ابن صوریا
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
«عبدالله بن صوریا» معروف به «ابن صور اسرائیلى»، از قبیله بنی ثعلبه و از دانشمندان بزرگ یهود در عصر پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله است.[۱] در منابع موجود، روایات متفاوت و گاه متناقضى آمده که شناخت ابن صوریا و اظهارنظر قاطع درباره وى را مشکل مىسازد. براساس برخى گزارشها، وى هنگام ورود پیامبر به مدینه، با عدّهاى از یهودیان فدک نزد ایشان آمده و ضمن محاجّه با حضرت، مطالبى را پرسیدند و بهرغم یقین کردن به رسالت پیامبر، از پذیرش اسلام سرباز زدند؛[۲] البتّه درباره ابن صوریا گفته شده که پس از این واقعه مسلمان شد، ولى مدّتى بعد، از اسلام برگشت.[۳]
ابن صوریا در شأن نزول
اختلاف روایات شأن نزول درباره عبدالله بن صوریا فراوان است و شاید بتوان آیات مربوط را به طور کلّى به دو دسته تقسیم کرد که در یک دسته، از او چهرهاى منفى و در دسته دیگر، چهرهاى مثبت ارائه مىشود:
- ۱. ابن حجر به نقل از مکّى درباره عبداللهبن صوریا خبر مىدهد که وى پس از پذیرش اسلام، مرتد مىشود.[۴] طبرى در نقلى، شأن نزول آیه «يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ ...»[۵] را عبداللهبنصوریا مىداند که بعد از پذیرش اسلام، مرتد شد.[۶]
- ۲. مفسّران، شأن نزول آیات ۹۷ـ۹۹ بقره را درباره محاجّه او با پیامبر صلىاللهعلیهوآله دانستهاند. ابنصوریا و یهودیان با آگاهى از نزول وحى بر پیامبر به وسیله جبرئیل گفتند: جبرئیل دشمن ما است؛ زیرا همواره جنگ و سختى بر ما نازل مىکند. در این هنگام، آیه «قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ ...»[۷] و دو آیه بعدى آن نازل شد و خداوند او و یهودیان همطرازش را دشمن جبرئیل، خدا و پیامبرش خواند.[۸]
- ۳. برخى از مفسّران، در تفسیر آیه «وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَىٰ تَهْتَدُوا ...»[۹] مىنویسند: روزى عبداللّهبنصوریا به پیامبر گفت: هدایت، همان چیزى است که ما برآنیم؛ پس از ما پیروى کن و هدایت شو و نصارا نیز مانند همین سخن را به پیامبر گفتند.[۱۰]
- ۴. در شأن نزول آیه «وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ ...»[۱۱] که خطاب به پیامبر مىگوید: درباره یهودیان به آنچه خدا فرود آورده، داورى کن و از هواهایشان پیروى مکن، گفتهاند: از جمله آنان، ابنصوریا بود.[۱۲]
- ۵. طبرسى در تفسیر آیه «لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلَّا أَذًى ...»[۱۳] و آیه پس از آن که درباره یهودیان و اذیّت و آزار آنان برضدّ مسلمانان است، از قول مقاتل مىنویسد: بزرگان یهود، از جمله عبداللهبنصوریا، دیگر یهودیان تازه مسلمان، مانند عبدالله بن سلام را به جهت اسلامشان سرزنش مىکردند که این آیات نازل شد.[۱۴]
- ۶. قرطبى در شأن نزول آیه «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ ...»[۱۵] مىنویسد: رسول خدا صلىاللهعلیهوآله به رؤسا و بزرگان احبار یهود، مانند عبدالله بنصوریا و کعببناسید فرمود: اى یهود! از خدا بترسید و اسلام آورید. به خدا سوگند! مىدانید که آنچه شما را بدان مىخوانم، حقّ است. آنها سخن حضرت را انکار و آنچه را مىدانستند، مخفى کرده و بر کفر خود افزودند[۱۶] که این آیه دربارهشان نازل شد.
- ۷. طبرسى در شأن نزول آیه «إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَىٰ ...»[۱۷] مىنویسد: این آیه در حقّ یهود، از جمله ابنصوریا و نصارا است که امر پیامبر صلىاللهعلیهوآله و نبوّتش را انکار کردند؛ در حالىکه نشانههایش را در تورات و انجیل به طور قطع مىدیدند.[۱۸]
اما در شأن نزول برخی آیات دیگر، نام عبدالله بنصوریا به نیکی یاد شده است:
- ۱. ابوالفتوح رازى از قول ضحّاک نقل مىکند که: مقصود خداوند از آیه «الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَٰئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ ...»[۱۹] که در باره مؤمنان به کتاب آسمانى است، جهودانى هستند که به پیامبر صلىاللهعلیهوآله ایمان آوردند و از جمله آنها عبداللّهبنصوریا است.[۲۰]
- ۲. در آیه «لَيْسُوا سَوَاءً ۗ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ»[۲۱] از برخى اهلکتاب یاد مىشود که به طاعت خدا ایستادهاند و آیات خدا را در دل شب تلاوت مىکنند و سجده به جا مىآورند. برخى از مفسّران در زمره امّة قائمة از ابنصوریا، عبداللّه بن سلام، اَسد و اُسید پسران شعبه و یارانشان نام بردهاند.[۲۲]
- ۳. ابوالفتوح نقل مىکند: مقصود از احبار در آیه ذیل، ابن صوریا است: «إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ ۚ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ ...[۲۳]؛ ما به راستى تورات را که در آن هدایت و روشنایى است، نازل کردیم. پیامبرانى که تسلیم [ فرمان خدا ] بودند به موجب آن [ براى یهود ] داورى مىکردند و [ نیز ] خداشناسان و دانشمندان که به حفظ کتاب خدا مأمور بودند و بر آن گواه بودند ...».[۲۴]
- ۴. هنگامى که یهودیان از حکم سنگسار دو یهودى خیبر ناخشنود بودند، پیامبر صلىاللهعلیهوآله ابنصوریا را سوگند داد تا حکم زناکاران محصنه را در تورات بازگوید و او تأیید کرد که حکم آنان سنگسار است.[۲۵] پیامبر دستور داد دو زناکار را حاضر و در مقابل مسجد سنگسار کنند.[۲۶] در این هنگام، خداوند آیات ۴۱ـ۵۱ مائده را نازل فرمود. طبق نظر مفسّران، ابن صوریا پس از این ماجرا مورد سرزنش یهودیان قرار گرفت که آیه ۲۳ آلعمران در حمایت از او نازل شد: «أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَىٰ كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ»[۲۷].[۲۸]
پانویس
- ↑ الاصابه، ج۴، ص۱۱۵؛ البدایةوالنهایة، ج۳، ص۱۸۶.
- ↑ مجمعالبیان، ج ۱، ص ۳۲۵.
- ↑ الاصابه، ج ۴، ص ۱۱۵.
- ↑ الاصابه، ج ۴، ص ۱۱۵.
- ↑ سوره مائده، آیه ۴۱.
- ↑ جامعالبیان، مج ۴، ج ۶ ، ص ۳۱۵.
- ↑ سوره بقره، آیه ۹۷.
- ↑ مجمعالبیان، ج ۱، ص ۳۲۵.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۳۵.
- ↑ جامعالبیان، مج ۱، ج ۱، ص ۷۸۴.
- ↑ سوره مائده، آیه ۴۹.
- ↑ اسبابالنزول، واحدى، ص ۱۶۲.
- ↑ سوره آل عمران، آیه ۱۱۱.
- ↑ مجمعالبیان، ج ۲، ص ۸۱۳ .
- ↑ سوره نساء، آیه ۴۷.
- ↑ قرطبى، ج ۵ ، ص ۱۵۸.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۵۹.
- ↑ مجمعالبیان، ج ۱، ص ۴۴۱.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۲۱.
- ↑ روض الجنان، ج ۲، ص ۱۳۵.
- ↑ سوره آل عمران، آیه ۱۱۳.
- ↑ غرر التبیان، ص ۲۲۸.
- ↑ سوره مائده، آیه ۴۴.
- ↑ روضالجنان، ج ۶ ، ص ۳۹۰؛ التعریف، ص ۹۷.
- ↑ جامعالبیان، مج ۴، ج ۶ ، ص ۳۱۸.
- ↑ مجمعالبیان، ج ۳، ص ۲۹۹.
- ↑ سوره آل عمران، آیه ۲۳.
- ↑ همان، ج ۲، ص ۷۲۲.
منابع
