ابن کثیر دمشقی
ابن کثیر دمشقی (۷۰۱–۷۷۴ق)، با نام کامل اسماعیل بن عمر بن کثیر، مورخ، مفسر و محدث شافعی سدهٔ هشتم هجری بود.[۱] او در دمشق بالید و در حدیث، تفسیر و تاریخ، آثاری پدید آورد که از منابع مهم اهل سنت شمرده می‌شوند.[۲] مشهورترین اثر او «البدایة والنهایة» در تاریخ عمومی، و «تفسیر القرآن العظیم» است.[۳] او از شاگردان و نزدیکان ابن تیمیه بود و ازاین‌رو در مباحث اعتقادی، به مکتب حدیثی حنبلی گرایش داشت، هرچند در فقه شافعی بود.[۴]
نام و نسب
نام او اسماعیل بن عمر بن کثیر بن ضوء بن کثیر، از تیره‌ای قریشی بود که در بصری شام سکونت داشتند.[۵] لقب او «عمادالدین» و کنیه‌اش «ابوالفداء» گزارش شده است.[۶] نسبت «دمشقی» از آن روست که بیشتر عمر او در دمشق گذشت.[۷]
ولادت و تحصیل
ابن کثیر در سال ۷۰۱ق در روستایی از نواحی بصری زاده شد و در کودکی، پس از مرگ پدر، به دمشق رفت.[۸] در دمشق به آموختن حدیث، فقه، نحو و قرائت پرداخت و از محضر استادان بزرگ آن شهر بهره برد.[۹] از استادان مشهور او، حافظ المزی (صاحب «تهذیب الکمال») و حافظ ذهبی را یاد کرده‌اند؛ او با دختر المزی ازدواج کرد.[۱۰] نزدیکی او به ابن تیمیه، در جهت‌گیری فکری او اثر گذاشت.[۱۱]
مقام علمی
ابن کثیر در حدیث، رجال و تاریخ تبحر داشت و در دمشق به تدریس و خطابه اشتغال داشت.[۱۲] او در فقه بر مذهب شافعی بود و در اعتقادات به مشرب اهل حدیث گرایش داشت.[۱۳] شاگردانی از او روایت کرده‌اند و آثارش در سده‌های بعد بارها نقل و مختصر شده است.[۱۴]
آثار
مهم‌ترین اثر ابن کثیر، «البدایة والنهایة» است: تاریخی عمومی از آفرینش تا روزگار خود او، که بخش پایانی آن به حوادث سال‌شمار و تراجم اختصاص دارد.[۱۵] «تفسیر القرآن العظیم» او، تفسیری روایی است که در آن، آیات را با روایات و اقوال سلف تفسیر می‌کند.[۱۶] «السیرة النبویة» او نیز از منابع سیره‌نگاری متأخر است.[۱۷] آثاری در «علوم الحدیث» و «الفتن والملاحم» نیز به او نسبت داده شده است.[۱۸]
روش او در تاریخ‌نگاری، نقل گزارش‌ها با سند و سپس داوری دربارهٔ آن‌هاست؛ با این حال، در برخی موارد به نقل روایات ضعیف یا اسرائیلیات اکتفا کرده است.[۱۹] این نکته، در پژوهش‌های معاصر دربارهٔ روش او برجسته شده است.[۲۰]
جایگاه و نقدها
ابن کثیر در میان عالمان اهل سنت جایگاهی بلند دارد و آثارش از منابع درسی حوزه‌های حدیث و تاریخ است.[۲۱] در برابر، برخی پژوهشگران بر او خرده گرفته‌اند که در نقل گزارش‌های تاریخی، داوری انتقادی کافی نکرده است.[۲۲] دربارهٔ موضع او نسبت به شیعه و اهل بیت (علیهم‌السلام) نیز دیدگاه‌ها یکسان نیست: در آثار او هم روایات فضایل اهل بیت دیده می‌شود و هم داوری‌های تند کلامی.[۲۳] این داوری‌ها را باید در چارچوب منازعات کلامی سدهٔ هشتم هجری فهمید.[۲۴]
وفات
ابن کثیر در سال ۷۷۴ق در دمشق درگذشت و در کنار آرامگاه ابن تیمیه به خاک سپرده شد.[۲۵] برخی منابع، سال وفات او را ۷۷۳ق نیز نوشته‌اند.[۲۶]
پانویس
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة، ترجمهٔ ابن کثیر؛ ابن عماد، شذرات الذهب، حوادث سال ۷۷۴ق.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة؛ سیوطی، ذیل الطبقات الحفاظ.
- ↑ همان.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة؛ ابن عماد، شذرات الذهب.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة؛ ابن عماد، شذرات الذهب، سال ۷۷۴ق.
- ↑ همان.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة؛ ابن عماد، شذرات الذهب.
- ↑ همان.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة؛ سیوطی، ذیل الطبقات الحفاظ.
- ↑ ابن عماد، شذرات الذهب؛ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة؛ ابن عماد، شذرات الذهب.
- ↑ همان.
- ↑ سیوطی، ذیل الطبقات الحفاظ؛ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة.
- ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة، مقدمهٔ مؤلف.
- ↑ ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، مقدمه.
- ↑ ابن کثیر، السیرة النبویة، مقدمه.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة؛ سیوطی، ذیل الطبقات الحفاظ.
- ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة، مقدمه؛ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة.
- ↑ همان.
- ↑ سیوطی، ذیل الطبقات الحفاظ؛ ابن عماد، شذرات الذهب.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة، مقدمه.
- ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة، بخش فضائل اهل البیت؛ تفسیر القرآن العظیم، ذیل آیهٔ تطهیر.
- ↑ همان؛ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الدرر الکامنة؛ ابن عماد، شذرات الذهب، سال ۷۷۴ق.
- ↑ همان.
منابع
- ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی؛ الدرر الکامنة فی أعیان المائة الثامنة، حیدرآباد دکن: دائرة المعارف العثمانیة، بی‌تا.
- ابن عماد حنبلی، عبدالحی؛ شذرات الذهب فی أخبار من ذهب، بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ البدایة والنهایة، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ السیرة النبویة، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.
- سیوطی، جلال‌الدین؛ ذیل الطبقات الحفاظ، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
