الهدایة الکبری (کتاب)

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

«الهداية الكبرى‏» تألیف حسين بن حمدان خصيبى (م، 334 ق)، كتابی است درباره زندگى و معجزات و كرامات چهارده معصوم (عليهم‌السلام).

Ketab151.jpg
نویسنده حسین بن حمدان خصیبی
موضوع زندگینامه چهارده معصوم
زبان عربی
تعداد جلد ۱

مؤلف

حسین بن حمدان خصیبى (متوفای ۳۳۴ یا ۳۵۸ ق) از راویان و محدثان شیعه در قرن ۴ هجری است. هارون‌ بن‌ موسى‌ تلعکبری‌ را از راویان او شمرده اند.

اقوال رجالیون درباره خصیبی مختلف است. نجاشی به تبع ابن غضائری او را فاسد المذهب می داند و کتبی را برای او برمی شمرد. اما سید محسن امین در اعیان الشیعه، ضمن مدح و ثنای خصیبی، سخن مخالفان او را رد کرده است.

برخی از تألیفات وی عبارتند از: کتاب الإخوان، کتاب المسائل، تاریخ الأئمة، الرسالة، أسماء النبی، أسماء الأئمة، المائدة، الروضة، أقوال أصحاب الرسول و أخبارهم‌، الهدایة الکبرى.

معرفی کتاب

در خصوص کتاب «الهدایة الکبرى‏» از قدیم اظهار نظرهاى شدیدى نسبت به محتواى آن وجود داشته، آن را غیر معتبر و غلو آمیز دانسته و برخى آن را از کتب فرقه نصیریه مى‌دانند. در سال‌هاى اخیر مقاله اى در نقد این اثر منتشر شده (مجله طلوع،‌ ش ۱۶) که آن را از آثار مؤثر در شیعه امامیه و برگرفته از روایات غالیان دانسته و مى‌نویسد: به نظر مى‌رسد انتشار این روایات می‌تواند بیشترین اثر را در معرفی چهره‌اى مشوّه از تاریخ تشیع و به دنبال آن انزجار عمومی مسلمانان از این مکتب تابناک داشته باشد. نقد این مقاله نیز در شماره‌هاى بعدى این مجله وجود دارد و نویسنده مى‌گوید: فهرست نویسان، کتاب الهدایه الکبرى را در ردیف آثار حسین خصیبى نیاورده‌اند، بلکه وى کتاب الهدایه داشته و احتمالاً مطالبى بر آن افزوده شده است.

با این وجود، کتاب «الهدایة» جایگاه مناسبى در میان آثار بعدى امامیه یافته است، چنانکه محمدتقی مجلسی، علامه مجلسی، شیخ حر عاملی، فیض کاشانی و سید هاشم بحرانی به این کتاب اعتماد نموده و از آن نقل کرده‌اند.

محتوای کتاب

مطالب تاریخى کتاب «الهدایة الکبرى»‏ به شیوه حدیثى بیان شده و مؤلف سلسله اسناد خود را بیان کرده است. ابواب چهارده‌گانه کتاب به اعتبار چهارده معصوم (علیهم‌السلام) تنظیم شده و هر باب به دو قسمت اصلی تقسیم می‌شود: قسمت اول کلیاتی درباره تاریخ هر معصوم از احوال شخصى است و قسمت دوم به ذکر روایات مختلف با ذکر سلسله اسناد مشخص می‌پردازد که غالب اسناد به ائمه منتهى مى‌شود و در آنها معجزات و کرامات هر معصوم شامل تعیین مصادیق علم غیب او، تصرف او در نظام تکوین همچون زنده کردن مردگان و طی‌ّ الارض و نیز سخن گفتن به زبانهای گوناگون و نیز سخن گفتن با حیوانات و... ذکر می‌شود.

حجم مطالب درباره هر معصوم متفاوت است، چنانکه درباره امام زمان (علیه‌السلام) حجم بیشتری اختصاص داده شده است. همچنین ذکر روایاتی درباره رجعت، به ویژه روایت مفصل مفضّل بن عمر از امام صادق (علیه‌السلام) است. پانزدهمین بخش کتاب که در نسخه چاپی حذف شده است، درباره ابواب دوازده‌گانه ائمه (علیهم‌السلام) می‌باشد. از مطالب ارزشمند این کتاب، ذکر تفصیلی دیدگاهها و اعمال یاران فارس‌ بن‌ حاتم قزوینی که در کمتر کتب رجالی و تاریخی شیعه یافت می‌شود، وضعیت جامعه شیعی بعد از شهادت امام عسکری (علیه‌السلام) و فعالیتهای جعفر کذاب است.

منابع

  • "الهدایة الکبرى"، ویکی نور.
  • کتاب الهدایة الکبرى، حسین بن حمدان الخصیبی، مؤسسة البلاغ.