مهدی حائری تهرانی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز (صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}} ==حاج شيخ مهدى حائرى تهرانى == '''تنديس خدمت''' يكى از چهره هاى خ...' ایجاد کرد)
 
(آرشیو عکس و تصویر)
 
(۳۰ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{بخشی از یک کتاب}}
+
'''آیت الله حائری تهرانی''' (1304 - 1379 ش) فرزند عباس، در کربلا متولد شد. ایشان تربیت جوانان بر مبناى اعتقاد و اخلاقى درست, تحریف زدایى از فرهنگ دینى, مبارزه با خرافات, رو کردن دست فرقه سازان را با تمام توان در پیش گرفت. آیت الله در [[قم]] و سپس در تهران به ايجاد كتابخانه ‏ها، مدارس، نوسازي اماكن مذهبي و عام المنفعه قديمي و فراهم نمودن امكانات آموزشي و رفاهي براي طلاب همت ورزيد و همزمان دروس دانشگاهي خويش را تا اخذ درجه دكتري در دانشكده الهيات دانشگاه [[تهران]] پيگيري كرد.
==حاج شيخ مهدى حائرى تهرانى ==
+
{{شناسنامه عالم
  
'''تنديس خدمت'''
+
|نام کامل = مهدی حائری تهرانی
  
يكى از چهره هاى خدمتگذار حوزه هاى علميه كه عمر كوتاه ولى پربركت خود را وقف خدمت به مردم، حل مشكلات نيازمندان و تأسيس مراكز خيريه نمود، آيت الله مهدى حائرى تهرانى است. آن بزرگوار مصداق بارز اين [[حديث]] [[پيامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله است كه فرمود: «احبّ عباداللّه الى اللّه انفعهم لعباده؛(1) محبوب ترين بندگان خدا نزد او، نافع ترين ايشان براى بندگانش است».
+
|تصویر=[[پرونده:HaeriT.jpg|۲۲۰px|center]]
  
همه افرادى كه ايشان را مى شناسند، عشق وافر و تلاش پيوسته او را براى خدمت به مردم مى ستايند. در اين نوشتار، با زندگى آن فقيد آشنا مى شويم.
+
|زادروز = 1304 شمسی
  
'''پدر'''
+
|زادگاه = [[کربلا]]
  
پدر مرحوم حائرى، آيت الله شيخ عباس حائرى تهرانى است. او در سال 1298 ق، در تهران به دنيا آمد. پدر شيخ عباس كه از مردانِ خيرانديش و علاقه مند به روحانيت بود، او را تشويق كرد تا وارد سلك حوزويان شود.
+
|وفات = 1379 شمسی
 +
 
 +
|مدفن = [[قم]]، قبرستان شیخان
  
وى دروس مقدمات علوم اسلامى را در مدرسه مروى تهران آموخت. بعدها براى ادامه تحصيل به [[نجف]] اشرف رفت و از محضر حضرات آيات: ميرزا محمدتقى شيرازى، سيد اسماعيل صدر، سيد محمد فيروزآبادى، سيد حسن صدر و آقا ضياء عراقى استفاده كرد و از همه اين بزرگان، اجازه [[اجتهاد]] دريافت داشت.(2) وى سپس به قم رفت و مورد توجه و احترام آيت الله عبدالكريم حائرى بود و در تأسيس حوزه قم با مرحوم حاج شيخ عبدالكريم همكارى كرد.
+
|اساتید = آيت الله العظمى [[آیت‌الله مرعشى نجفى|مرعشى نجفى]]، آيت الله العظمى [[شيخ مرتضى حائرى|مرتضى حائرى]]، آيت الله العظمى [[محمدعلی اراکی|اراكى]]، [[امام خمينى]] و [[علامه طباطبایی]]
  
ايشان پس از چندى به تقاضاى عده اى از بازاريان و متدينان تهران و با اجازه آيت الله حائرى يزدى به تهران رفت و در مقابل «امامزاده زيد» بازار تهران در مسجدى كه به نام ايشان احداث شده بود، مشغول تدريس، تبليغ و اقامه [[نماز جماعت]] شد. در تهران به طور منظم براى طبقات مختلف مردم جلساتى تشكيل مى داد و در تقويت مبانى اعتقادى و مذهبى مردم، بخصوص جوانان، به جد مى كوشيد؛ حتى در دوران خفقان رضاخان - كه مانع تشكيل مجالس حضرت [[سيدالشهداء]] علیه السلام مى شدند. - او در سحرهاى [[محرم]]، جلسات روضه برقرار مى كرد.
 
  
آن بزرگوار در [[ذی القعده]] 1360 ق (برابر با شهريور 1320 ش)، در اوج اختناق دوران پهلوى به رحمت ايزدى پيوست و على رغم ممنوعيت هرگونه اجتماع، بازار تهران تعطيل شد و پيكر پاكش از منزل تا حرم [[حضرت عبدالعظيم حسنى]] علیه السلام، باشكوه خاصى تشييع و در آن حرم ملكوتى به امانت سپرده شد. بعدها طبق وصيت ايشان به [[كربلا]] منتقل گرديد و در جوار مرقد حضرت سيدالشهداء علیه السلام كنار درب قاضى الحاجات، در مقبره خصوصى دفن گرديد.(3)
+
|شاگردان =
  
از وى آثارى همچون: «الجواب الصائب عن شبهة ايمان ابى طالب»، «موائد الكريم لزوار عبدالعظيم»، «شرح [[زيارت عاشورا]]»، «شرح [[زيارت جامعه كبيره]]»، «اسرار الصلاة» و... به جاى مانده است.(4)
+
|آثار = «تاريخ علوم قرآن»، «راز خوشبختى»، «بشارات غيبى» و ...
  
'''تولد و تحصيلات '''
+
}}
  
خانواده حائرى تهرانى در سال 1304 ش (1344 ق) مصادف با ولادت [[امام صادق]] علیه السلام در [[كربلا]]، صاحب فرزندى شدند و او را مهدى نام نهادند. اين كودك تحت تربيت پدرش بود و نزد او مقدمات علوم را فراگرفت. سال هاى بعد در [[قم]] و [[تهران]]، تحصيلات خود را ادامه داد، تا اين كه در سن 15 سالگى، پدر را از دست داد؛ ولى اين غم سنگين، در عزم و اراده او براى ادامه تحصيل علوم اسلامى خللى وارد نياورد.
+
==تولد==
  
در تهران از محضر اساتيدى همچون: آيت الله محمدحسين زاهد، آيت الله سيد صدرالدين جزايرى، آيت الله ميرزا محمدباقر آشتيانى و آيت الله ميرزا مهدى آشتيانى استفاده كرد. ضمناً وى در طول اين سال ها، با ورود به دانشكده الهيات و معارف اسلامى، موفق به اخذ ليسانس شد و بعدها در همين رشته دكترا گرفت.(5)
+
خانواده حائرى تهرانى در سال 1344 قمری مصادف با ولادت [[امام صادق]] علیه السلام در [[كربلا]]، صاحب فرزندى شدند و او را مهدى نام نهادند. اين كودك تحت تربيت پدرش بود و نزد او مقدمات علوم را فراگرفت. سال هاى بعد در [[قم]] و [[تهران]]، تحصيلات خود را ادامه داد، تا اين كه در سن 15 سالگى، پدر را از دست داد؛ ولى اين غم سنگين، در عزم و اراده او براى ادامه تحصيل علوم اسلامى خللى وارد نياورد.
  
'''هجرت به قم و نجف '''
+
===پدر===
  
حاج آقا مهدى حائرى در سال 1327 ش، براى طى مدارج علمى و استفاده از محضر علماى حوزه علميه قم، عازم اين شهر مقدس شد و از درس اين بزرگان بهره برد:
+
پدر مرحوم حائرى، آيت الله شيخ عباس حائرى تهرانى است. او در سال 1298 ق، در تهران به دنيا آمد. پدر شيخ عباس كه از مردانِ خيرانديش و علاقه مند به روحانيت بود، او را تشويق كرد تا وارد سلك حوزويان شود.
  
* 1. استاد الفقهاء مرحوم آيت الله العظمى بروجردى.
+
وى دروس مقدمات علوم اسلامى را در مدرسه مروى تهران آموخت. بعدها براى ادامه تحصيل به [[نجف]] اشرف رفت. وى سپس به قم رفت و مورد توجه و احترام آيت الله عبدالكريم حائرى بود.
  
* 2. مرحوم آيت الله العظمى گلپايگانى.
+
از وى آثارى همچون: «الجواب الصائب عن شبهة ايمان ابى طالب»، «موائد الكريم لزوار عبدالعظيم»، «شرح [[زيارت عاشورا]]»، «شرح [[زيارت جامعه كبيره]]»، «اسرار الصلاة» و... به جاى مانده است.
  
* 3. مرحوم آيت الله العظمى مرعشى نجفى.
+
==تحصیلات==
 +
===تهران===
 +
حضرت آیت الله در دوران سکونت در [[تهران]] علاوه بر اشتغال در حوزه، با ورود به دانشكده الهيات و معارف اسلامى، موفق به اخذ ليسانس شد و بعدها در همين رشته دكترا گرفت.
 +
اساتید ایشان در تهران:
  
* 4. مرحوم آيت الله العظمى حاج شيخ مرتضى حائرى.
+
*آيت الله محمدحسين زاهد
 +
*آيت الله سيد صدرالدين جزايرى
 +
*آيت الله ميرزا محمدباقر آشتيانى
 +
*آيت الله ميرزا مهدى آشتيانى
  
* 5. مرحوم آيت الله العظمى اراكى.
+
===قم===
  
* 6. مرحوم آيت الله [[علامه طباطبايى]].
+
حاج آقا مهدى حائرى در سال 1327 ش، براى طى مدارج علمى و استفاده از محضر علماى [[حوزه علميه قم]]، عازم اين شهر مقدس شد و از درس اين بزرگان بهره برد:
  
* 7. [[امام خمينى]] رحمة الله علیه.
+
*آيت الله العظمى [[آیت‌الله بروجردی|بروجردى]].
  
ايشان همچنين در درس خصوصى [[تفسير]] و [[فلسفه]] علامه طباطبايى، كه براى جمع معدودى از فضلا تشكيل شده بود، شركت داشت.
+
*آيت الله العظمى [[سيد محمدرضا گلپايگانى|گلپايگانى]].
  
حاج آقا مهدى در سال 1335 ش، براى زيارت بارگاه اميرمؤمنان [[امام على]] علیه السلام و ساير امامان معصوم به [[عراق]] مسافرت كرد. در [[حوزه علميه]] [[نجف]] اشرف، از حضرات آيات عظام: سيد جمال گلپايگانى و سيد عبدالهادى شيرازى اجازه اجتهاد دريافت نمود و از علامه حاج [[آقا بزرگ تهرانى]] نيز اجازه نقل روايت گرفت.(6) ايشان پس از چندى به قم بازگشت و مشغول مباحث علمى و خدمات اجتماعى شد.
+
*آيت الله العظمى [[آیت‌الله مرعشى نجفى|مرعشى نجفى]].
  
'''فعاليت سياسى '''
+
*آيت الله العظمى [[شيخ مرتضى حائرى|مرتضى حائرى]].
  
مرحوم حائرى تنها به مباحث علمى بسنده نكرد، بلكه در كنار بسيارى از فضلاى آن دو حوزه، به فعاليت هاى سياسى و مبارزه با رژيم ستم شاهى هم مى پرداخت؛ چنان كه خود نوشته اند، جلساتى درباره «مبانى حكومت در اسلام و ريشه هاى انقلاب» تشكيل دادند و همچنين در چاپ و تكثير اطلاعيه هاى حضرت امام نقش داشتند. در اين جلسات كه معمولاً شب هاى جمعه در منزل آقاى حائرى در [[قم]] برگزار مى شد، فضلايى چون: شهيد ربانى شيرازى، شهيد بهشتى، شهيد قدوسى و... شركت مى كردند.(7)
+
*آيت الله العظمى [[محمدعلی اراکی|اراكى]].
  
همچنين مرحوم حائرى، با امضاى بيانيه ها و نامه هايى، كه در سال هاى اوليه نهضت اسلامى، فضلاى حوزه منتشر مى كردند، همراهى خويش را با حركت ملت قهرمان ايران نشان مى داد. نمونه هاى زير، بخشى از فعاليت هاى سياسى ايشان را نشان مى دهد:
+
*[[امام خمينى]].
  
* امضاى نامه اى خطاب به مرحوم آيت الله طالقانى و تقدير از مبارزات ايشان در تاريخ 1342/6/7.(8)
+
ايشان همچنين در درس خصوصى [[تفسير]] و فلسفه [[علامه طباطبايى]]، كه براى جمع معدودى از فضلا تشكيل شده بود، شركت داشت.
  
* امضاى نامه اى خطاب به منصور، نخست وزير وقت، جهت آزادى امام و جمعى از علما در اسفند 1342.(9)
+
===نجف===
 +
حاج آقا مهدى در سال 1335 ش، براى زيارت بارگاه اميرمؤمنان [[امام على]] علیه السلام و ساير امامان معصوم به [[عراق]] مسافرت كرد. در [[حوزه علميه]] [[نجف]] اشرف، از حضرات آيات عظام: سيد جمال گلپايگانى و [[سید عبدالهادی شیرازی|سيد عبدالهادى شيرازى]] اجازه اجتهاد دريافت نمود و از علامه حاج [[آقا بزرگ تهرانى]] نيز اجازه نقل روايت گرفت. ايشان پس از چندى به [[قم]] بازگشت و مشغول مباحث علمى و خدمات اجتماعى شد.
  
* بيانيه اى در اعتراض به بازداشت امام در تاريخ 1343/7/8.(10)
+
==فعاليت سياسى==
  
* ارسال نامه به مراجع تقليد در مورد وظيفه مبلغان و وعاظ نسبت به برخورد دولت وقت با امام امت، در دى ماه 1343.(11)
+
مرحوم حائرى تنها به مباحث علمى بسنده نكرد، بلكه در كنار بسيارى از فضلاى آن دو حوزه، به فعاليت هاى سياسى و مبارزه با رژيم ستم شاهى هم مى پرداخت؛ چنان كه خود نوشته اند، جلساتى درباره «مبانى حكومت در اسلام و ريشه هاى انقلاب» تشكيل دادند و همچنين در چاپ و تكثير اطلاعيه هاى حضرت امام نقش داشتند. در اين جلسات كه معمولاً شب هاى جمعه در منزل آقاى حائرى در [[قم]] برگزار مى شد، فضلايى چون: شهيد ربانى شيرازى، [[شهيد بهشتى]]، [[شهید قدوسی|شهيد قدوسى]] و... شركت مى كردند.
  
* و همچنين صدور بيانيه اى در اعتراض به اهانت روزنامه اطلاعات به [[امام خمينى]].(12)
+
همچنين مرحوم حائرى، با امضاى بيانيه ها و نامه هايى، كه در سال هاى اوليه نهضت اسلامى، فضلاى حوزه منتشر مى كردند.
  
ايشان در سال 1355 ش، به دعوت جمعى از مردم متدين تهران، در مسجد ارك و سال هاى بعد، در مسجدالغدير - در خيابان ميرداماد - به فعاليت پرداخت؛ ظهرها در مسجد ارك و شب ها در مسجد الغدير اقامه جماعت مى نمود.
+
ايشان در سال 1355 شمسی، به دعوت جمعى از مردم متدين [[تهران]]، در مسجد ارك و سال هاى بعد، در مسجدالغدير - در خيابان ميرداماد - به فعاليت پرداخت؛ ظهرها در مسجد ارك و شب ها در مسجد الغدير اقامه جماعت مى نمود.
  
'''خدمات اجتماعى '''
+
==خدمات اجتماعى==
  
آن چه حاج آقا مهدى حائرى تهرانى را از ديگران متمايز مى كند، دامنه وسيع فعاليت ايشان در امور خير و بنيان گذارى مؤسسات خدماتى و فرهنگى و تأسيس اماكن و مراكز دينى است. چنان كه دوستان و هم دوره هاى آن مرحوم گفته اند: «وى از همان اوايل جوانى و زمان تحصيل، در اغلب كارهاى اجتماعى و خداپسندانه شركت داشت.» در اين نوشتار به رئوس كارهايى كه با همت او انجام شد، اشاره مى كنيم:(13)
+
آن چه حاج آقا مهدى حائرى تهرانى را از ديگران متمايز مى كند، دامنه وسيع فعاليت ايشان در امور خير و بنيان گذارى مؤسسات خدماتى و فرهنگى و تأسيس اماكن و مراكز دينى است. چنان كه دوستان و هم دوره هاى آن مرحوم گفته اند: «وى از همان اوايل جوانى و زمان تحصيل، در اغلب كارهاى اجتماعى و خداپسندانه شركت داشت.»  
  
'''<I>1- تأسيس و تكميل كتابخانه :</I>'''
+
===تأسيس و تكميل كتابخانه===
  
او در تأسيس كتابخانه مدرسه حجتيه قم - با دستور مرحوم آيت الله حجت - و تهيه بالغ بر 20 هزار جلد كتاب براى آن كتابخانه شركت داشت. و نيز در تأسيس كتابخانه هاى بنياد فرهنگى [[امام مهدی]] علیه السلام(*)، كتابخانه اى در كنار دبيرستان [[دين]] و دانش [[قم]]، كتابخانه تخصصى حضرت ولى عصر علیه السلام (با همكارى [[مسجد جمكران]] در خيابان آذر قم)، كتابخانه حائرى تهرانى در مدرسه علميه حضرت بقية الله علیه السلام در [[مشهد]]، كتابخانه بنياد فرهنگى امام مهدى علیه السلام در مشهد و چهارده كتابخانه كوچك در روستاهاى اطراف شيراز و... زحمات فراوانى كشيد.
+
او در تأسيس كتابخانه مدرسه حجتيه قم - با دستور مرحوم [[آيت الله حجت کوه کمره|آيت الله حجت]] - و تهيه بالغ بر 20 هزار جلد كتاب براى آن كتابخانه شركت داشت. و نيز در تأسيس كتابخانه هاى بنياد فرهنگى [[امام مهدی]] علیه السلام(*)، كتابخانه اى در كنار دبيرستان دين و دانش [[قم]]، كتابخانه تخصصى حضرت ولى عصر علیه السلام (با همكارى [[مسجد جمكران]] در خيابان آذر قم)، كتابخانه حائرى تهرانى در مدرسه علميه حضرت بقية الله علیه السلام در [[مشهد]]، كتابخانه بنياد فرهنگى امام مهدى علیه السلام در مشهد و چهارده كتابخانه كوچك در روستاهاى اطراف شيراز و... زحمات فراوانى كشيد.
  
'''<I>2- فعاليت در امور مدارس علوم دينى :</I>'''
+
===فعاليت در امور مدارس علوم دينى===
  
 
آيت الله حائرى در تأسيس مدرسه فاطميه قم، تجديد بناى مدرسه رضويه قم، تأسيس مدرسه امام مهدى علیه السلام، مدرسه [[امام باقر]] علیه السلام و مدرسه بقية الله علیه السلام در مشهد مقدس و تجديد بناى مدرسه حاج شيخ فضل الله نورى در تهران و... حضور چشمگيرى داشت.
 
آيت الله حائرى در تأسيس مدرسه فاطميه قم، تجديد بناى مدرسه رضويه قم، تأسيس مدرسه امام مهدى علیه السلام، مدرسه [[امام باقر]] علیه السلام و مدرسه بقية الله علیه السلام در مشهد مقدس و تجديد بناى مدرسه حاج شيخ فضل الله نورى در تهران و... حضور چشمگيرى داشت.
  
'''<I>3- تأسيس مراكز آموزشى و فرهنگى :</I>'''
+
===تأسيس مراكز آموزشى و فرهنگى===
  
 
آن مرحوم، بنيان گذار دانشكده الهيات و معارف اسلامى دانشگاه آزاد اسلامى واحد شمال تهران بود، كه داراى ساختمانى بسيار بزرگ با امكانات مختلف است و خود، رياست اين دانشكده را تا آخر عمر بر عهده داشت. از فعاليت هاى ديگر ايشان در اين زمينه، موارد ذيل است:
 
آن مرحوم، بنيان گذار دانشكده الهيات و معارف اسلامى دانشگاه آزاد اسلامى واحد شمال تهران بود، كه داراى ساختمانى بسيار بزرگ با امكانات مختلف است و خود، رياست اين دانشكده را تا آخر عمر بر عهده داشت. از فعاليت هاى ديگر ايشان در اين زمينه، موارد ذيل است:
  
احداث مجتمع فرهنگى - آموزشى «آيين روشن»، چندين مدرسه غيرانتفاعى، مؤسسه دين و دانش، بنياد فرهنگى امام مهدى علیه السلام، بنياد فرهنگى [[امام رضا]] علیه السلام، همكارى در تأسيس مدرسه [[دين]] و دانش قم و همچنين تأسيس انتشارات دارالفكر، دارالعلم، هجرت و انتشارات دينى كه با همكارى ديگران انجام گرفت. آيت الله حائرى، در تأسيس مؤسسه «در راه حق» نيز همكارى داشت و بخشى از هزينه هاى اين مركز به وسيله ايشان، از سوى حضرت آيت الله العظمى خويى، تأمين مى شد.
+
احداث مجتمع فرهنگى - آموزشى «آيين روشن»، چندين مدرسه غيرانتفاعى، مؤسسه دين و دانش، بنياد فرهنگى امام مهدى علیه السلام، بنياد فرهنگى [[امام رضا]] علیه السلام، همكارى در تأسيس مدرسه دين و دانش قم و همچنين تأسيس انتشارات دارالفكر، دارالعلم، هجرت و انتشارات دينى كه با همكارى ديگران انجام گرفت. آيت الله حائرى، در تأسيس مؤسسه «در راه حق» نيز همكارى داشت و بخشى از هزينه هاى اين مركز به وسيله ايشان، از سوى حضرت آيت الله العظمى [[خویی، ابوالقاسم|خويى]]، تأمين مى شد.
  
'''<I>4- احداث مساجد:</I>'''
+
===احداث مساجد===
  
 
آقاى حائرى، از ساخت مسجد نيز غافل نبود ولذا در احداث مسجد حضرت [[امام سجاد]] علیه السلام در تهران، مسجد ولى اللّه الاعظم علیه السلام در ميدان آرژانتين تهران، مسجدى در شهرك غرب و... نيز حضور و فعاليت داشت.
 
آقاى حائرى، از ساخت مسجد نيز غافل نبود ولذا در احداث مسجد حضرت [[امام سجاد]] علیه السلام در تهران، مسجد ولى اللّه الاعظم علیه السلام در ميدان آرژانتين تهران، مسجدى در شهرك غرب و... نيز حضور و فعاليت داشت.
  
'''<I>5- تأسيس مراكز خيريه :</I>'''
+
===تأسيس مراكز خيريه===
  
 
آقاى حائرى براى حل مشكلات نيازمندان و محرومان اهتمام زيادى مى ورزيد و در اين راستا مراكز متعددى را تأسيس، اداره و يا تأمين كرد كه برخى از مراكز عبارتند از: تأسيس بيمارستان امام سجاد علیه السلام در شهرك كاروانِ تهران، احداث 500 واحد مسكونى براى استفاده افراد محروم در شرق تهران، ايجاد مركز خيريه مسجد الغدير، مؤسسه خيريه امام سجاد علیه السلام و بنياد حمايت از بيماران جزامى در مسجد ارك، بنياد ازدواج كوثر در مشهد، صندوق هاى قرض الحسنه متعدد و...
 
آقاى حائرى براى حل مشكلات نيازمندان و محرومان اهتمام زيادى مى ورزيد و در اين راستا مراكز متعددى را تأسيس، اداره و يا تأمين كرد كه برخى از مراكز عبارتند از: تأسيس بيمارستان امام سجاد علیه السلام در شهرك كاروانِ تهران، احداث 500 واحد مسكونى براى استفاده افراد محروم در شرق تهران، ايجاد مركز خيريه مسجد الغدير، مؤسسه خيريه امام سجاد علیه السلام و بنياد حمايت از بيماران جزامى در مسجد ارك، بنياد ازدواج كوثر در مشهد، صندوق هاى قرض الحسنه متعدد و...
  
البته روشن است كه همه اين خدمات به مدد و توفيق الهى، و با همت و مساعدت مردان نيك انديش و متدين، مخصوصاً دوستان و علاقه مندانش در مسجدالغدير و ارك انجام مى شد كه جا دارد از همه آنان تقدير و تجليل شود.
+
==آثار==
 
+
[[پرونده:Pandha.jpg|thumb|left|پندهاى معصومين علیهم السلام - یکی از آثار آیت الله حائری تهرانی]]
'''تأليفات و آثار'''
 
  
 
حاج آقا مهدى حائرى، اگر چه عمده نيروى خود را صرف امور اجتماعى و رفاهى كرد، ولى از تأليف كتاب هايى كه مفيد براى عوام و خواص بود، غفلت نمى كرد. آثار آن بزرگوار به شرح ذيل است:(14)
 
حاج آقا مهدى حائرى، اگر چه عمده نيروى خود را صرف امور اجتماعى و رفاهى كرد، ولى از تأليف كتاب هايى كه مفيد براى عوام و خواص بود، غفلت نمى كرد. آثار آن بزرگوار به شرح ذيل است:(14)
  
* 1. «تاريخ علوم قرآن».
+
*«تاريخ علوم قرآن».
 
 
* 2. «تاريخ فقه».
 
 
 
* 3. «تاريخ اديان».
 
 
 
* 4. «تاريخ فلسفه».
 
 
 
* 5. «تاريخ و سير كتابخانه».
 
 
 
* 6. يك دوره [[فقه]] براى تربيت معلم و مبلغ تهران.
 
 
 
* 7. يك دوره اصول لفظيه و عقليه براى تربيت معلم و مبلغ تهران.
 
  
* 8. يك دوره [[فلسفه]] و [[حكمت نظرى]] و عملى براى تربيت معلم و مبلغ تهران.
+
*«تاريخ فقه».
  
* 9. يك دوره درس اخلاق نظرى و عملى.
+
*«تاريخ اديان».
  
* 10. يك دوره درس [[علوم قرآنی]].
+
*«تاريخ و سير كتابخانه»
  
* 11. «بنيادهاى اخلاق اسلامى» كه همواره با اخلاق مرحوم شبر چاپ شده است.
+
*«تاريخ فلسفه».
  
* 12. «شخصيت انسان از نظر [[قرآن]] و عترت».
+
*يك دوره [[فقه]] براى تربيت معلم و مبلغ تهران.
  
* 13. «اصول عقايد و آفريدگار جهان».
+
*يك دوره اصول لفظيه و عقليه براى تربيت معلم و مبلغ تهران.
  
* 14. «راز خوشبختى».
+
*يك دوره [[فلسفه]] و [[حكمت نظرى]] و عملى براى تربيت معلم و مبلغ تهران.
  
* 15. «پندهاى معصومين علیهم السلام».
+
*يك دوره درس اخلاق نظرى و عملى.
  
* 16. «منتخب ادعيه و زيارات».
+
*يك دوره درس [[علوم قرآنی]].
  
* 17. «بشارات غيبى».
+
*«بنيادهاى اخلاق اسلامى» كه همواره با اخلاق مرحوم شبر چاپ شده است.
  
* 18. «اخلاق از نظر قرآن».
+
*«شخصيت انسان از نظر [[قرآن]] و عترت».
  
* 19. تقريرات دروس مرحوم آيت الله العظمى بروجردى، [[امام خمينى]] و [[علامه طباطبايى]] و همچنين مقالات متعدد در مجلات مكتب اسلام، مكتب تشيع و معارف جعفرى، از ديگر آثار مرحوم حائرى است.
+
*«اصول عقايد و آفريدگار جهان».
  
گفتنى است كه اكثر كتاب هاى ايشان را بنياد فرهنگى [[امام مهدی]] علیه السلام، به چاپ رسانده است.
+
*«راز خوشبختى».
  
'''وفات '''
+
*«پندهاى معصومين علیهم السلام».
  
سرانجام آيت الله حائرى تهرانى پس از سال ها تلاش خستگى ناپذير و خدمت به جامعه اسلامى و به جاى گذاشتن ده ها مركز و بنياد دينى و فرهنگى و رسيدگى مستمر به فقرا و ايتام، در اثر سكته قلبى، روز جمعه 30 دى ماه 1379 (برابر با 24 [[شوال]] 1421) در تهران دار فانى را وداع كرد و به جوار رحمت الهى شتافت. پيكر او در ميان حزن و اندوه جمع كثيرى از علاقه مندان و مردم متدين و علماى تهران تشييع شد.
+
*«منتخب ادعيه و زيارات».
  
حضرت آيت الله آقا سيد رضى شيرازى دامت بركاته، نوه ميرزاى بزرگ شيرازى از علماى بزرگ تهران، كه سابقه دوستى طولانى با مرحوم حائرى داشت، طبق وصيت او، بر جنازه وى در مسجد الغدير، [[نماز]] گزارد و عصر همان روز جنازه ايشان را به [[قم]] انتقال دادند. در قم نيز با حضور علما و بزرگان و بعضى مراجع معظم، پس از تشيع باشكوهى از مسجد [[امام حسن عسکری]] علیه السلام و [[طواف]] حرم ملكوتى كريمه اهل بيت [[حضرت معصومه]] سلام الله علیها، در قبرستان شيخان به خاك سپرده شد.
+
*«بشارات غيبى».
  
جالب توجه است كه زمان خاكسپارى ايشان، عصر روز 25 [[شوال]]، مصادف با سالروز شهادت رئيس مذهب، حضرت [[امام صادق]] علیه السلام بود و ولادتش، همزمان با روز ولادت حضرت صادق علیه السلام بود.
+
*«اخلاق از نظر قرآن».
  
'''از منظر ديگران '''
+
*تقريرات دروس مرحوم آيت الله العظمى [[آیت الله بروجردی|بروجردى]]، [[امام خمينى]] و [[علامه طباطبايى]] و همچنين مقالات متعدد در مجلات مكتب اسلام، مكتب تشيع و معارف جعفرى، از ديگر آثار مرحوم حائرى است.
  
همه كسانى كه آن مرحوم را مى شناختند و با او آشنايى داشتند، به [[روح]] بلند و صفاى باطن و روحيه خدمتگزارى - كه خداوند در وى به وديعت نهاده بود - اذعان دارند.
+
==وفات==
  
آيت الله سيد رضى شيرازى در اين باره مى فرمودند: «حاج آقا مهدى را به صفاى ضمير، ديانت، حسن نيت و خدمت به مردم مى شناختم. فقدانش در تهران ضايعه بزرگى بود و خلأ وسيعى به وجود آورد».(15)
+
سرانجام آيت الله حائرى تهرانى پس از سال ها تلاش خستگى ناپذير و خدمت به جامعه اسلامى، در اثر سكته قلبى، روز جمعه 30 دى ماه 1379 (برابر با 24 [[شوال]] 1421) در تهران دار فانى را وداع كرد و به جوار رحمت الهى شتافت. پيكر او در ميان حزن و اندوه جمع كثيرى از علاقه مندان و مردم متدين و علماى [[تهران]] تشييع شد.
  
حضرت آيت الله سبحانى هم از وى چنين ياد كردند: «واقعاً يك انسان ارزنده اى بود؛ عواطفش مرز نداشت، انسانى وارسته و در [[اخلاص]] در درجه بالا بود. در خدمت كم نظير بود و هيچ گاه به درخواست كسى، نه نمى گفت. اگر كسى به ايشان كارى را ارجاع مى داد و توانايى انجامش را داشت، طرف را بى جواب رد نمى كرد».(16)
+
حضرت آيت الله آقا سيد رضى شيرازى، طبق وصيت او، بر جنازه وى در مسجد الغدير، [[نماز]] گزارد و عصر همان روز جنازه ايشان را به [[قم]] انتقال دادند. در قم نيز با حضور علما و بزرگان و بعضى مراجع معظم، پس از تشيع باشكوهى از مسجد [[امام حسن عسکری]] علیه السلام و [[طواف]] حرم ملكوتى كريمه اهل بيت [[حضرت معصومه]] سلام الله علیها، در قبرستان شيخان به خاك سپرده شد.
  
حضرت آيت الله گرامى نيز كه سابقه دوستى طولانى با آن مرحوم داشته اند، فرمودند: «آقاى حائرى يك امتيازات اخلاقى خيلى خوب داشت كه درس است براى ديگران: اول اين كه، همواره شاكر خداوند بود و من از ايشان يك شكايت در طول عمر نشنيدم؛ دوم، اهل غيبت و بدگويى از كسى نبود؛ سوم اين كه، بسيار اهل تولى و توسل به [[ائمه اطهار]] علیهم السلام بود و چهارم اين كه، با [[دعا]] و اذكار و بعضى ختومات انس داشت و مقيد بود».(17)
+
==پى  نوشت==
 
 
پى  نوشت  
 
  
 
(*). اين كتابخانه هم اكنون در ابتداى خيابان صفائيه قم واقع است و با ساختمانى بزرگ و امكاناتى مناسب و با بيش از ده هزار جلد كتاب مرجع مورد استفاده محققان مى باشد.
 
(*). اين كتابخانه هم اكنون در ابتداى خيابان صفائيه قم واقع است و با ساختمانى بزرگ و امكاناتى مناسب و با بيش از ده هزار جلد كتاب مرجع مورد استفاده محققان مى باشد.
سطر ۱۹۶: سطر ۱۸۹:
 
===منبع===
 
===منبع===
  
مهدى سليمانى آشتيانى , ستارگان حرم، جلد 11
+
*مهدى سليمانى آشتيانى ، "حاج شيخ مهدى حائرى تهرانى " ستارگان حرم، جلد 11
 +
 
 +
 
 +
==آرشیو عکس و تصویر==
 +
<gallery mode="packed" heights="170">
 +
پرونده:حائری00 (8).jpg|مهدی حائری تهرانی در نوجوانی
 +
پرونده:حائری00 (6).jpg|از راست: مهدی حائری تهرانی، ناشناس، مصطفی ایروانی و مصطفی مسجدجامعی
 +
پرونده:حائری00 (7).jpg|از راست: [[محمدباقر محی الدین انواری|محمدباقر محی‌الدین انواری]]، مفیدی و مهدی حائری تهرانی
 +
پرونده:حائری00 (1).jpg|مهدی حائری تهرانی در لباس احرام و در سرزمین وحی
 +
پرونده:حائری00 (2).jpg|مهدی حائری تهرانی در جوانی
 +
پرونده:حایری (4).jpg|مهدى حائرى تهرانى و [[امام خمینی|سید روح الله موسوی مصطفوی خمینی]]
 +
پرونده:حائری00 (3).jpg|از راست: موسوی شیرازی، جوادآقا تهرانی (حاجی ترخانی) و مهدی حائری تهرانی
 +
پرونده:حائری00 (5).jpg|[[شهید مفتح|شهید محمد مفتح]] و مهدی حائری تهرانی
 +
پرونده:حائری00 (4).jpg|alt=علامه طباطبایی و حائری تهرانی|از راست: [[علامه طباطبايى|سید محمدحسین طباطبایی]]، جواد مناقبی و مهدی حائری تهرانی
 +
پرونده:حائری0 (1).jpg|مهدى حائرى تهرانى و شهید سید محمدباقر طباطبایی حکیم
 +
پرونده:حایری (3).jpg|از راست تکیه به دیوار: احمد مجتهدی تهرانی، مهدى حائرى تهرانى، ناشناس، ناشناس، [[حسن سعيد تهرانى|حسن سعید تهرانی]]، ناشناس و [[محمدتقی فلسفی]]
 +
پرونده:حائری01.jpg|مهدى حائرى تهرانى پشت سر حسن علی مروارید
 +
پرونده:حائری00.jpg|سيد محمد حسینى روحانى قمى و مهدى حائرى تهرانى
 +
پرونده:حائری0 (2).jpg|از راست: مهدى حائرى تهرانى، سید رضی حسینی شیرازی و [[آیت الله مصباح موسوی|سید محمدحسین مصباح موسوی]]
 +
</gallery>
 +
 
 +
[[رده:علمای معاصر|حائرى تهرانى،مهدی]]
 +
[[رده:مدفونین در قبرستان شیخان]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۸

آیت الله حائری تهرانی (1304 - 1379 ش) فرزند عباس، در کربلا متولد شد. ایشان تربیت جوانان بر مبناى اعتقاد و اخلاقى درست, تحریف زدایى از فرهنگ دینى, مبارزه با خرافات, رو کردن دست فرقه سازان را با تمام توان در پیش گرفت. آیت الله در قم و سپس در تهران به ايجاد كتابخانه ‏ها، مدارس، نوسازي اماكن مذهبي و عام المنفعه قديمي و فراهم نمودن امكانات آموزشي و رفاهي براي طلاب همت ورزيد و همزمان دروس دانشگاهي خويش را تا اخذ درجه دكتري در دانشكده الهيات دانشگاه تهران پيگيري كرد.

۲۲۰px
نام کامل مهدی حائری تهرانی
زادروز 1304 شمسی
زادگاه کربلا
وفات 1379 شمسی
مدفن قم، قبرستان شیخان

Line.png

اساتید

آيت الله العظمى مرعشى نجفى، آيت الله العظمى مرتضى حائرى، آيت الله العظمى اراكى، امام خمينى و علامه طباطبایی


آثار

«تاريخ علوم قرآن»، «راز خوشبختى»، «بشارات غيبى» و ...


تولد

خانواده حائرى تهرانى در سال 1344 قمری مصادف با ولادت امام صادق علیه السلام در كربلا، صاحب فرزندى شدند و او را مهدى نام نهادند. اين كودك تحت تربيت پدرش بود و نزد او مقدمات علوم را فراگرفت. سال هاى بعد در قم و تهران، تحصيلات خود را ادامه داد، تا اين كه در سن 15 سالگى، پدر را از دست داد؛ ولى اين غم سنگين، در عزم و اراده او براى ادامه تحصيل علوم اسلامى خللى وارد نياورد.

پدر

پدر مرحوم حائرى، آيت الله شيخ عباس حائرى تهرانى است. او در سال 1298 ق، در تهران به دنيا آمد. پدر شيخ عباس كه از مردانِ خيرانديش و علاقه مند به روحانيت بود، او را تشويق كرد تا وارد سلك حوزويان شود.

وى دروس مقدمات علوم اسلامى را در مدرسه مروى تهران آموخت. بعدها براى ادامه تحصيل به نجف اشرف رفت. وى سپس به قم رفت و مورد توجه و احترام آيت الله عبدالكريم حائرى بود.

از وى آثارى همچون: «الجواب الصائب عن شبهة ايمان ابى طالب»، «موائد الكريم لزوار عبدالعظيم»، «شرح زيارت عاشورا»، «شرح زيارت جامعه كبيره»، «اسرار الصلاة» و... به جاى مانده است.

تحصیلات

تهران

حضرت آیت الله در دوران سکونت در تهران علاوه بر اشتغال در حوزه، با ورود به دانشكده الهيات و معارف اسلامى، موفق به اخذ ليسانس شد و بعدها در همين رشته دكترا گرفت. اساتید ایشان در تهران:

  • آيت الله محمدحسين زاهد
  • آيت الله سيد صدرالدين جزايرى
  • آيت الله ميرزا محمدباقر آشتيانى
  • آيت الله ميرزا مهدى آشتيانى

قم

حاج آقا مهدى حائرى در سال 1327 ش، براى طى مدارج علمى و استفاده از محضر علماى حوزه علميه قم، عازم اين شهر مقدس شد و از درس اين بزرگان بهره برد:

ايشان همچنين در درس خصوصى تفسير و فلسفه علامه طباطبايى، كه براى جمع معدودى از فضلا تشكيل شده بود، شركت داشت.

نجف

حاج آقا مهدى در سال 1335 ش، براى زيارت بارگاه اميرمؤمنان امام على علیه السلام و ساير امامان معصوم به عراق مسافرت كرد. در حوزه علميه نجف اشرف، از حضرات آيات عظام: سيد جمال گلپايگانى و سيد عبدالهادى شيرازى اجازه اجتهاد دريافت نمود و از علامه حاج آقا بزرگ تهرانى نيز اجازه نقل روايت گرفت. ايشان پس از چندى به قم بازگشت و مشغول مباحث علمى و خدمات اجتماعى شد.

فعاليت سياسى

مرحوم حائرى تنها به مباحث علمى بسنده نكرد، بلكه در كنار بسيارى از فضلاى آن دو حوزه، به فعاليت هاى سياسى و مبارزه با رژيم ستم شاهى هم مى پرداخت؛ چنان كه خود نوشته اند، جلساتى درباره «مبانى حكومت در اسلام و ريشه هاى انقلاب» تشكيل دادند و همچنين در چاپ و تكثير اطلاعيه هاى حضرت امام نقش داشتند. در اين جلسات كه معمولاً شب هاى جمعه در منزل آقاى حائرى در قم برگزار مى شد، فضلايى چون: شهيد ربانى شيرازى، شهيد بهشتى، شهيد قدوسى و... شركت مى كردند.

همچنين مرحوم حائرى، با امضاى بيانيه ها و نامه هايى، كه در سال هاى اوليه نهضت اسلامى، فضلاى حوزه منتشر مى كردند.

ايشان در سال 1355 شمسی، به دعوت جمعى از مردم متدين تهران، در مسجد ارك و سال هاى بعد، در مسجدالغدير - در خيابان ميرداماد - به فعاليت پرداخت؛ ظهرها در مسجد ارك و شب ها در مسجد الغدير اقامه جماعت مى نمود.

خدمات اجتماعى

آن چه حاج آقا مهدى حائرى تهرانى را از ديگران متمايز مى كند، دامنه وسيع فعاليت ايشان در امور خير و بنيان گذارى مؤسسات خدماتى و فرهنگى و تأسيس اماكن و مراكز دينى است. چنان كه دوستان و هم دوره هاى آن مرحوم گفته اند: «وى از همان اوايل جوانى و زمان تحصيل، در اغلب كارهاى اجتماعى و خداپسندانه شركت داشت.»

تأسيس و تكميل كتابخانه

او در تأسيس كتابخانه مدرسه حجتيه قم - با دستور مرحوم آيت الله حجت - و تهيه بالغ بر 20 هزار جلد كتاب براى آن كتابخانه شركت داشت. و نيز در تأسيس كتابخانه هاى بنياد فرهنگى امام مهدی علیه السلام(*)، كتابخانه اى در كنار دبيرستان دين و دانش قم، كتابخانه تخصصى حضرت ولى عصر علیه السلام (با همكارى مسجد جمكران در خيابان آذر قم)، كتابخانه حائرى تهرانى در مدرسه علميه حضرت بقية الله علیه السلام در مشهد، كتابخانه بنياد فرهنگى امام مهدى علیه السلام در مشهد و چهارده كتابخانه كوچك در روستاهاى اطراف شيراز و... زحمات فراوانى كشيد.

فعاليت در امور مدارس علوم دينى

آيت الله حائرى در تأسيس مدرسه فاطميه قم، تجديد بناى مدرسه رضويه قم، تأسيس مدرسه امام مهدى علیه السلام، مدرسه امام باقر علیه السلام و مدرسه بقية الله علیه السلام در مشهد مقدس و تجديد بناى مدرسه حاج شيخ فضل الله نورى در تهران و... حضور چشمگيرى داشت.

تأسيس مراكز آموزشى و فرهنگى

آن مرحوم، بنيان گذار دانشكده الهيات و معارف اسلامى دانشگاه آزاد اسلامى واحد شمال تهران بود، كه داراى ساختمانى بسيار بزرگ با امكانات مختلف است و خود، رياست اين دانشكده را تا آخر عمر بر عهده داشت. از فعاليت هاى ديگر ايشان در اين زمينه، موارد ذيل است:

احداث مجتمع فرهنگى - آموزشى «آيين روشن»، چندين مدرسه غيرانتفاعى، مؤسسه دين و دانش، بنياد فرهنگى امام مهدى علیه السلام، بنياد فرهنگى امام رضا علیه السلام، همكارى در تأسيس مدرسه دين و دانش قم و همچنين تأسيس انتشارات دارالفكر، دارالعلم، هجرت و انتشارات دينى كه با همكارى ديگران انجام گرفت. آيت الله حائرى، در تأسيس مؤسسه «در راه حق» نيز همكارى داشت و بخشى از هزينه هاى اين مركز به وسيله ايشان، از سوى حضرت آيت الله العظمى خويى، تأمين مى شد.

احداث مساجد

آقاى حائرى، از ساخت مسجد نيز غافل نبود ولذا در احداث مسجد حضرت امام سجاد علیه السلام در تهران، مسجد ولى اللّه الاعظم علیه السلام در ميدان آرژانتين تهران، مسجدى در شهرك غرب و... نيز حضور و فعاليت داشت.

تأسيس مراكز خيريه

آقاى حائرى براى حل مشكلات نيازمندان و محرومان اهتمام زيادى مى ورزيد و در اين راستا مراكز متعددى را تأسيس، اداره و يا تأمين كرد كه برخى از مراكز عبارتند از: تأسيس بيمارستان امام سجاد علیه السلام در شهرك كاروانِ تهران، احداث 500 واحد مسكونى براى استفاده افراد محروم در شرق تهران، ايجاد مركز خيريه مسجد الغدير، مؤسسه خيريه امام سجاد علیه السلام و بنياد حمايت از بيماران جزامى در مسجد ارك، بنياد ازدواج كوثر در مشهد، صندوق هاى قرض الحسنه متعدد و...

آثار

پندهاى معصومين علیهم السلام - یکی از آثار آیت الله حائری تهرانی

حاج آقا مهدى حائرى، اگر چه عمده نيروى خود را صرف امور اجتماعى و رفاهى كرد، ولى از تأليف كتاب هايى كه مفيد براى عوام و خواص بود، غفلت نمى كرد. آثار آن بزرگوار به شرح ذيل است:(14)

  • «تاريخ علوم قرآن».
  • «تاريخ فقه».
  • «تاريخ اديان».
  • «تاريخ و سير كتابخانه»
  • «تاريخ فلسفه».
  • يك دوره فقه براى تربيت معلم و مبلغ تهران.
  • يك دوره اصول لفظيه و عقليه براى تربيت معلم و مبلغ تهران.
  • يك دوره درس اخلاق نظرى و عملى.
  • «بنيادهاى اخلاق اسلامى» كه همواره با اخلاق مرحوم شبر چاپ شده است.
  • «شخصيت انسان از نظر قرآن و عترت».
  • «اصول عقايد و آفريدگار جهان».
  • «راز خوشبختى».
  • «پندهاى معصومين علیهم السلام».
  • «منتخب ادعيه و زيارات».
  • «بشارات غيبى».
  • «اخلاق از نظر قرآن».
  • تقريرات دروس مرحوم آيت الله العظمى بروجردى، امام خمينى و علامه طباطبايى و همچنين مقالات متعدد در مجلات مكتب اسلام، مكتب تشيع و معارف جعفرى، از ديگر آثار مرحوم حائرى است.

وفات

سرانجام آيت الله حائرى تهرانى پس از سال ها تلاش خستگى ناپذير و خدمت به جامعه اسلامى، در اثر سكته قلبى، روز جمعه 30 دى ماه 1379 (برابر با 24 شوال 1421) در تهران دار فانى را وداع كرد و به جوار رحمت الهى شتافت. پيكر او در ميان حزن و اندوه جمع كثيرى از علاقه مندان و مردم متدين و علماى تهران تشييع شد.

حضرت آيت الله آقا سيد رضى شيرازى، طبق وصيت او، بر جنازه وى در مسجد الغدير، نماز گزارد و عصر همان روز جنازه ايشان را به قم انتقال دادند. در قم نيز با حضور علما و بزرگان و بعضى مراجع معظم، پس از تشيع باشكوهى از مسجد امام حسن عسکری علیه السلام و طواف حرم ملكوتى كريمه اهل بيت حضرت معصومه سلام الله علیها، در قبرستان شيخان به خاك سپرده شد.

پى نوشت

(*). اين كتابخانه هم اكنون در ابتداى خيابان صفائيه قم واقع است و با ساختمانى بزرگ و امكاناتى مناسب و با بيش از ده هزار جلد كتاب مرجع مورد استفاده محققان مى باشد.

(1). تحف العقول، ص 49.

(2). نقباء البشر، ص 990.

(3). شخصيت انسان از نظر قرآن و عترت، مهدى حائرى تهرانى، ص 41-39.

(4). نقباء البشر، ص 991.

(5). شخصيت انسان از نظر قرآن و عترت، ص 42.

(6). همان، ص 43.

(7). همان، ص 53.

(8). اسناد انقلاب اسلامى، ج 3، ص 99.

(9). همان، ص 109.

(10). همان، ص 104.

(11). همان، ج 1، ص 280.

(12). همان، ج 3، ص 236.

(13). شخصيت انسان از نظر قرآن و عترت، ص 53.

(14). همان، ص 45.

(15). مصاحبه نگارنده با ايشان.

(16). مصاحبه نگارنده با ايشان.

(17). مصاحبه نگارنده با ايشان.

منبع

  • مهدى سليمانى آشتيانى ، "حاج شيخ مهدى حائرى تهرانى " ستارگان حرم، جلد 11


آرشیو عکس و تصویر