینها فرمانش رانده می شود و همگی از او اطاعت می کنند.
- سیوطی می گوید: مانند او کسی شرحی بر «کافیه» ننوشته است، بلکه در غالب کتب نحو، نظیر آن در جمع و تحقیق و حسن تعلیل یافت نمی شود. دانشوران توجه خاصی به آن دارند و دست به دست می گردانند. استادان این عصر و پیش از آنان در مصنفات و دروس خود اعتماد به آن دارند. شیخ رضی در شرح «کافیه» با علمای نحو، بحثهای زیاد و نظریات فراوان دارد، و دارای اقوال و آرائی است که منحصر به فرد است.
- سید محمدباقر موسوی خوانساری، پس از گفتار سیوطی می گوید: تعجب از حافظ سیوطی است که معروف به تتبع و مهارت است، چگونه شرح حال این دانشمند را به اختصار برگزار کرده است؟! به هر حال وی یکی از نوادر روزگار و شگفتی های زمان و باعث افتخار عجم بر عرب و شیعه بر سایر فرقههای اسلامی است... نسخه ای از شرح «شافیه» او در علم صرف نزد ماست که فاضل هندی آنرا تصحیح نموده. علامه خوانساری در آخر از اینکه آنرا بدست آورده و در تملک دارد اظهار مسرت نموده و نوشته است: «الحمد لله الذی اطلع هذا النجم الزاهر بل البدر الباهر فی اقلیم ملکی البائر».
پانویس
- ↑ باید دانست که «رضی» در میان علمای شیعه به سه تن اطلاق می شود ۱. سید رضی مؤلف کتاب «نهج البلاغه» ۲. نجم الائمه رضی که (شیخ رضی) و (شارح رضی) هم خوانده می شود ۳. آقا رضی قزوینی مؤلف کتاب «لسان الخواص».
منابع
- "شیخ رضیالدین استرآبادی"، سایت اندیشه قم.
- "رضیالدین استرآبادی، محمد بن حسن"، ویکی نور.
