رجال شیخ طوسی (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(۲۷ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
==زندگی‌نامه مؤلف==
+
{{خوب}}
 +
{{مشخصات کتاب
  
شیخ ابوجعفر محمد بن حسن بن على بن حسن طوسى (385ـ460 ق). کنیه اش ابوجعفر، فقیه، محدّث و متکلم امامی قرن پنجم. طوسی نام و نسب خود را به همین گونه، و نجاشی  نیز نام و نسب و کنیۀ وی را به همین صورت درج ‌کرده است. وی در رمضان سال 385 در طوس به دنیا آمد <ref>دانشنامه جهان اسلام ، موسسه دائره المعارف الفقه الاسلامی ، ج1 ص 7241</ref>
+
|عنوان=
  
==اظهارنظرها==
+
|تصویر= [[پرونده:رجال شیخ طوسی.jpg|240px|وسط]]
  
[[شیخ طوسى]] از بى نظیرترین مشاهیر [[شیعه]] است  وى كسى است كه علماى بزرگ شیعه درباره اش كلمات و جملاتى گفته اند كه عقل را متحیر مى كند. مرحوم علامه سید مهدى بحرالعلوم را درباره شیخ  می گوید:
+
|نویسنده= شیخ طوسی
«شیخ الطائفة المحقه و رافع اعلام الشریفة الحقة امام الفرقة بعد الأئمة المعصومین علیه السلام و عماد الشیعة الامامیة فى كل ما یتعلق بالمذهب والدین محقق الاصول والفروع و مهذب فندق المعقول والمسموع شیخ الطائفة على الاطلاق و ضیف فى جمیع علوم الاسلام و كان القدوة فى ذلك والامام و اما الفقه فهو خریت هذه الضاعة و الملقى الیه زمام الاینقاد والطاعة و كل من تأخر عنه من الفقهاء فقد تفقه على كتبه و...».<ref> فوائد الرجالیه، بحرالعلوم؛ مقدمه كتاب رجال الطوسى.</ref>
 
  
==استادان==
+
|موضوع= محدثان‌ شيعه‌
  
شیخ ابوعبدالله احمد بن عبدالواحد بن احمد بزاز (معروف به ابن حاثر و ابن عبدون)
+
|زبان= عربی
  
شیخ احمد بن محمد بن موسى (معروف به ابن صلت اهوازى)
+
|تعداد جلد= ۱
  
شیخ ابوعبدالله حسین بن عبیدالله
+
|عنوان افزوده1= تحقیق
  
شیخ ابوالحسین على بن احمد بن محمد بن جید قمى
+
|افزوده1=  جواد قیومی
  
[[شیخ مفید]] و...
+
|عنوان افزوده2=
  
==شاگردان==
+
|افزوده2=
  
محدث مشهور [[ابن شهر آشوب]]
+
|لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/37560/ رجال الطوسی]
  
سروى مازندرانى
+
}}
 +
'''«رجال الطوسی»''' تألیف [[شیخ طوسی]] (م، ۴۶۰ ق)، از منابع اولیه [[علم رجال|رجال]] و بازشناسی راویان [[حدیث]] [[شیعه]] است. مؤلف در این کتاب راویان را به ترتیب بر اساس روایتشان از چهارده [[معصوم]] (علیهم‌السلام) طبقه بندی کرده است. کتاب رجال براى جمع‌آورى نام اصحاب معصومین (علیهم‌السلام) تهیه شده و توجهى به مذهب افراد و یا [[جرح و تعدیل|جرح و تعدیل]] آنها ندارد.
  
فرزندش محمد بن حسن طوسى و...
+
==مؤلف==
 +
[[شیخ طوسی|شیخ ابوجعفر محمد طوسی]] (۳۸۵-۴۶۰ ق)، معروف به «شیخ الطائفه» از فقیهان، [[محدث|محدثان]] و عالمان بزرگ [[شیعه|شیعی]] در قرن چهارم هجری است. او در طوس به دنیا آمد و در سال ۴۰۸ق به [[بغداد]] مهاجرت کرد.  
  
 +
از اساتید برجسته وی، [[شیخ مفید]]، حسین بن عبیداللَّه غضایری و [[سید مرتضی|سید مرتضی علم‌الهدی]] بوده اند.
  
== انگيزۀ نگارش کتاب رجال ==
+
وی صاحب دو کتاب فقهی ارزشمند "[[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب]]" و "[[الاستبصار (کتاب)|استبصار]]" از [[کتب اربعه]] جوامع [[حدیث|حدیثی]] شیعه می‌ باشد. عظمت او در [[فقه]] به حدی بود که تا مدت طولانی فقهای شیعه را تحت تاثیر آراء خود قرار داد، و فقه شیعه از حالات پویایی خود خارج شد.
  
كتاب حاضر، تنها قصد جمع آورى و شمارش اصحاب معصومين عليهم السلام را دارد. به همين جهت اشاره‌اى به مدح و ذم افراد ندارد مگر در مواردى كه براى رفع شبهه و مانند آن تذكر داده است.
+
==انگیزۀ نگارش ==
شيخ طوسى در مقدمۀ كتاب انگيزه خويش را بر نوشتن اين كتاب چنين بيان نموده كه:
+
شیخ طوسی در این کتاب تنها قصد جمع آورى و شمارش اصحاب [[معصوم|معصومین]] علیهم السلام را دارد. به همین جهت اشاره‌اى به مدح و ذم افراد ننموده، مگر در مواردى که براى رفع شبهه و مانند آن تذکر داده است. او در مقدمۀ کتاب، انگیزه خویش را بر نوشتن این کتاب چنین بیان نموده که:
  
« چون شيخ فاضل چندين بار از من خواسته كتابى مشتمل بر اسامى راويان از پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمۀ بعد از او و كسانى كه از آنها مستقيما روايت نكرده‌اند تهيه كنم، به خاطر اجابت خواستۀ او كتاب حاضر را نوشتم و براى سهولت هر چه بيشتر در بازيابى مطالب كتاب، آن را بر اساس حروف الفباء مرتب كردم...»‌
+
:«چون شیخ فاضل چندین بار از من خواسته کتابى مشتمل بر اسامى راویان از [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى الله علیه و آله و [[ائمه اطهار|ائمۀ]] بعد از او و کسانى که از آنها مستقیما روایت نکرده‌اند تهیه کنم، به خاطر اجابت خواستۀ او کتاب حاضر را نوشتم و براى سهولت هر چه بیشتر در بازیابى مطالب کتاب، آن را بر اساس حروف الفباء مرتب کردم...».
اختلافى واقع شده در اينكه« شيخ فاضل» كيست؟
 
آنچه قريب به واقع مى‌نمايد اين است كه او شاگرد شيخ و نماينده او در شام، قاضى طرابلس، عبد العزيز بن براج، متوفاى 481 هجرى است.
 
شيخ كتاب« الجمل و العقود» را نيز به درخواست او نگاشته است.
 
  
==معرفى اجمالى كتاب==
+
در اینکه «شیخ فاضل» کیست اختلاف است. آنچه قریب به واقع مى‌نماید این است که او شاگرد شیخ و نماینده او در [[شام]]، قاضى طرابلس، [[ابن براج|عبد العزیز بن براج]] (متوفاى ۴۸۱ هجرى) است. شیخ کتاب «الجمل و العقود» را نیز به درخواست او نگاشته است.
  
از خصوصیات این کتاب می توان به این مسئله اشاره کرد که كمتر توجهى به مذهب يا جرح و تعديل افراد شده و در اكثر موارد تنها نام افراد ذكر شده و هيچ توضيح اضافه‌اى براى آنها نيامده است. البته از امام كاظم عليه السلام به بعد اين سرى نكات بيشتر ذكر شده است.
+
==ویژگی‌ها و محتواى کتاب==
  
== اعتبار و ارزش ==
+
از خصوصیات این کتاب می توان به این مسئله اشاره کرد که کمتر توجهى به مذهب افراد و یا [[جرح و تعدیل|جرح و تعدیل]] آنها شده و در اکثر موارد تنها نام افراد ذکر شده و هیچ توضیح اضافه‌اى براى آنها نیامده است. البته از دوره [[امام کاظم]] علیه السلام به بعد، این سرى نکات بیشتر ذکر شده است.
  
رجال شيخ طوسى كتابى است كه از جهات مختلف داراى اعتبار ويژه‌اى است از جمله آنكه:
+
در کتاب حاضر ابتدا نام و [[کنیه|کنیه]] و لقب و نسبت افراد آمده و در بعضى موارد رابطه او با [[عصمت|معصوم]] نیز ذکر شده است. طبقۀ روات و برخى تاریخها و توثیقات و تصنیفات نیز بالمناسبة آمده است.
1- اين كتاب از اصول پنج گانۀ اوليۀ رجال است و تمام كسانى كه پيرامون رجال مطلب نوشته‌اند ناگزير از رجوع به اين اصول مى‌باشند.
 
2- نويسندۀ كتاب حاضر، شيخ طوسى است كه وسعت اطلاعات او و تخصص بالاى وى در رشته‌هاى مختلف علوم بر كسى پوشيده نيست. او كسى است كه در بيشتر رشته‌هاى علوم اسلامى كتاب نوشته و كتابهاى او مرجعى كاملا مطمئن براى محققين در طول هزار سال بوده و هست.
 
شيخ طوسى مؤلف دو كتاب از كتب اربعۀ شيعه است.
 
3- تاريخ تأليف اين كتاب با توجه به ارجاعات شيخ به فهرست در اين كتاب، در اواخر عمر شيخ بوده و اين ويژگى مهمى براى يك اثر است كه در اوج دوران علمى يك مؤلف نوشته شده باشد.
 
4- شيخ مطالب اين كتاب را از منابع متعدد و اصول فراوانى كه در اختيار داشته جمع آورى نموده و پس از او منابع مذكور از بين رفته و تنها راه دستيابى ما به مطالبشان همين اصول رجال است.
 
  
==شروح و تعلیقات==
+
نکته‌اى دیگر که در اینجا تذکر آن لازم است آنکه مقصود از اصحاب یک امام در این کتاب کسانى هستند که از آن امام روایت نقل کرده باشند نه صرف دیدار و ملاقات امام؛ بنا بر این مثلاً شیخ طوسى [[محمد بن ابی عمیر|ابن ابى عمیر]] را از اصحاب [[امام رضا علیه السلام|امام رضا]] علیه‌السلام مى‌داند با اینکه او [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم‌]] علیه‌السلام را هم درک کرده اما از او روایتى ندارد.
  
تحقیق و تعلیقه علامه كبیر سید محمدصادق بحرالعلوم.
+
رجال شیخ طوسى بر اساس طبقات روات از زمان [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى‌الله‌علیه‌وآله تا [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام عصر]] عجل‌الله‌تعالى‌فرجه‌الشریف مرتب شده و پس از آن، بابى به عنوان کسانی که از هیچ معصومى مستقیما روایت نقل نکرده‌اند آمده و شامل افراد متأخر از زمان [[ائمه اطهار|ائمه]] و کسانى است که هم عصر ائمه بوده‌اند اما روایتى از آن بزرگواران نقل نکرده‌اند.
  
==وضعیت نشر==
+
هر یک از معصومین عنوانى مستقل است که ذیل آن به تعداد حروف [[الفبا|الفباء]] ابوابى گشوده شده و هر حرف یک باب مستقل است؛ اما در ترتیب اسماء تنها حروف اول آنها رعایت شده و در بیشتر ابواب شیخ طوسى شاخص‌ترین افراد آن باب را اولین نام قرار داده است (البته این کلیت ندارد و در بعضى موارد خلاف آن هم دیده مى‌شود).
  
این اثر به كوشش المكتبة والمطبعة الحیدریه، در [[نجف]] اشرف به سال 1389 ق به چاپ رسیده است.
+
پس از این ابواب، بابى به عنوان «الکنى» و بابى به عنوان «النساء» نیز اضافه شده است.
  
==پانویس==
+
==اعتبار و ارزش کتاب==
<references/>
+
 
 +
رجال شیخ طوسى از جهات مختلف داراى اعتبار ویژه‌اى است از جمله آنکه:
 +
 
 +
۱- این کتاب از اصول پنج گانۀ اولیۀ [[علم رجال|رجال]] است و تمام کسانى که پیرامون رجال مطلب نوشته‌اند ناگزیر از رجوع به این اصول مى‌باشند.
 +
 
 +
۲- نویسندۀ کتاب حاضر، [[شیخ طوسی|شیخ طوسى]] است که وسعت اطلاعات او و تخصص بالاى وى در رشته‌هاى مختلف [[علوم اسلامی|علوم اسلامى]] بر کسى پوشیده نیست و کتاب هاى او مرجعى کاملا مطمئن براى محققین در طول هزار سال بوده و هست.
 +
 
 +
۳- تاریخ تألیف این کتاب با توجه به ارجاعات شیخ به [[فهرست شیخ طوسی (کتاب)|فهرست]] در این کتاب، در اواخر عمر شیخ بوده و این ویژگى مهمى براى یک اثر است که در اوج دوران علمى یک مؤلف نوشته شده باشد.
 +
 
 +
۴- شیخ مطالب این کتاب را از منابع متعدد و اصول فراوانى که در اختیار داشته جمع آورى نموده و پس از او منابع مذکور از بین رفته و تنها راه دستیابى ما به مطالبشان همین اصول رجال است.
  
 
==منابع==
 
==منابع==
 +
*مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، [[نرم افزار جامع فقه اهلبیت (علیهم السلام) ۲|نرم افزار جامع فقه اهل بیت ۲]] [لوح فشرده]، بخش کتابشناسی.
 +
*سید جواد شبیری زنجانی، [[دانشنامه جهان اسلام (کتاب)|دانشنامه جهان اسلام]]، جلد ۱۹، مدخل رجال شیخ طوسی، تهران ۱۳۹۳.
 
*محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی.
 
*محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی.
 +
*ویکی نور.
  
*مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، نرم افزار جامع فقه اهل بیت  2 [لوح فشرده]، بخش کتابشناسی
+
==متن کتاب ==
 +
[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/37560/رجال-الطوسي '''رجال الطوسی''']
  
*دانشنامه جهان اسلام ، موسسه دائره المعارف الفقه الاسلامی ، ج1 ص 7241
+
<br />
  
 
[[رده:منابع رجالی]]
 
[[رده:منابع رجالی]]
 +
[[رده:آثار شیخ طوسی]]
 +
[[رده: مقاله های مهم]]
 
{{حدیث}}
 
{{حدیث}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۲۸

رجال شیخ طوسی.jpg
نویسنده شیخ طوسی
موضوع محدثان‌ شيعه‌
زبان عربی
تعداد جلد ۱
تحقیق جواد قیومی

رجال الطوسی

«رجال الطوسی» تألیف شیخ طوسی (م، ۴۶۰ ق)، از منابع اولیه رجال و بازشناسی راویان حدیث شیعه است. مؤلف در این کتاب راویان را به ترتیب بر اساس روایتشان از چهارده معصوم (علیهم‌السلام) طبقه بندی کرده است. کتاب رجال براى جمع‌آورى نام اصحاب معصومین (علیهم‌السلام) تهیه شده و توجهى به مذهب افراد و یا جرح و تعدیل آنها ندارد.

مؤلف

شیخ ابوجعفر محمد طوسی (۳۸۵-۴۶۰ ق)، معروف به «شیخ الطائفه» از فقیهان، محدثان و عالمان بزرگ شیعی در قرن چهارم هجری است. او در طوس به دنیا آمد و در سال ۴۰۸ق به بغداد مهاجرت کرد.

از اساتید برجسته وی، شیخ مفید، حسین بن عبیداللَّه غضایری و سید مرتضی علم‌الهدی بوده اند.

وی صاحب دو کتاب فقهی ارزشمند "تهذیب" و "استبصار" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه می‌ باشد. عظمت او در فقه به حدی بود که تا مدت طولانی فقهای شیعه را تحت تاثیر آراء خود قرار داد، و فقه شیعه از حالات پویایی خود خارج شد.

انگیزۀ نگارش

شیخ طوسی در این کتاب تنها قصد جمع آورى و شمارش اصحاب معصومین علیهم السلام را دارد. به همین جهت اشاره‌اى به مدح و ذم افراد ننموده، مگر در مواردى که براى رفع شبهه و مانند آن تذکر داده است. او در مقدمۀ کتاب، انگیزه خویش را بر نوشتن این کتاب چنین بیان نموده که:

«چون شیخ فاضل چندین بار از من خواسته کتابى مشتمل بر اسامى راویان از پیامبر صلى الله علیه و آله و ائمۀ بعد از او و کسانى که از آنها مستقیما روایت نکرده‌اند تهیه کنم، به خاطر اجابت خواستۀ او کتاب حاضر را نوشتم و براى سهولت هر چه بیشتر در بازیابى مطالب کتاب، آن را بر اساس حروف الفباء مرتب کردم...».

در اینکه «شیخ فاضل» کیست اختلاف است. آنچه قریب به واقع مى‌نماید این است که او شاگرد شیخ و نماینده او در شام، قاضى طرابلس، عبد العزیز بن براج (متوفاى ۴۸۱ هجرى) است. شیخ کتاب «الجمل و العقود» را نیز به درخواست او نگاشته است.

ویژگی‌ها و محتواى کتاب

از خصوصیات این کتاب می توان به این مسئله اشاره کرد که کمتر توجهى به مذهب افراد و یا جرح و تعدیل آنها شده و در اکثر موارد تنها نام افراد ذکر شده و هیچ توضیح اضافه‌اى براى آنها نیامده است. البته از دوره امام کاظم علیه السلام به بعد، این سرى نکات بیشتر ذکر شده است.

در کتاب حاضر ابتدا نام و کنیه و لقب و نسبت افراد آمده و در بعضى موارد رابطه او با معصوم نیز ذکر شده است. طبقۀ روات و برخى تاریخها و توثیقات و تصنیفات نیز بالمناسبة آمده است.

نکته‌اى دیگر که در اینجا تذکر آن لازم است آنکه مقصود از اصحاب یک امام در این کتاب کسانى هستند که از آن امام روایت نقل کرده باشند نه صرف دیدار و ملاقات امام؛ بنا بر این مثلاً شیخ طوسى ابن ابى عمیر را از اصحاب امام رضا علیه‌السلام مى‌داند با اینکه او امام کاظم‌ علیه‌السلام را هم درک کرده اما از او روایتى ندارد.

رجال شیخ طوسى بر اساس طبقات روات از زمان پیامبر صلى‌الله‌علیه‌وآله تا امام عصر عجل‌الله‌تعالى‌فرجه‌الشریف مرتب شده و پس از آن، بابى به عنوان کسانی که از هیچ معصومى مستقیما روایت نقل نکرده‌اند آمده و شامل افراد متأخر از زمان ائمه و کسانى است که هم عصر ائمه بوده‌اند اما روایتى از آن بزرگواران نقل نکرده‌اند.

هر یک از معصومین عنوانى مستقل است که ذیل آن به تعداد حروف الفباء ابوابى گشوده شده و هر حرف یک باب مستقل است؛ اما در ترتیب اسماء تنها حروف اول آنها رعایت شده و در بیشتر ابواب شیخ طوسى شاخص‌ترین افراد آن باب را اولین نام قرار داده است (البته این کلیت ندارد و در بعضى موارد خلاف آن هم دیده مى‌شود).

پس از این ابواب، بابى به عنوان «الکنى» و بابى به عنوان «النساء» نیز اضافه شده است.

اعتبار و ارزش کتاب

رجال شیخ طوسى از جهات مختلف داراى اعتبار ویژه‌اى است از جمله آنکه:

۱- این کتاب از اصول پنج گانۀ اولیۀ رجال است و تمام کسانى که پیرامون رجال مطلب نوشته‌اند ناگزیر از رجوع به این اصول مى‌باشند.

۲- نویسندۀ کتاب حاضر، شیخ طوسى است که وسعت اطلاعات او و تخصص بالاى وى در رشته‌هاى مختلف علوم اسلامى بر کسى پوشیده نیست و کتاب هاى او مرجعى کاملا مطمئن براى محققین در طول هزار سال بوده و هست.

۳- تاریخ تألیف این کتاب با توجه به ارجاعات شیخ به فهرست در این کتاب، در اواخر عمر شیخ بوده و این ویژگى مهمى براى یک اثر است که در اوج دوران علمى یک مؤلف نوشته شده باشد.

۴- شیخ مطالب این کتاب را از منابع متعدد و اصول فراوانى که در اختیار داشته جمع آورى نموده و پس از او منابع مذکور از بین رفته و تنها راه دستیابى ما به مطالبشان همین اصول رجال است.

منابع

متن کتاب

رجال الطوسی