النافع یوم الحشر فی شرح الباب الحادی عشر (کتاب)


نویسنده	فاضل مقداد
موضوع	کلام و عقاید شیعه
زبان	عربی
تعداد جلد	۱


النافع یوم الحشر

کتاب «النافع یوم الحشر فی شرح الباب الحادی عشر» تألیف فاضل مقداد (م، ۸۲۶ ق) با موضوع اصول عقاید شیعه است، که از مهمترین شروح کتاب «الباب الحادی عشر» اثر علامه حلی می‌باشد. فاضل مقداد در این کتاب، مباحث مهم کلامی را در نه فصل توحید، صفات ثبوتیه، صفات سلبیه، عدل، نبوت، امامت، معاد، توبه و امر به معروف و نهی از منکر بررسی کرده است.

مؤلف

مقداد بن عبداللّه سیوری معروف به «فاضل مقداد» (متوفای ۸۲۶ ق)، فقیه، متکلّم و مفسّر نامدار شیعه در قرن نهم هجرى و از شاگردان شهید اول و فخرالمحققین حلی است.

فاضل مقداد با کوشش فراوان در راه تحقیق، پژوهش و طی مراحل اعلای دانش و فضل، جامع علوم عقلی و نقلی شد و به درجه عالی اجتهاد رسید و متصدی مقام مرجعیت تقلید گشت. احمد بن محمد بن فهد حلی (م، ۸۴۱ ق) و علی بن عبدالعالی میسی عاملی از شاگردان او هستند.

وی جامع علوم عقلی و نقلی بود و در رشته‌های مختلف علوم اسلامی، مثل: کلام، فقه، تفسیر، اصول، قرآن، حدیث و ادبیات تألیفاتی ارزشمند از خود به یادگار گذاشته که مشهورترین آنها کنز العرفان فی فقه القرآن، نضد القواعد الفقهیة، ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین، اللوامع الالهیه فی المباحث الکلامیه، تفسیر مغمضات القرآن و النافع یوم الحشر فی شرح الباب الحادی عشر می‌باشد.

معرفی کتاب

«النافع یوم الحشر فی شرح الباب الحادی عشر»، شرح و تفسیر کتاب «الباب الحادی عشر» تألیف علامه حلی (متوفی ۷۲۶ ق) است که بیش از شروح دیگر این کتاب مورد توجه اهل علم و تدریس در حوزه هاى علمیه قرار گرفته و بارها طبع و نشر شده است.

فاضل مقداد در وجه تسمیه کتاب علامه حلى به «باب حادى عشر» چنین آورده است: «این باب "حادى عشر" نامیده شد، براى این که مصنف آن، کتاب «مصباح المتجهد» شیخ طوسى را -که در عبادات و ادعیه است- خلاصه کرده و آن مختصر را به نام «منهاج الصلاح فى المختصر المصباح» در ده باب تنظیم کرد و بعد این باب را که در اصول عقاید شیعه است، بدان افزود که به "باب حادى عشر" (باب یازدهم) مشهور شد».

محتوای کتاب

کتاب «باب حادی عشر» علامه حلى، حاوی سلسله مباحثی است که طی هفت فصل در باب اصول عقاید نگارش یافته ست. عناوین اصلی این کتاب عبارت‌اند از: اثبات واجب الوجود لذاته، صفات ثبوتیه، صفات سلبیه، عدل، نبوت، امامت، و معاد.

فاضل مقداد نیز ذیل هر یک از مباحث یاد شده، به شرح و تفسیر آنها اهتمام نموده است. کتاب «شرح باب حادى عشر» او شامل مقدمات و نه فصل است که فصل اول در توحید، فصل دوم و سوم در صفات ثبوتیه و سلبیه، فصل چهارم تا هفتم در عدل، نبوت، امامت و معاد است و دو فصل دیگر به توبه و امر به معروف اختصاص دارد.

ویژگی اصلی این اثر آن است که با وجود ایجاز و اختصار، مجموعه‌ای از مهم‌ترین عقاید امامیه را در اختیار خواننده می‌گذارد. اساس مطالب بر استدلال عقلی چیده شده و نقلیات و روایات صرفا برای تأیید مسائل عقلی در آن ذکر شده است؛ مگر در برخی مسائل که از اولیات به دست می‌آید؛ مانند مباحث کلام الهی و حشر کودکان و برخی تفاصیل قیامت مانند تطایر کتاب و... .

شرح و ترجمه کتاب

اخیراً تصحیحی انتقادی از کتاب «النافع یوم الحشر»، همراه با شرحی مزجی از ابوالفتح بن مخدوم الخادم الحسینی العربشاهی (متوفی ۹۷۶) به نام «مفتاح الباب»، صورت گرفته و تحت عنوان «الباب الحادی عشر للعلامة الحلی مع شرحیه...» چاپ شده است. این کتاب همچنین توسط حسین‌علی حسینی با عنوان «بیان النافع یوم الحشر فی شرح الباب الحادی العشر» به عربی شرح و تبیین شده و در قالب رساله کارشناسی ارشد ارائه گردیده است. نویسنده از «النافع یوم الحشر» به‌عنوان کتابی یاد کرده که مایه پیروزی امامیه و خطر برای دشمنان آنان است.

همچنین از شرح «النافع یوم الحشر»، ‌ترجمه‌های متعددی به فارسی صورت گرفته که معروفترین آن‌ها، «الجامع فی ترجمة النافع» یا «جامع شهرستانی» است، که توسط محمدعلی حسینی شهرستانی (م، ۱۳۴۴ ق) انجام شده است. و دیگری «ترجمه و شرح باب حادى‌عشر» اثر على شیروانى است. این شرح به زبان انگلیسی نیز برگردانده شده که در سال ۱۹۲۸ م. در شهر لندن چاپ شده است.