حافظ شیرازی
| حافظ شیرازی | |
| |
| نام کامل | شمسالدین محمد حافظ شیرازی |
| زادروز | ۷۲۷ قمری |
| زادگاه | شیراز |
| وفات | ۷۹۲ قمری |
| مدفن | شیراز |
| آثار |
دیوان حافظ |
«خواجه شمسالدین محمد شیرازی» (۷۲۷-۷۹۲ ق)، متخلص به «حافظ»، از بزرگترین شاعران ایران در قرن هشتم هجری بود. حافظ از مهمترین اثرگذاران بر شاعران فارسی زبان پس از خود شناخته میشود. دیوان اشعار حافظ شامل غزلیات، قصاید، رباعیات و مثنوی میشود، اما شهرت اصلی او بیشتر در غزلسرایی است.
زندگینامه
خواجه شمس الدین محمد بن بهاءالدین محمد حافظ شیرازی به نقل مشهور در سال ۷۲۷ (یا ۷۲۶) قمری در شیراز متولد شد.
وی در سن جوانی به نانوایی مشغول بود، ولی علاقه به تحصیل علم و کمالات، او را به مکتب خانه کشاند. در مجالس علما و فضلای بزرگ که یکی از آنها "قوام الدین عبدالله" (م، ۷۷۲ ق) بود، کسب علم کرد. از ديگر اساتيد وى مىتوان به علامه مير سيد شريف جرجانى و قاضى عضدالدين ایجی اشاره كرد.
او در این دوران قرآن را حفظ کرد و حافظ کل قرآن به چهارده روایت شد و از این رو به دستور "قوام الدین" لقب «حافظ» گرفت و به دلیل شیوائی سخن و کلامش به «حافظ شیرین سخن» معروف شد. حافظ همچنین در اشعار خود به حضور در مدرسه، ۴۰ سال تحصیل علم و فضل، درس صبحگاهی و حفظ قرآن بر حسب قرائتهای مختلف اشاره کرده است. خواجه در مدت عمر خود همواره درصدد كسب دانش بود و مىتوان گفت كه هرگز عمر خود را به بطالت نگذراند كما اينكه در شعرى به چهل سال درس خواندن اشارت نموده است:
علم و فضلى كه به چل سال دلم جمع آورد ترسم آن نرگس مستانه به يغما ببرد
حافظ در دوران شاه شیخ ابواسحاق به دربار راه پیدا کرد و شغل دیوانی را برای خود انتخاب کرد. او علاوه بر شاه ابواسحاق، در دربار شاهان دیگری همانند شاه شیخ مبارزالدین، شاه شجاع، شاه منصور و شاه یحیی نیز حضور پیدا کرده بود. حافظ از طریق منصب دیوانی امرار معاش میکرد و شاعری شغل اصلی او نبود.
خواجه در حدود سال ۷۶۴ ق. راهى يزد شد. او كه در آستانه پيرى قرار داشت به دربار پادشاه وقت وارد شد ولى چون پادشاه مردى بسيار خسيس بود بر او سخت مىگذشت و خود آنجا را زندان سكندر و شيراز را ملك سليمان مىنامد. در همان ايام ميرزا فضلالله اينجو كه از پادشاهان هند بوده و به حافظ ارادتى داشته است به او نامهاى مىنويسد و از او دعوت مىكند كه به هند بيايد. خواجه نيز مىپذيرد و راهى هند مىشود و در هرمز سوار بر كشتى مىشود. ناگهان هوا طوفانى شده و خواجه مجبور مىشود كه از كشتى پياده شود. او پس از چندى اقامت در جزيره، به شيراز برمى گردد. حافظ به شهرهاى ديگرى همچون اصفهان، بغداد و خراسان نيز سفر كرده است.
حافظ شیرازی تنها یک بار ازدواج کرد و پس از مرگ همسرش مجرد ماند. پسر این شاعر بزرگ نیز در دوران جوانی در راه سفر نیمهکاره به هند همراه پدرش از دنیا رفت. سال
خواجه حافظ شیرازی سرانجام در سال ۷۹۱ یا ۷۹۲ قمری وفات نمود. او را در کتِ شیراز یا مصلای آن شهر دفن کردند و در سال ۸۵۶ قمری به فرمان ابوالقاسم بابر عمارتی بر آن ساخته شد. اين مكان در زمان كريم خان زند تجديد بنا گرديد و با شكل زيباترى تزيين شد. آرامگاه کنونی حافظ در سال ۱۳۱۶ شمسی ساخته شده و به نام «حافظیه» معروف است.
در تقویم رسمی ایران، ۲۰ مهرماه روز بزرگداشت حافظ است و هر ساله در این روز مراسم بزرگداشت حافظ با حضور پژوهشگرانی در سراسر دنیا روی آرامگاهش در شهر شیراز برگزار میشود.
شعر حافظ
شعر حافظ دارای سه فضای عاشقانه، عارفانه و مدح است که هرکدام در جایگاه خود، خاص و شنیدنی هستند. در زبان فارسى، نظير غزلهای حافظ -كه جامع بين اشعار عاشقانه و افكار عارفانهى ايران زمین است- وجود ندارد. به همين سبب يكى از بزرگترين شاعران جهان شمرده مىشود و از حيث نظم در لطف تركيب و تلفيق و بىنيازى در فكر و استقلال در انديشه در منتها درجه قرار دارد.
سخن پردازی این شاعر بزرگ به شیوه خواجوی کرمانی گرایش داشته و شهرت اصلی او به سراییدن غزلهاى بسیار زیبا مربوط میشود. شعر حافظ دارای ابعاد گوناگون و متنوع و پر از راز و رمز است. در اشعار حافظ، رد پا و ذکر شاعرانی چون فردوسی، سعدی، نظامی، ظهیر فاریابی و خواجوی کرمانی آمده است. با آنکه حافظ غزل عارفانه مولانا و غزل عاشقانه سعدی را پیوند زده، نوآوری اصلی او در تک بیت های درخشان، مستقل و خوش مضمون فراوانی است که سروده است. استقلالی که حافظ از این راه به غزل داده به میزان زیادی از ساختار سوره های قرآن تأثیر گرفته است، که آن را انقلابی در آفرینش اینگونه شعر دانسته اند.
تاکنون دیوان اشعار حافظ به خط خود او، بدست نیامده و شاید دلیل بسیاری از تصحیح های دیوان حافظ همین باشد. مشهور است که برای اولین بار، یکی از شاگردان و یاران او به نام محمد گلندام اشعار او را گردآوری و تدوین نمود. بر دیوان حافظ شرحهایی به زبان فارسی نوشته شده است از جمله: «مرج البحرین»: نوشته سیف الدین ابوالحسن عبدالرحمن لاهوری در سال ۱۰۲۶ق؛ «لطیفه غیبی»: نوشته محمد بن محمد دارابی (۱۰۵۰ق) و «حافظ نامه»: نوشته بهاءالدین خرمشاهی.
دیوان حافظ شامل ۵۰۰ غزل، ۴۲ رباعی و چندین قصیده می باشد که در طول ۵۰ سال سروده است. از آن جایی که حافظ تنها در لحظاتی که خاص و الهام بخش بود به سرودن اشعارش می پرداخت، به طور متوسط در هر سال فقط ۱۰ غزل سروده و تمرکز او خلق اثری شایسته مقام واقعی معشوق بوده است.
دیوان اشعار این شاعر بزرگ فارسی زبان قرن ۸ هجری، تاکنون بیش از چهارصد بار به اشکال مختلف به زبان فارسی و زبان های دیگر در دنیا به چاپ رسیده و در قرنهای ۱۸ و ۱۹ میلادی به زبانهای اروپایی ترجمه شده است. گوته، شاعر مشهور آلمانی، «دیوان شرقی» خود را به نام حافظ و با الهام از افکار وی تدوین کرد که بسیار قابلتوجه است.
منابع
- "حافظ شیرازی"، سایت اعلام طهور.
- "حافظ، شمسالدین محمد"، سایت ویکی نور.
- "زندگینامه حافظ"، سایت بیتوته.
