کلیسا: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
(۲ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
 
{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
 
{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
 +
[[پرونده:Kelisa.jpg|بندانگشتی|کلیسا]]
  
_toc_
+
کلمه ی کلیسا در زبان فارسی برگرفته از واژه‌ی یونانی "اکلِسیا"<ref> Ekklesia</ref> است که به معنی "جماعت" یا "انجمن" می‌باشد.<ref> Achtemeier, Paul J. (ed.), Harpercollins Bible Dictionary, (Harper San Francisco, ۱۹۹۶, ۲nd ed.), P.۱۸۳</ref> این کلمه ۱۱۵ بار در کل عهد جدید به کار رفته است؛ در رسالات پولس (به انضمام رساله به عبرانیان) ۶۱ بار، در اعمال رسولان ۲۳ بار، در کتاب مکاشفه ۲۰ بار و در سایر رسالات عهد جدید مجموعاً ۱۱ بار از این کلمه استفاده شده است.<ref> New Catholic Encyclopedia, (Gale, ۲۰۰۳, ۲nd ed.), vol.۳ , P.۵۷۵</ref>
  
کلمه ی کلیسا در زبان فارسی برگرفته از واژه‌ی یونانی "اکلسیا<ref> Ekklesia</ref>" است که به معنی "جماعت" یا "انجمن" می‌باشد.<ref> Achtemeier, Paul J. (ed.), Harpercollins Bible Dictionary, (Harper San Francisco, 1996, 2nd ed.), P.183</ref> این کلمه 115 بار در کل عهد جدید به کار رفته است. در رسالات پولس (به انضمام رساله به عبرانیان) 61 بار، در اعمال رسولان 23 بار، در کتاب مکاشفه 20 بار و در سایر رسالات عهد جدید مجموعاً 11 بار از این کلمه استفاده شده است.<ref> New Catholic Encyclopedia, (Gale, 2003, 2nd ed.), vol.3 , P.575</ref>
+
کلمه ی کلیسا دارای دو کاربرد رایج است: کاربرد اول آن که در عهد جدید بسیار استعمال شده به معنی "مجمع ایمانداران [[مسیحیت|مسیحی]]" است و در حقیقت به جماعت مؤمنان، کلیسا اطلاق می‌شود. بنابراین مراد از کلیسای قرنتس، مجموعه‌ی مسیحیان قرنتس و مراد از کلیسای انطاکیه، مجموعه‌ی مسیحیان انطاکیه می‌باشد. پولس در رساله ی اول خویش به قرنتیان و نیز در رساله ای به غلاطیان می‌نویسد: «من به کلیسای خدا جفا می‌رساندم».<ref>اول قرنتیان ۱۵: ۹ و غلاطیان ۱:‌ ۱۳.</ref> در این استعمال و مواردی از این دست،‌ مراد همان مجمع ایمان‌داران مسیحی بوده است.
 
 
کلمه ی کلیسا دارای دو کاربرد رایج است. کاربرد اول آن که در عهد جدید بسیار استعمال شده به معنی "مجمع ایمانداران مسیحی" است و در حقیقت به جماعت مؤمنان، کلیسا اطلاق می‌شود. بنابراین مراد از کلیسای قرنتس، مجموعه‌ی مسیحیان قرنتس و مراد از کلیسای انطاکیه، مجموعه‌ی مسیحیان انطاکیه می‌باشد.
 
 
 
پولس در رساله ی اول خویش به قرنتیان و نیز در رساله ی به غلاطیان می‌نویسد: «من به کلیسای خدا جفا می‌رساندم».<ref>اول قرنتیان 15: 9 و غلاطیان 1:‌ 13.</ref> در این استعمال و مواردی از این دست،‌ مراد همان مجمع ایمان‌داران مسیحی بوده است.
 
 
البته بعدها و در پی بروز اختلافات میان کلیسای مسیحی (مجمع مسیحیان)، کلمه ی کلیسا در معنایی جدید یعنی "فرقه" بکار رفت، بنابراین مراد از کلیسای کاتولیک، فرقه ی کاتولیک است و مراد از کلیسای لوتری، فرقه‌ی لوتری است.
 
البته بعدها و در پی بروز اختلافات میان کلیسای مسیحی (مجمع مسیحیان)، کلمه ی کلیسا در معنایی جدید یعنی "فرقه" بکار رفت، بنابراین مراد از کلیسای کاتولیک، فرقه ی کاتولیک است و مراد از کلیسای لوتری، فرقه‌ی لوتری است.
  
کاربرد دوم این واژه، در مورد ساختمانی است که مسیحیان در آن به انجام عبادت می پردازند.<ref>میلر، ویلیام؛ تاریخ کلیسای قدیم در امپراطوری روم و ایران؛ ترجمه علی نخستین، انتشارات اساطیر، 1382 ه‌ش، چاپ اول، ص 103–104.</ref>
+
کاربرد دوم این واژه، در مورد ساختمانی است که مسیحیان در آن به انجام [[عبادت]] می پردازند.<ref>میلر، ویلیام؛ تاریخ کلیسای قدیم در امپراطوری روم و ایران؛ ترجمه علی نخستین، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۲ ه‌ش، چاپ اول، ص ۱۰۳–۱۰۴.</ref> در این نوشتار به بررسی هر دو مفهوم این واژه خواهیم پرداخت.
 
 
در این نوشتار به بررسی هر دو مفهوم این واژه خواهیم پرداخت.
 
  
 
==الف: کلیسا به معنی مجمع ایمانداران==
 
==الف: کلیسا به معنی مجمع ایمانداران==
سطر ۱۸: سطر ۱۳:
 
نخستین معنی کلیسا عبارتست از "مجمع ایمان‌داران مسیحی". در این استعمال که در عهد جدید بسیار رایج است، کلمه‌ی کلیسا برای اشاره به کل جامعه‌ی مسیحیان و یا مجموعه‌ی مسیحیان یک منطقه به کار می‌رود.
 
نخستین معنی کلیسا عبارتست از "مجمع ایمان‌داران مسیحی". در این استعمال که در عهد جدید بسیار رایج است، کلمه‌ی کلیسا برای اشاره به کل جامعه‌ی مسیحیان و یا مجموعه‌ی مسیحیان یک منطقه به کار می‌رود.
  
اولین کاربرد کلمه ی کلیسا را در کلمات خود حضرت مسیح می‌توان یافت. آن حضرت خطاب به پطرس فرمود: «و من نیز تو را می‌گویم که تویی پطرس (کلمه‌ای یونانی به معنی صخره) و بر این صخره، کلیسای خود را بنا می‌کنم».<ref>متی 16: 18.</ref>
+
اولین کاربرد کلمه ی کلیسا را در کلمات خود [[حضرت عیسی علیه السلام|حضرت مسیح]] علیه السلام می‌توان یافت. آن حضرت خطاب به پطرس فرمود: «و من نیز تو را می‌گویم که تویی پطرس (کلمه‌ای یونانی به معنی صخره) و بر این صخره، کلیسای خود را بنا می‌کنم».<ref>متی ۱۶: ۱۸.</ref>
  
در جای دیگری نیز می‌فرماید: «و اگر برادرت به تو گناه کرده باشد، برو و او را میان خود و او در خلوت الزام کن. هرگاه سخن تو را گوش گرفت، برادر خود را دریافتی؛ و اگر نشنود، یک یا دو نفر دیگر با خود بردار تا از زبان دو یا سه شاهد، هر سخنی ثابت شود و اگر سخن ایشان را رد کند، به کلیسا بگو و اگر کلیسا را قبول نکند، در نزد تو مثل خارجی یا باجگیر باشد. هر آینه به شما می‌گویم آنچه بر زمین بندید، در آسمان بسته شده باشد و آنچه بر زمین گشایید، در آسمان گشوده شده باشد.
+
در جای دیگری نیز می‌فرماید: «و اگر برادرت به تو گناه کرده باشد، برو و او را میان خود و او در خلوت الزام کن. هرگاه سخن تو را گوش گرفت، برادر خود را دریافتی؛ و اگر نشنود، یک یا دو نفر دیگر با خود بردار تا از زبان دو یا سه شاهد، هر سخنی ثابت شود و اگر سخن ایشان را رد کند، به کلیسا بگو و اگر کلیسا را قبول نکند، در نزد تو مثل خارجی یا باجگیر باشد. هر آینه به شما می‌گویم آنچه بر زمین بندید، در آسمان بسته شده باشد و آنچه بر زمین گشایید، در آسمان گشوده شده باشد. باز به شما می‌گویم هرگاه دو نفر از شما در زمین درباره هر‌ چه که بخواهند متفق شوند، هر آینه از جانب پدر من که در آسمان است برای ایشان کرده خواهد شد. زیرا جایی که دو یا سه نفر به اسم من جمع شوند، آنجا در میان ایشان حاضرم».<ref>متی ۱۸: ۱۵–۲۰.</ref>
  
باز به شما می‌گویم هرگاه دو نفر از شما در زمین درباره هر‌ چه که بخواهند متفق شوند، هر آینه از جانب پدر من که در آسمان است برای ایشان کرده خواهد شد. زیرا جایی که دو یا سه نفر به اسم من جمع شوند، آنجا در میان ایشان حاضرم».<ref>متی 18: 15–20.</ref>
+
کلمه‌ی کلیسا در [[انجیل|انجیل‌ها]]، تنها در همین دو مورد از [[حضرت عیسی]] نقل شده است. افزون بر این دو مورد، ‌در کتاب مکاشفه نیز پس از ذکر هفت کلیسا و پیام‌های حضرت عیسی علیه السلام (که البته در قالب مکاشفه نقل می‌شوند) از قول آن حضرت چنین نقل شده است: «من عیسی، فرشته خود را فرستادم تا شما را در کلیساها بدین امور شهادت دهم. من ریشه و نسل [[حضرت داوود علیه السلام|داود]] و ستاره درخشنده صبح هستم».<ref> مکاشفه ۲۲: ۱۶.</ref>
  
کلمه‌ی کلیسا در انجیل‌ها، تنها در همین دو مورد از [[حضرت عیسی]] نقل شده است. افزون بر این دو مورد، ‌در کتاب مکاشفه نیز پس از ذکر هفت کلیسا و پیام‌های حضرت عیسی علیه السلام (که البته در قالب مکاشفه نقل می‌شوند) از قول آن حضرت چنین نقل شده است: «من عیسی، فرشته خود را فرستادم تا شما را در کلیساها بدین امور شهادت دهم. من ریشه و نسل داود و ستاره درخشنده صبح هستم».<ref> مکاشفه 22: 16.</ref>
+
در عهد جدید از کلیسا (یا همان جامعه‌ی ایمان‌داران مسیحی) با عنوان‌های "عروس مسیح<ref> مکاشفه ۲۱:‌ ۹ و افسسیان ۵: ۲۳–۳۲.</ref>" و نیز "بدن مسیح<ref>کولسیان ۱: ۱۸.</ref>" یاد شده است.
 
 
در عهد جدید از کلیسا (یا همان جامعه‌ی ایمان‌داران مسیحی) با عنوان‌های "عروس مسیح<ref> مکاشفه 21:‌ 9 و افسسیان 5: 23–32.</ref>" و نیز "بدن مسیح<ref>کولسیان 1: 18.</ref>" یاد شده است.
 
  
 
===شکل‌گیری کلیسا===
 
===شکل‌گیری کلیسا===
  
گفته می‌شود که تأسیس کلیسا در روز پنطیکاست صورت پذیرفته است. در کتاب اعمال رسولان<ref>اعمال رسولان، باب 2.</ref>، شرح واقعه‌ی جمع شدن مسیحیان نخستین و نزول روح القدس بر آنان ذکر شده است و به نظر می‌رسد که این روز را باید به عنوان روز تأسیس کلیسای مسیحی به شمار آورد.
+
گفته می‌شود که تأسیس کلیسا در روز پنطیکاست صورت پذیرفته است. در کتاب اعمال رسولان<ref>اعمال رسولان، باب ۲.</ref>، شرح واقعه‌ی جمع شدن مسیحیان نخستین و نزول [[روح القدس در مسیحیت|روح القدس]] بر آنان ذکر شده است و به نظر می‌رسد که این روز را باید به عنوان روز تأسیس کلیسای مسیحی به شمار آورد.
  
بزودی، ‌افزون بر این کلیسا که در اورشلیم به وجود آمده بود، کلیساهای دیگری نیز در مناطق مختلف یهودیه به وجود آمد.<ref> غلاطیان 1: 22، اول تسالونیکیان 2:‌14.</ref> در شهر سامره یک کلیسا به وجود آمد.<ref> اعمال رسولان 8:‌1 24.</ref> در انطاکیه نیز کلیسایی بنیان نهاده شد<ref>اعمال رسولان 11: 20–30 و 13: 1</ref> که البته به پایگاه مسافرت‌های تبشیری پولس تبدیل گردید. از این زمان به بعد، کلیساهای مسیحی رشد و توسعه یافتند و در مناطق مختلفی از جمله آسیای صغیر، مقدونیه، یونان، ایتالیا، اسپانیا و بسیاری از نواحی ساحلی دریای مدیترانه، کلیسا تأسیس گردید.<ref>تیسن، هنری؛ الهیات مسیحی؛ ترجمه ط. میکائیلیان، انتشارات حیات ابدی، بی‎تا، ص 299–300.</ref>
+
بزودی، ‌افزون بر این کلیسا که در [[اورشلیم]] به وجود آمده بود، کلیساهای دیگری نیز در مناطق مختلف یهودیه به وجود آمد.<ref> غلاطیان ۱: ۲۲، اول تسالونیکیان ۲:‌۱۴.</ref> در شهر سامره یک کلیسا به وجود آمد.<ref> اعمال رسولان ۸:‌۱ ۲۴.</ref> در [[انطاکیه]] نیز کلیسایی بنیان نهاده شد<ref>اعمال رسولان ۱۱: ۲۰–۳۰ و ۱۳: ۱</ref> که البته به پایگاه مسافرت‌های تبشیری پولس تبدیل گردید. از این زمان به بعد، کلیساهای مسیحی رشد و توسعه یافتند و در مناطق مختلفی از جمله آسیای صغیر، مقدونیه، یونان، ایتالیا، اسپانیا و بسیاری از نواحی ساحلی دریای مدیترانه، کلیسا تأسیس گردید.<ref>تیسن، هنری؛ الهیات مسیحی؛ ترجمه ط. میکائیلیان، انتشارات حیات ابدی، بی‎تا، ص ۲۹۹–۳۰۰.</ref>
  
 
===مناقشه در باب مفهوم کلیسا===
 
===مناقشه در باب مفهوم کلیسا===
  
چند قرن پس از تشکیل کلیسا، نزاع مهمی در باب مفهوم کلیسا به وقوع پیوست و مسیحیان در مورد کاربرد صحیح این کلمه، دچار دودستگی شدند.
+
چند قرن پس از تشکیل کلیسا، نزاع مهمی در باب مفهوم کلیسا به وقوع پیوست و مسیحیان در مورد کاربرد صحیح این کلمه، دچار دودستگی شدند. ریشه‌ی این نزاع به وقایعی بازمی‌گردد که در ابتدای قرن چهارم یعنی در سال ۳۰۳ میلادی،‌ در زمان حکومت "دیوکلتیانوس" امپراتور روم (۲۸۴ – ۳۱۱ .م) رخ داد. در این زمان، جفایی سخت بر علیه مسیحیان صورت پذیرفت. به دستور امپراتور تمامی کتاب های مسیحی می‌بایست سوزانده شده و کلیساها ویران می‌گردید.
  
ریشه‌ی این نزاع به وقایعی بازمی‌گردد که در ابتدای قرن چهارم یعنی در سال 303 میلادی،‌ در زمان حکومت "دیوکلتیانوس" امپراتور روم (284 – 311 .م) رخ داد. در این زمان، جفایی سخت بر علیه مسیحیان صورت پذیرفت. به دستور امپراتور تمامی کتاب های مسیحی می‌بایست سوزانده شده و کلیساها ویران می‌گردید.
+
در این میان، برخی از عالمان مسیحی به مقاومت در برابر امپراتور دست زدند اما برخی دیگر راه مدارا را در پیش گرفته، کتاب‌هایشان را تحویل حکومت دادند تا سوزانده شود. این وضعیت تا سال ۳۱۳ یعنی زمانی که قسطنطین سیاست مدارای با مسیحیان را در پیش گرفت ادامه یافت.
 
 
در این میان، برخی از عالمان مسیحی به مقاومت در برابر امپراتور دست زدند اما برخی دیگر راه مدارا را در پیش گرفته، کتاب‌هایشان را تحویل حکومت دادند تا سوزانده شود. این وضعیت تا سال 313 یعنی زمانی که قسطنطین سیاست مدارای با مسیحیان را در پیش گرفت ادامه یافت.
 
  
 
از این زمان به بعد، مناقشه‌ای مهم در مورد آن دسته از عالمان که در دوران جفا کتاب‌های خویش را تحویل داده بودند و به "خائنان" مشهور گردیده بودند، به وجود آمد. رهبران کلیسایی اعلام داشتند که خائنانی که توبه کرده‌اند می‌توانند همچنان در منصب خود باقی بمانند. در مقابل برخی از مسیحیان که به "دوناتیان" شهرت یافتند از در مخالفت با کلیسا وارد شدند. از نظر آن‌ها، کلیسا عبارت از "مجمع مقدسان" بود و بنابراین اظهار داشتند که توبه‌ی این افراد به هیچ عنوان مورد قبول نیست و آن‌ها نمی‌توانند جزء کلیسا باشند. بر این اساس مفهوم کلیسا را نمی‌توان مجمع ایمانداران مسیحی دانست و کلیسایی که در کلمات [[حضرت عیسی]] علیه السلام به آن اشاره شده است، شامل غیرمقدسان نمی‌باشد.
 
از این زمان به بعد، مناقشه‌ای مهم در مورد آن دسته از عالمان که در دوران جفا کتاب‌های خویش را تحویل داده بودند و به "خائنان" مشهور گردیده بودند، به وجود آمد. رهبران کلیسایی اعلام داشتند که خائنانی که توبه کرده‌اند می‌توانند همچنان در منصب خود باقی بمانند. در مقابل برخی از مسیحیان که به "دوناتیان" شهرت یافتند از در مخالفت با کلیسا وارد شدند. از نظر آن‌ها، کلیسا عبارت از "مجمع مقدسان" بود و بنابراین اظهار داشتند که توبه‌ی این افراد به هیچ عنوان مورد قبول نیست و آن‌ها نمی‌توانند جزء کلیسا باشند. بر این اساس مفهوم کلیسا را نمی‌توان مجمع ایمانداران مسیحی دانست و کلیسایی که در کلمات [[حضرت عیسی]] علیه السلام به آن اشاره شده است، شامل غیرمقدسان نمی‌باشد.
  
این نزاع همچنان در بن‌بست قرار داشت تا آن که آگوستین قدیس پا پیش نهاده و با دفاعی همه جانبه از دیدگاه کلیسا، این غائله را خاتمه بخشید. او با استدلال‌هایی محکم بیان می‌داشت که کلیسا "جماعت مقدسان" نیست بلکه بدنه‌ای مرکب از مقدسان و گناهکاران است. به هر حال او توانست با براهینی که ارائه کرد،‌ دیدگاه کلیسا را بر کرسی نشانده و دوناتیان را محکوم سازد.<ref>مک گراث، الستر؛ در آمدی بر الهیات مسیحی؛ ترجمه عیسی دیباج، کتاب روشن، 1385 ه‌ش، چاپ اول، ص 517 520.</ref>
+
این نزاع همچنان در بن‌بست قرار داشت تا آن که آگوستین قدیس پا پیش نهاده و با دفاعی همه جانبه از دیدگاه کلیسا، این غائله را خاتمه بخشید. او با استدلال‌هایی محکم بیان می‌داشت که کلیسا "جماعت مقدسان" نیست بلکه بدنه‌ای مرکب از مقدسان و گناهکاران است. به هر حال او توانست با براهینی که ارائه کرد،‌ دیدگاه کلیسا را بر کرسی نشانده و دوناتیان را محکوم سازد.<ref>مک گراث، الستر؛ در آمدی بر الهیات مسیحی؛ ترجمه عیسی دیباج، کتاب روشن، ۱۳۸۵ ه‌ش، چاپ اول، ص ۵۱۷ ۵۲۰.</ref>
  
 
===تقسیم کلیسا به دو شکل مرئی و نامرئی===
 
===تقسیم کلیسا به دو شکل مرئی و نامرئی===
سطر ۵۰: سطر ۴۱:
 
نزاعی که پیشتر مطرح شد، بعدها توسط "جان کالون" که از رهبران نهضت پروتستان در قرن شانزدهم بود، مورد کنکاش قرار گرفت و کالون با ارائه‌ی نظریه‌ای جدید به نوعی دو دیدگاه مخالف یعنی دیدگاه دوناتیان و مخالفانشان را با یکدیگر پیوند داد. بر اساس تعالیم کالون، کلیسا به دو بخش مرئی و نامرئی تقسیم می‌شود.
 
نزاعی که پیشتر مطرح شد، بعدها توسط "جان کالون" که از رهبران نهضت پروتستان در قرن شانزدهم بود، مورد کنکاش قرار گرفت و کالون با ارائه‌ی نظریه‌ای جدید به نوعی دو دیدگاه مخالف یعنی دیدگاه دوناتیان و مخالفانشان را با یکدیگر پیوند داد. بر اساس تعالیم کالون، کلیسا به دو بخش مرئی و نامرئی تقسیم می‌شود.
  
او اظهار می‌دارد که کلیسای مرئی،‌ همان اجتماع مسیحیان (عموم ایمان‌داران مسیحی) است. در سطحی دیگر کلیسای نامرئی وجود دارد که متشکل از برگزیدگان و قدیسان است و این بُعد از کلیسا تنها بر خداوند آشکار است و بنابراین برای مردم قابل دیدن نیست و در حقیقت نامرئی است.از نگاه وی اگر چه کلیسای مرئی متشکل از افراد قدیس و افراد گناهکار است اما مسیحیان می‌بایست کلیسای مرئی را به خاطر کلیسای نامرئی حرمت نهاده، به آن وفادار باشند.<ref>پیشین، ص 524.</ref>
+
او اظهار می‌دارد که کلیسای مرئی،‌ همان اجتماع مسیحیان (عموم ایمان‌داران مسیحی) است. در سطحی دیگر کلیسای نامرئی وجود دارد که متشکل از برگزیدگان و قدیسان است و این بُعد از کلیسا تنها بر خداوند آشکار است و بنابراین برای مردم قابل دیدن نیست و در حقیقت نامرئی است. از نگاه وی اگر چه کلیسای مرئی متشکل از افراد قدیس و افراد گناهکار است اما مسیحیان می‌بایست کلیسای مرئی را به خاطر کلیسای نامرئی حرمت نهاده، به آن وفادار باشند.<ref>پیشین، ص ۵۲۴.</ref>
  
 
در مقابل این دیدگاه کالون،‌ برخی از اصلاح‌طلبان افراطی قرار داشتند که منکر وجود کلیسای حقیقی بر روی زمین بودند. سباستین فرانک، از رهبران افراط‌گرای اصلاحات در این باره می‌نویسد: «بر این باورم که کلیسای بیرونی مسیح – از جمله تمامی عطای و آیین‌های مقدس آن – به خاطر رخنه و راهیابی دجال،‌ درست پس از مرگ رسولان به آسمان برده شد و اکنون در روح و راستی مخفی است. به همین جهت کاملا مطمئنم که در طی این هزار و چهارصد سال، نه کلیسای جامعی وجود داشته و نه از آیین های کلیسایی خبری بوده است».
 
در مقابل این دیدگاه کالون،‌ برخی از اصلاح‌طلبان افراطی قرار داشتند که منکر وجود کلیسای حقیقی بر روی زمین بودند. سباستین فرانک، از رهبران افراط‌گرای اصلاحات در این باره می‌نویسد: «بر این باورم که کلیسای بیرونی مسیح – از جمله تمامی عطای و آیین‌های مقدس آن – به خاطر رخنه و راهیابی دجال،‌ درست پس از مرگ رسولان به آسمان برده شد و اکنون در روح و راستی مخفی است. به همین جهت کاملا مطمئنم که در طی این هزار و چهارصد سال، نه کلیسای جامعی وجود داشته و نه از آیین های کلیسایی خبری بوده است».
  
بر اساس دیدگاه این افراد، کلیسای حقیقی صرفاً در آسمان وجود دارد و در زمین تنها تقلیدی نمایشی از چنین نهادی وجود دارد.<ref> پیشین، ص 526 527.</ref>
+
بر اساس دیدگاه این افراد، کلیسای حقیقی صرفاً در آسمان وجود دارد و در زمین تنها تقلیدی نمایشی از چنین نهادی وجود دارد.<ref> پیشین، ص ۵۲۶ ۵۲۷.</ref>
  
=='''ب: کلیسا<ref>در زبان انگلیسی میان کلیساهای بزرگ و کوچک در نام‌گذاری تفاوت وجود دارد. کلیساهای بزرگ را معمولاً Church و کلیساهای کوچک را که معمولاً نمازخانه محسوب می‌شوند Chapel می‌نامند. New Catholic Encyclopedia, (Gale, 2003, 2nd ed.), vol.3 , P.382</ref>، ساختمان عبادی مسیحیان'''==
+
==ب: کلیسا، ساختمان عبادی مسیحیان==
  
پیشتر اشاره گردید که کلمه‌ی کلیسا دارای کاربردی دیگر که کاملاً متفاوت از استعمال پیشین است، می‌باشد. در این استعمال، کلمه‌ی کلیسا ناظر به ساختمانی است که امور عبادی و آیینی مسیحیان در آن انجام می‌پذیرد. البته این کاربرد که امروزه بسیار متداول می‌باشد در عهد جدید هرگز بکار نرفته است.
+
پیشتر اشاره گردید که کلمه‌ی کلیسا<ref>در زبان انگلیسی میان کلیساهای بزرگ و کوچک در نام‌گذاری تفاوت وجود دارد. کلیساهای بزرگ را معمولاً Church و کلیساهای کوچک را که معمولاً نمازخانه محسوب می‌شوند Chapel می‌نامند. New Catholic Encyclopedia, (Gale, ۲۰۰۳, ۲nd ed.), vol.۳ , P.۳۸۲</ref> دارای کاربردی دیگر که کاملاً متفاوت از استعمال پیشین است، می‌باشد. در این استعمال، کلمه‌ی کلیسا ناظر به ساختمانی است که امور عبادی و آیینی مسیحیان در آن انجام می‌پذیرد. البته این کاربرد که امروزه بسیار متداول می‌باشد در عهد جدید هرگز بکار نرفته است.
  
تاریخ تأسیس نخستین ساختمان‌های عبادی مسیحیان را می‌توان به اوایل قرن دوم میلادی بازگرداند. در دوران اولیه، مسیحیان برای [[عبادت]] در کنیسه‌های یهودی شرکت می‌کردند و تفکیکی میان یهودیان و مسیحیان وجود نداشت. مسیحیان در حقیقت گرایش خاصی از یهود شمرده می‌شدند که به شخصی به نام عیسی به عنوان مسیحای بنی‌اسرائیل [[ایمان]] آورده بودند.
+
تاریخ تأسیس نخستین ساختمان‌های عبادی مسیحیان را می‌توان به اوایل قرن دوم میلادی بازگرداند. در دوران اولیه، مسیحیان برای [[عبادت]] در [[کنیسه|کنیسه‌های]] یهودی شرکت می‌کردند و تفکیکی میان [[یهود|یهودیان]] و [[مسیحیت|مسیحیان]] وجود نداشت. مسیحیان در حقیقت گرایش خاصی از یهود شمرده می‌شدند که به شخصی به نام [[حضرت عیسی علیه السلام|عیسی]] به عنوان مسیحای [[بنی اسرائیل|بنی‌اسرائیل]] ایمان آورده بودند.
  
در زمان ریاست گملئیل دوم (80 110 .م) برکت تازه ای با نام "برکت مینیم" بر مجموعه ی یازده برکتی که در دعای تفیلای مرسوم در کنیسه‌ها قرائت می‌شد، افزوده گردید. مراد از "مینیم" مرتدان بودند که شامل مسیحیان نیز می‌گردید. در این برکت آمده بود:
+
در زمان ریاست گملئیل دوم (۸۰ ۱۱۰ .م) برکت تازه ای با نام "برکت مینیم" بر مجموعه ی یازده برکتی که در دعای تفیلای مرسوم در کنیسه‌ها قرائت می‌شد، افزوده گردید. مراد از "مینیم" مرتدان بودند که شامل مسیحیان نیز می‌گردید. در این برکت آمده بود:
«برای مرتدان، امیدی باقی مگذار و پادشاهی متکبران را به سرعت در روزگار ما برانداز. همه‌ی نصرانیان و بدعتگذاران در یک لحظه هلاک شوند. نامشان از کتاب حیات محو شود و همراه نام پارسایان ثبت نگردد. مبارک باشی تو ای خدایی که متکبران را خوار می‌کنی»
+
«برای مرتدان، امیدی باقی مگذار و پادشاهی متکبران را به سرعت در روزگار ما برانداز. همه‌ی نصرانیان و بدعتگذاران در یک لحظه هلاک شوند. نامشان از کتاب حیات محو شود و همراه نام پارسایان ثبت نگردد. مبارک باشی تو ای خدایی که متکبران را خوار می‌کنی».
گنجانده شدن این دعای تازه در مراسم عبادی کنیسه، مسیحیان را از شرکت در مراسم کنیسه باز می داشت زیرا می بایست در مراسمی شرکت می‌کردند که در آن مورد لعنت قرار می‌گرفتند. در حقیقت، افزودن این [[دعا]] به مراسم عبادی کنیسه، نوعی طرد مسیحیان از کنیسه به شمار می‌آمد و به مرور، ارتباط مسیحیان با کنیسه‌ها قطع گردید و همین مسأله به تأسیس مکان‌های عبادی مختص به مسیحیان انجامید.<ref>پیترز، اف ئی؛ یهودیت مسیحیت و اسلام؛ ترجمه حسین توفیقی، انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1384ه‌ش، ج ص 423 424.</ref>
+
 
 +
گنجانده شدن این دعای تازه در مراسم عبادی کنیسه، مسیحیان را از شرکت در مراسم کنیسه باز می داشت زیرا می بایست در مراسمی شرکت می‌کردند که در آن مورد لعنت قرار می‌گرفتند. در حقیقت، افزودن این [[دعا]] به مراسم عبادی کنیسه، نوعی طرد مسیحیان از کنیسه به شمار می‌آمد و به مرور، ارتباط مسیحیان با کنیسه‌ها قطع گردید و همین مسأله به تأسیس مکان‌های عبادی مختص به مسیحیان انجامید.<ref>پیترز، اف ئی؛ یهودیت مسیحیت و اسلام؛ ترجمه حسین توفیقی، انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۸۴ه‌ش، ج ۱، ص ۴۲۳ ۴۲۴.</ref>
  
 
===کلیسا، محلی برای عبادت و انجام آیین‌های دینی===
 
===کلیسا، محلی برای عبادت و انجام آیین‌های دینی===
  
معمولاً در کلیساها مراسم عبادی و نمازها انجام می‌شود. مراسم عشای ربانی از جمله آیین‌هایی است که معمولاً در کلیسا انجام می‌شود. همچنین مراسم تعمید و تأیید (تدهین با روغن مقدس) نیز در اکثر فرقه‌های مسیحی در کلیسا انجام می‌پذیرد هر چند تعداد اندکی از کلیساها همانند کلیساهای تعمیدی که تعمید را در نهر و آب‌های جاری انجام می‌دهند، این آیین را بیرون از کلیسا انجام می‌دهند.<ref> - میشل، توماس؛ کلام مسیحی؛ ترجمه حسین توفیقی، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، 1387ه‌ش، چاپ سوم، ص 93.</ref> همچنین آیین توبه که در کلیساهای کاتولیک، ‌ارتدوکس و انگلیکن رواج دارد در کلیسا انجام می‌شود. مراسم ازدواج نیز از دیگر آیین‌هایی است که معمولاً در ساختمان کلیسا صورت می‌پذیرد.
+
معمولاً در کلیساها مراسم عبادی و نمازها انجام می‌شود. مراسم عشای ربانی از جمله آیین‌هایی است که معمولاً در کلیسا انجام می‌شود. همچنین مراسم تعمید و تأیید (تدهین با روغن مقدس) نیز در اکثر فرقه‌های مسیحی در کلیسا انجام می‌پذیرد هر چند تعداد اندکی از کلیساها همانند کلیساهای تعمیدی که تعمید را در نهر و آب‌های جاری انجام می‌دهند، این آیین را بیرون از کلیسا انجام می‌دهند.<ref> - میشل، توماس؛ کلام مسیحی؛ ترجمه حسین توفیقی، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۷ه‌ش، چاپ سوم، ص ۹۳.</ref> همچنین آیین توبه که در کلیساهای کاتولیک، ‌ارتدوکس و انگلیکن رواج دارد در کلیسا انجام می‌شود. مراسم ازدواج نیز از دیگر آیین‌هایی است که معمولاً در ساختمان کلیسا صورت می‌پذیرد.
  
شکل مراسم کلیسایی در کلیساهای مختلف متفاوت است. معمولاً مراسم عبادی متشکل از بخش‌های مختلف و متنوعی است که شامل موعظه، دعا و خواندن سرودهای دینی می‌باشد. استفاده از موزیک‌های روحانی که در جهت نشاط بخشی به مراسم عبادی به کار می‌رود. در عموم کلیساهای مسیحی رواج دارد.<ref> حتی کلیساهای اصلاحی که برای مدتی استفاده‌ی از ابزار موسیقی را کنار گذاشته بودند. در نهایت به استفاده مجدد از موسیقی در مراسم کلیسایی روی آوردند. مولند، اینار؛ جهان مسیحیت؛ ترجمه محمدباقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیرکبیر، 1381ه‌ش، چاپ دوم، ص 352.</ref>
+
شکل مراسم کلیسایی در کلیساهای مختلف متفاوت است. معمولاً مراسم عبادی متشکل از بخش‌های مختلف و متنوعی است که شامل موعظه، دعا و خواندن سرودهای دینی می‌باشد. استفاده از موزیک‌های روحانی که در جهت نشاط بخشی به مراسم عبادی به کار می‌رود در عموم کلیساهای مسیحی رواج دارد.<ref> حتی کلیساهای اصلاحی که برای مدتی استفاده‌ی از ابزار موسیقی را کنار گذاشته بودند. در نهایت به استفاده مجدد از موسیقی در مراسم کلیسایی روی آوردند. مولند، اینار؛ جهان مسیحیت؛ ترجمه محمدباقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۱ه‌ش، چاپ دوم، ص ۳۵۲.</ref>
  
در برخی از کلیساها از جمله در بسیاری از کلیساهای آفریقایی، رقص و حرکات موزون نیز در کلیساها انجام می شود که هدف از آن،‌ ایجاد تنوع و شور و نشاط و جذابیت برای مراسم عبادی عنوان شده است.<ref> A. Salamone, Frank (ed.), Encyclopedia of religious rites, rituals, and festivals, (Routledge, 2004), p.16</ref>
+
در برخی از کلیساها از جمله در بسیاری از کلیساهای آفریقایی، رقص و حرکات موزون نیز در کلیساها انجام می شود که هدف از آن،‌ ایجاد تنوع و شور و نشاط و جذابیت برای مراسم عبادی عنوان شده است.<ref> A. Salamone, Frank (ed.), Encyclopedia of religious rites, rituals, and festivals, (Routledge, ۲۰۰۴), p.۱۶</ref>
  
 
===شکل ظاهری کلیسا===
 
===شکل ظاهری کلیسا===
سطر ۸۰: سطر ۷۲:
 
به طور کلی،‌ کلیساهای کاتولیک از نظر ظاهری زیباتر و مجلل‌تر هستند و کلیساهای ارتدوکس و پروتستان از این نظر در رتبه‌ی بعد از کلیساهای کاتولیک قرار دارند.
 
به طور کلی،‌ کلیساهای کاتولیک از نظر ظاهری زیباتر و مجلل‌تر هستند و کلیساهای ارتدوکس و پروتستان از این نظر در رتبه‌ی بعد از کلیساهای کاتولیک قرار دارند.
  
به طور کلی در تمامی کلیساها یک تالار که محل استقرار مردم است وجود دارد. معمولاً در هر تالار یک محراب قرار دارد که نان و شراب مخصوص مراسم عشای ربانی در آن قرار داده می شود. البته در برخی از کلیساها، محراب وجود ندارد و نان و شراب بر روی یک میز قرار داده می‌شود. همچنین در اکثر کلیساها، یک سکو نیز وجود دارد که کشیش بر آن ایستاده و موعظه را انجام می‌دهد.
+
در تمامی کلیساها یک تالار که محل استقرار مردم است وجود دارد. معمولاً در هر تالار یک محراب قرار دارد که نان و شراب مخصوص مراسم عشای ربانی در آن قرار داده می شود. البته در برخی از کلیساها، محراب وجود ندارد و نان و شراب بر روی یک میز قرار داده می‌شود. همچنین در اکثر کلیساها، یک سکو نیز وجود دارد که [[کشیش]] بر آن ایستاده و موعظه را انجام می‌دهد.
  
 
شکل ظاهری تالار در کلیساهای مختلف متفاوت است. در برخی از کلیساها برای حاضران، صندلی قرار داده شده است. در حالی که در برخی از کلیساها از صندلی خبری نیست و یا فقط تعدادی صندلی برای افراد بیمار و یا کهنسال وجود دارد. همچنین در برخی از کلیساها میان مردم عادی و روحانیان پرده‌ای قرار داده شده است و روحانیان در پشت پرده و به دور از دید مردم عادی به انجام مراسم می‌پردازند. در حالی که در برخی از کلیساها چنین حائلی وجود ندارد و تمامی حاضران اعم از مردم عادی و روحانیان در یک محل حضور دارند.
 
شکل ظاهری تالار در کلیساهای مختلف متفاوت است. در برخی از کلیساها برای حاضران، صندلی قرار داده شده است. در حالی که در برخی از کلیساها از صندلی خبری نیست و یا فقط تعدادی صندلی برای افراد بیمار و یا کهنسال وجود دارد. همچنین در برخی از کلیساها میان مردم عادی و روحانیان پرده‌ای قرار داده شده است و روحانیان در پشت پرده و به دور از دید مردم عادی به انجام مراسم می‌پردازند. در حالی که در برخی از کلیساها چنین حائلی وجود ندارد و تمامی حاضران اعم از مردم عادی و روحانیان در یک محل حضور دارند.
  
در کلیساهای ارتدوکس افراد حاضر در کلیسا معمولاً در این تالار به شکل ایستاده به انجام [[دعا]] و [[عبادت]] می‌پردازند. البته تعدادی صندلی نیز برای سالخوردگان و افراد بیمار وجود دارد که این افراد می‌توانند در طول مراسم بنشینند. در این کلیساها معمولاً پرده‌ای در وسط این تالار کشیده می‌شود که مردم عادی از روحانیان جدا می‌شوند و در همین قسمت است که محراب قرار دارد. به طور کلی در کلیساهای ارتدوکس از مجسمه‌ی حضرت مسیح علیه السلام و یا قدیسان مسیحی خبری نیست و حتی استفاده از صلیبی که مجسمه‌ی حضرت مسیح علیه السلام بر آن حک شده نیز ممنوع می‌باشد.
+
در کلیساهای ارتدوکس افراد حاضر در کلیسا معمولاً در این تالار به شکل ایستاده به انجام [[دعا]] و [[عبادت]] می‌پردازند. البته تعدادی صندلی نیز برای سالخوردگان و افراد بیمار وجود دارد که این افراد می‌توانند در طول مراسم بنشینند. در این کلیساها معمولاً پرده‌ای در وسط این تالار کشیده می‌شود که مردم عادی از روحانیان جدا می‌شوند و در همین قسمت است که محراب قرار دارد.  
  
البته استفاده از نقاشی در این کلیساها مجاز شمرده می‌شود و معمولاً کلیساهای ارتدوکس با تصاویری از [[حضرت عیسی]] علیه السلام، [[حضرت مریم]] علیه السلام، [[فرشتگان]] و قدیسان آذین شده است.<ref>مولند، اینار؛ جهان مسیحیت؛ ترجمه محمدباقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیرکبیر، 1381 ه.‌ش، چاپ دوم، ص 62–63.</ref>
+
به طور کلی در کلیساهای ارتدوکس از مجسمه‌ی [[حضرت عیسی علیه السلام|حضرت مسیح]] علیه السلام و یا قدیسان مسیحی خبری نیست و حتی استفاده از صلیبی که مجسمه‌ی حضرت مسیح علیه السلام بر آن حک شده نیز ممنوع می‌باشد. البته استفاده از نقاشی در این کلیساها مجاز شمرده می‌شود و معمولاً کلیساهای ارتدوکس با تصاویری از [[حضرت عیسی]] علیه السلام، [[حضرت مریم]] علیه السلام، [[فرشتگان]] و قدیسان آذین شده است.<ref>مولند، اینار؛ جهان مسیحیت؛ ترجمه محمدباقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۱ ه.‌ش، چاپ دوم، ص ۶۲–۶۳.</ref>
  
 
در کلیساهای کاتولیک، شکل ظاهری این تالار تا حدودی متفاوت است. از مهمترین تفاوت های میان تالار کلیسای کاتولیک و ارتدوکس، به استفاده از مجسمه‌ها می‌توان اشاره کرد. در کلیساهای کاتولیک معمولاً تعداد قابل توجهی از مجسمه‌های مربوط به [[حضرت عیسی]] علیه السلام، [[حضرت مریم]] علیه السلام و مقدسان وجود دارد.
 
در کلیساهای کاتولیک، شکل ظاهری این تالار تا حدودی متفاوت است. از مهمترین تفاوت های میان تالار کلیسای کاتولیک و ارتدوکس، به استفاده از مجسمه‌ها می‌توان اشاره کرد. در کلیساهای کاتولیک معمولاً تعداد قابل توجهی از مجسمه‌های مربوط به [[حضرت عیسی]] علیه السلام، [[حضرت مریم]] علیه السلام و مقدسان وجود دارد.
  
همچنین در کلیساهای بزرگ، معمولاً بیشتر از یک محراب وجود دارد و تعداد این محراب‌ها در برخی از کلیساها تا 48 عدد نیز می‌رسد و گاهی مراسم عشای ربانی به صورت همزمان و در چند محراب انجام می‌شود.<ref>پیشین؛ ص 114.</ref> از دیگر تفاوت‌های مهم، وجود محلی برای اعتراف است. اعتراف معمولاً در اطاقک خاصی صورت می پذیرد که وسط آن دیواری نازک قرار دارد تا کشیش و شخص اعتراف‌کننده از یکدیگر جدا باشند.
+
همچنین در کلیساهای بزرگ، معمولاً بیشتر از یک محراب وجود دارد و تعداد این محراب‌ها در برخی از کلیساها تا ۴۸ عدد نیز می‌رسد و گاهی مراسم عشای ربانی به صورت همزمان و در چند محراب انجام می‌شود.<ref>پیشین؛ ص ۱۱۴.</ref>  
 
 
تنها یک دریچه‌ی کوچک در وسط این دیوار قرار دارد که کشیش و شخص اعتراف کننده می‌توانند همدیگر را ببینند. در یک طرف کشیش می‌نشیند و در طرف دیگر، شخص اعتراف‌کننده زانو زده و به اعتراف می‌پردازد.<ref>پیشین؛ ص 119.</ref>
 
  
کلیساهای پروتستان نیز هر کدام ساختاری خاص به خود را دارند اما چنان که پیشتر اشاره شد معمولاً دارای یک محراب یا میز، در برخی کلیساها تعدادی صندلی برای نشستند حضار و یک سکو یا میز برای شخص موعظه‌کننده هستند. از آنجا که در اکثر کلیساهای پروتستان، اعتراف جایگاهی ندارد.<ref>البته در این میان، استثناهایی وجود دارد. به عنوان مثال، اعتراف خصوصی نزد کشیش در کلیساهای اپیسکوپال (اسقفی آمریکا) مورد پذیرش قرار گرفته است. ر.ک: روستن، لئو؛ فرهنگ تحلیلی مذاهب آمریکایی؛ ترجمه محمد بقائی، تهران، انتشارات حکمت، 1376ش، چاپ اول، ص26.</ref> بنابراین محلی نیز برای انجام این عمل، در کلیساهای آنان وجود ندارد.<ref>برای مطالعه و آشنایی بیشتر با شکل ظاهری کلیساها ر.ک: هویان، آندرانیک؛ کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، 1383ه‌ش.</ref>
+
از دیگر تفاوت‌های مهم، وجود محلی برای اعتراف است. اعتراف معمولاً در اطاقک خاصی صورت می پذیرد که وسط آن دیواری نازک قرار دارد تا کشیش و شخص اعتراف‌کننده از یکدیگر جدا باشند. تنها یک دریچه‌ی کوچک در وسط این دیوار قرار دارد که کشیش و شخص اعتراف کننده می‌توانند همدیگر را ببینند. در یک طرف کشیش می‌نشیند و در طرف دیگر، شخص اعتراف‌کننده زانو زده و به اعتراف می‌پردازد.<ref>پیشین؛ ص ۱۱۹.</ref>
  
===کلیسای جامع<ref>Cathedral</ref>===
+
کلیساهای پروتستان نیز هر کدام ساختاری خاص به خود را دارند اما چنان که پیشتر اشاره شد معمولاً دارای یک محراب یا میز، در برخی کلیساها تعدادی صندلی برای نشستن حضار و یک سکو یا میز برای شخص موعظه‌کننده هستند. از آنجا که در اکثر کلیساهای پروتستان، اعتراف جایگاهی ندارد<ref>البته در این میان، استثناهایی وجود دارد. به عنوان مثال، اعتراف خصوصی نزد کشیش در کلیساهای اپیسکوپال (اسقفی آمریکا) مورد پذیرش قرار گرفته است. ر.ک: روستن، لئو؛ فرهنگ تحلیلی مذاهب آمریکایی؛ ترجمه محمد بقائی، تهران، انتشارات حکمت، ۱۳۷۶ش، چاپ اول، ص۲۶.</ref> بنابراین محلی نیز برای انجام این عمل، در کلیساهای آنان وجود ندارد.<ref>برای مطالعه و آشنایی بیشتر با شکل ظاهری کلیساها ر.ک: هویان، آندرانیک؛ کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش.</ref>
  
افزون در کلیساهای عادی که در هر منطقه بنا می گردد و حتی در کوچکترین روستاها نیز وجود دارد، در اکثر فرقه های مسیحی، کلیساهای دیگری نیز وجود دارد که به آنها "کلیسای جامع" گفته می‌شود.
+
===کلیسای جامع===
  
این کلیساها صرفاً در نظام‌های اسقفی (کلیساهایی که در نظام آن‌ها، توزیع قدرت از بالا به پایین یعنی از اسقف به دیگر درجات روحانی صورت می‌گیرد، در مقابل کلیساهای جماعت گرا و...) وجود دارد و به کلیساهایی اطلاق می‌گردد که محل اقامت اسقف است و دفتر وی در آنجا مستقر است.
+
افزون در کلیساهای عادی که در هر منطقه بنا می گردد و حتی در کوچکترین روستاها نیز وجود دارد، در اکثر فرقه های مسیحی، کلیساهای دیگری نیز وجود دارد که به آنها "کلیسای جامع"<ref>Cathedral</ref> گفته می‌شود.
  
باید توجه داشت که اگرچه معمولاً کلیساهای جامع، کلیساهایی بزرگ و مجلل هستند اما الزاماً همیشه کلیسای جامع،‌ کلیسایی بزرگ نیست.<ref>.Britannica Encyclopedia of World Religions, (Encyclopedia Britannica INC, 2006), P.188</ref>
+
این کلیساها صرفاً در نظام‌های اسقفی (کلیساهایی که در نظام آن‌ها، توزیع قدرت از بالا به پایین یعنی از اسقف به دیگر درجات روحانی صورت می‌گیرد، در مقابل کلیساهای جماعت گرا و...) وجود دارد و به کلیساهایی اطلاق می‌گردد که محل اقامت اسقف است و دفتر وی در آنجا مستقر است. باید توجه داشت که اگرچه معمولاً کلیساهای جامع، کلیساهایی بزرگ و مجلل هستند اما الزاماً همیشه کلیسای جامع،‌ کلیسایی بزرگ نیست.<ref>.Britannica Encyclopedia of World Religions, (Encyclopedia Britannica INC, ۲۰۰۶), P.۱۸۸</ref>
  
 
==کلیساهای ایران==
 
==کلیساهای ایران==
  
مسیحیت در ایران از جمله ی ادیانی است که به رسمیت شناخته شده است و پیروان این دین در ایران همانند دیگر مناطق، دارای ساختمان‌های عبادی خاص خود هستند. امروزه در ایران، کلیساهای فراوانی وجود دارد؛ کلیساهایی از هر سه شاخه‌ی بزرگ مسیحیت یعنی کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان.
+
[[مسیحیت]] در [[ایران]] از جمله ی ادیانی است که به رسمیت شناخته شده و پیروان این [[دین]] در ایران همانند دیگر مناطق، دارای ساختمان‌های عبادی خاص خود هستند. امروزه در ایران، کلیساهای فراوانی وجود دارد؛ کلیساهایی از هر سه شاخه‌ی بزرگ مسیحیت یعنی کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان.
 
 
در ایران تاکنون 17 کلیسای فرقه‌های کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. افزون بر این، 26 کلیسای ارمنیان فرقه‌ی گریگوری نیز در این فهرست ثبت گردیده است.<ref>هویان، آندرانیک؛ کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، 1383ه‌ش، ص 9.</ref>
 
  
پرداختن به تمامی کلیساهای موجود در ایران از عهده‌ی این نوشتار خارج است و به همین دلیل تنها به ذکر نام برخی از مهم‌ترین کلیساهای موجود (در هر یک از سه شاخه‌ی اصلی مسیحیت) اکتفا می‌کنیم.
+
در ایران تاکنون ۱۷ کلیسای فرقه‌های کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. افزون بر این، ۲۶ کلیسای ارمنیان فرقه‌ی گریگوری نیز در این فهرست ثبت گردیده است.<ref>هویان، آندرانیک؛ کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش، ص ۹.</ref> پرداختن به تمامی کلیساهای موجود در ایران از عهده‌ی این نوشتار خارج است و به همین دلیل تنها به ذکر نام برخی از مهم‌ترین کلیساهای موجود (در هر یک از سه شاخه‌ی اصلی مسیحیت) اکتفا می‌کنیم.
  
از مهم‌ترین کلیساهای کاتولیک ایران می‌توان به "کلیسای [[حضرت مریم]] سلام الله علیها" در جلفای اصفهان، "کلیسای قلب مقدس حضرت عیسی مسیح علیه السلام" در تهران، سه کلیسا با نام "حضرت مریم سلام الله علیها" در شهرهای تهران، تبریز و ارومیه، "کلیسای حضرت یوسف علیه السلام" در تهران، کلیسای ارمنی‌های کاتولیک با نام "کلیسای گریگور مقدس" در تهران و کلیساهای "حضرت ابراهیم علیه السلام" و "هوسپ مقدس" در همین شهر اشاره کرد.<ref>پیشین؛ ص 29 97.</ref>
+
از مهم‌ترین کلیساهای کاتولیک ایران می‌توان به "کلیسای [[حضرت مریم]] سلام الله علیها" در جُلفای [[اصفهان]]، "کلیسای قلب مقدس [[حضرت عیسی علیه السلام|حضرت عیسی مسیح]] علیه السلام" در [[تهران]]، سه کلیسا با نام "حضرت مریم سلام الله علیها" در شهرهای تهران، [[تبریز]] و ارومیه، "کلیسای [[حضرت يوسف علیه السلام|حضرت یوسف]] علیه السلام" در تهران، کلیسای ارمنی‌های کاتولیک با نام "کلیسای گریگور مقدس" در تهران و کلیساهای "[[حضرت ابراهیم علیه السلام|حضرت ابراهیم]] علیه السلام" و "هوسپ مقدس" در همین شهر اشاره کرد.<ref>پیشین؛ ص ۲۹ ۹۷.</ref>
  
مهم‌ترین کلیساهای ارتدوکس در ایران عبارتند از: کلیساهای "حضرت مریم سلام الله علیها" و "نیکلاس مقدس" در تهران و "کلیسای کانتور" در شهر قزوین.<ref>پیشین؛ ص 145 156.</ref>
+
مهم‌ترین کلیساهای ارتدوکس در ایران عبارتند از: کلیساهای "حضرت مریم سلام الله علیها" و "نیکلاس مقدس" در تهران و "کلیسای کانتور" در شهر قزوین.<ref>پیشین؛ ص ۱۴۵ ۱۵۶.</ref>
  
برخی از مهم‌ترین کلیساهای پروتستان نیز عبارتند از: کلیسای انجیلی "پطرس مقدس" در تهران، "استپانوس مقدس" در همدان، "کلیسای ادونتیست ها"در تهران، "کلیسای حضرت توما"در تهران، "کلیسای جماعت ربانی" در تهران، "کلیسای هوهانس مقدس" که مربوط به ارمنی‌های پروتستان است در شهر تهران، کلیسای امانوئیل (عمانوئیل) در تهران و دو کلیسای مربوط به فرقه‌ی انگلیکن با نام‌های "شمعون غیور" در شیراز و "حضرت پولس" در تهران.<ref>پیشین؛ ص 99 143.</ref>
+
برخی از مهم‌ترین کلیساهای پروتستان نیز عبارتند از: کلیسای انجیلی "پطرس مقدس" در تهران، "استپانوس مقدس" در همدان، "کلیسای ادونتیست ها" در تهران، "کلیسای حضرت توما"در تهران، "کلیسای جماعت ربانی" در تهران، "کلیسای هوهانس مقدس" که مربوط به ارمنی‌های پروتستان است در شهر تهران، کلیسای امانوئیل (عمانوئیل) در تهران و دو کلیسای مربوط به فرقه‌ی انگلیکن با نام‌های "شمعون غیور" در [[شیراز]] و "حضرت پولس" در تهران.<ref>پیشین؛ ص ۹۹ ۱۴۳.</ref>
  
 
==پانویس==
 
==پانویس==
<references/>
+
<references />
  
 
==منابع==
 
==منابع==
* [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=45938#_ftn1 کلیسا، محمد ضیاء توحیدی، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)] تاریخ بازیابی: 25 بهمن 1391.
+
 
 +
*محمد ضیاء توحیدی، کلیسا، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 25 بهمن 1391.
  
 
[[رده:مسیحیت]]
 
[[رده:مسیحیت]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۲۶

این مدخل از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.

Icon-computer.png
محتوای فعلی مقاله یکی از پایگاه های معتبر متناسب با عنوان است.

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)
کلیسا

کلمه ی کلیسا در زبان فارسی برگرفته از واژه‌ی یونانی "اکلِسیا"[۱] است که به معنی "جماعت" یا "انجمن" می‌باشد.[۲] این کلمه ۱۱۵ بار در کل عهد جدید به کار رفته است؛ در رسالات پولس (به انضمام رساله به عبرانیان) ۶۱ بار، در اعمال رسولان ۲۳ بار، در کتاب مکاشفه ۲۰ بار و در سایر رسالات عهد جدید مجموعاً ۱۱ بار از این کلمه استفاده شده است.[۳]

کلمه ی کلیسا دارای دو کاربرد رایج است: کاربرد اول آن که در عهد جدید بسیار استعمال شده به معنی "مجمع ایمانداران مسیحی" است و در حقیقت به جماعت مؤمنان، کلیسا اطلاق می‌شود. بنابراین مراد از کلیسای قرنتس، مجموعه‌ی مسیحیان قرنتس و مراد از کلیسای انطاکیه، مجموعه‌ی مسیحیان انطاکیه می‌باشد. پولس در رساله ی اول خویش به قرنتیان و نیز در رساله ای به غلاطیان می‌نویسد: «من به کلیسای خدا جفا می‌رساندم».[۴] در این استعمال و مواردی از این دست،‌ مراد همان مجمع ایمان‌داران مسیحی بوده است. البته بعدها و در پی بروز اختلافات میان کلیسای مسیحی (مجمع مسیحیان)، کلمه ی کلیسا در معنایی جدید یعنی "فرقه" بکار رفت، بنابراین مراد از کلیسای کاتولیک، فرقه ی کاتولیک است و مراد از کلیسای لوتری، فرقه‌ی لوتری است.

کاربرد دوم این واژه، در مورد ساختمانی است که مسیحیان در آن به انجام عبادت می پردازند.[۵] در این نوشتار به بررسی هر دو مفهوم این واژه خواهیم پرداخت.

الف: کلیسا به معنی مجمع ایمانداران

نخستین معنی کلیسا عبارتست از "مجمع ایمان‌داران مسیحی". در این استعمال که در عهد جدید بسیار رایج است، کلمه‌ی کلیسا برای اشاره به کل جامعه‌ی مسیحیان و یا مجموعه‌ی مسیحیان یک منطقه به کار می‌رود.

اولین کاربرد کلمه ی کلیسا را در کلمات خود حضرت مسیح علیه السلام می‌توان یافت. آن حضرت خطاب به پطرس فرمود: «و من نیز تو را می‌گویم که تویی پطرس (کلمه‌ای یونانی به معنی صخره) و بر این صخره، کلیسای خود را بنا می‌کنم».[۶]

در جای دیگری نیز می‌فرماید: «و اگر برادرت به تو گناه کرده باشد، برو و او را میان خود و او در خلوت الزام کن. هرگاه سخن تو را گوش گرفت، برادر خود را دریافتی؛ و اگر نشنود، یک یا دو نفر دیگر با خود بردار تا از زبان دو یا سه شاهد، هر سخنی ثابت شود و اگر سخن ایشان را رد کند، به کلیسا بگو و اگر کلیسا را قبول نکند، در نزد تو مثل خارجی یا باجگیر باشد. هر آینه به شما می‌گویم آنچه بر زمین بندید، در آسمان بسته شده باشد و آنچه بر زمین گشایید، در آسمان گشوده شده باشد. باز به شما می‌گویم هرگاه دو نفر از شما در زمین درباره هر‌ چه که بخواهند متفق شوند، هر آینه از جانب پدر من که در آسمان است برای ایشان کرده خواهد شد. زیرا جایی که دو یا سه نفر به اسم من جمع شوند، آنجا در میان ایشان حاضرم».[۷]

کلمه‌ی کلیسا در انجیل‌ها، تنها در همین دو مورد از حضرت عیسی نقل شده است. افزون بر این دو مورد، ‌در کتاب مکاشفه نیز پس از ذکر هفت کلیسا و پیام‌های حضرت عیسی علیه السلام (که البته در قالب مکاشفه نقل می‌شوند) از قول آن حضرت چنین نقل شده است: «من عیسی، فرشته خود را فرستادم تا شما را در کلیساها بدین امور شهادت دهم. من ریشه و نسل داود و ستاره درخشنده صبح هستم».[۸]

در عهد جدید از کلیسا (یا همان جامعه‌ی ایمان‌داران مسیحی) با عنوان‌های "عروس مسیح[۹]" و نیز "بدن مسیح[۱۰]" یاد شده است.

شکل‌گیری کلیسا

گفته می‌شود که تأسیس کلیسا در روز پنطیکاست صورت پذیرفته است. در کتاب اعمال رسولان[۱۱]، شرح واقعه‌ی جمع شدن مسیحیان نخستین و نزول روح القدس بر آنان ذکر شده است و به نظر می‌رسد که این روز را باید به عنوان روز تأسیس کلیسای مسیحی به شمار آورد.

بزودی، ‌افزون بر این کلیسا که در اورشلیم به وجود آمده بود، کلیساهای دیگری نیز در مناطق مختلف یهودیه به وجود آمد.[۱۲] در شهر سامره یک کلیسا به وجود آمد.[۱۳] در انطاکیه نیز کلیسایی بنیان نهاده شد[۱۴] که البته به پایگاه مسافرت‌های تبشیری پولس تبدیل گردید. از این زمان به بعد، کلیساهای مسیحی رشد و توسعه یافتند و در مناطق مختلفی از جمله آسیای صغیر، مقدونیه، یونان، ایتالیا، اسپانیا و بسیاری از نواحی ساحلی دریای مدیترانه، کلیسا تأسیس گردید.[۱۵]

مناقشه در باب مفهوم کلیسا

چند قرن پس از تشکیل کلیسا، نزاع مهمی در باب مفهوم کلیسا به وقوع پیوست و مسیحیان در مورد کاربرد صحیح این کلمه، دچار دودستگی شدند. ریشه‌ی این نزاع به وقایعی بازمی‌گردد که در ابتدای قرن چهارم یعنی در سال ۳۰۳ میلادی،‌ در زمان حکومت "دیوکلتیانوس" امپراتور روم (۲۸۴ – ۳۱۱ .م) رخ داد. در این زمان، جفایی سخت بر علیه مسیحیان صورت پذیرفت. به دستور امپراتور تمامی کتاب های مسیحی می‌بایست سوزانده شده و کلیساها ویران می‌گردید.

در این میان، برخی از عالمان مسیحی به مقاومت در برابر امپراتور دست زدند اما برخی دیگر راه مدارا را در پیش گرفته، کتاب‌هایشان را تحویل حکومت دادند تا سوزانده شود. این وضعیت تا سال ۳۱۳ یعنی زمانی که قسطنطین سیاست مدارای با مسیحیان را در پیش گرفت ادامه یافت.

از این زمان به بعد، مناقشه‌ای مهم در مورد آن دسته از عالمان که در دوران جفا کتاب‌های خویش را تحویل داده بودند و به "خائنان" مشهور گردیده بودند، به وجود آمد. رهبران کلیسایی اعلام داشتند که خائنانی که توبه کرده‌اند می‌توانند همچنان در منصب خود باقی بمانند. در مقابل برخی از مسیحیان که به "دوناتیان" شهرت یافتند از در مخالفت با کلیسا وارد شدند. از نظر آن‌ها، کلیسا عبارت از "مجمع مقدسان" بود و بنابراین اظهار داشتند که توبه‌ی این افراد به هیچ عنوان مورد قبول نیست و آن‌ها نمی‌توانند جزء کلیسا باشند. بر این اساس مفهوم کلیسا را نمی‌توان مجمع ایمانداران مسیحی دانست و کلیسایی که در کلمات حضرت عیسی علیه السلام به آن اشاره شده است، شامل غیرمقدسان نمی‌باشد.

این نزاع همچنان در بن‌بست قرار داشت تا آن که آگوستین قدیس پا پیش نهاده و با دفاعی همه جانبه از دیدگاه کلیسا، این غائله را خاتمه بخشید. او با استدلال‌هایی محکم بیان می‌داشت که کلیسا "جماعت مقدسان" نیست بلکه بدنه‌ای مرکب از مقدسان و گناهکاران است. به هر حال او توانست با براهینی که ارائه کرد،‌ دیدگاه کلیسا را بر کرسی نشانده و دوناتیان را محکوم سازد.[۱۶]

تقسیم کلیسا به دو شکل مرئی و نامرئی

نزاعی که پیشتر مطرح شد، بعدها توسط "جان کالون" که از رهبران نهضت پروتستان در قرن شانزدهم بود، مورد کنکاش قرار گرفت و کالون با ارائه‌ی نظریه‌ای جدید به نوعی دو دیدگاه مخالف یعنی دیدگاه دوناتیان و مخالفانشان را با یکدیگر پیوند داد. بر اساس تعالیم کالون، کلیسا به دو بخش مرئی و نامرئی تقسیم می‌شود.

او اظهار می‌دارد که کلیسای مرئی،‌ همان اجتماع مسیحیان (عموم ایمان‌داران مسیحی) است. در سطحی دیگر کلیسای نامرئی وجود دارد که متشکل از برگزیدگان و قدیسان است و این بُعد از کلیسا تنها بر خداوند آشکار است و بنابراین برای مردم قابل دیدن نیست و در حقیقت نامرئی است. از نگاه وی اگر چه کلیسای مرئی متشکل از افراد قدیس و افراد گناهکار است اما مسیحیان می‌بایست کلیسای مرئی را به خاطر کلیسای نامرئی حرمت نهاده، به آن وفادار باشند.[۱۷]

در مقابل این دیدگاه کالون،‌ برخی از اصلاح‌طلبان افراطی قرار داشتند که منکر وجود کلیسای حقیقی بر روی زمین بودند. سباستین فرانک، از رهبران افراط‌گرای اصلاحات در این باره می‌نویسد: «بر این باورم که کلیسای بیرونی مسیح – از جمله تمامی عطای و آیین‌های مقدس آن – به خاطر رخنه و راهیابی دجال،‌ درست پس از مرگ رسولان به آسمان برده شد و اکنون در روح و راستی مخفی است. به همین جهت کاملا مطمئنم که در طی این هزار و چهارصد سال، نه کلیسای جامعی وجود داشته و نه از آیین های کلیسایی خبری بوده است».

بر اساس دیدگاه این افراد، کلیسای حقیقی صرفاً در آسمان وجود دارد و در زمین تنها تقلیدی نمایشی از چنین نهادی وجود دارد.[۱۸]

ب: کلیسا، ساختمان عبادی مسیحیان

پیشتر اشاره گردید که کلمه‌ی کلیسا[۱۹] دارای کاربردی دیگر که کاملاً متفاوت از استعمال پیشین است، می‌باشد. در این استعمال، کلمه‌ی کلیسا ناظر به ساختمانی است که امور عبادی و آیینی مسیحیان در آن انجام می‌پذیرد. البته این کاربرد که امروزه بسیار متداول می‌باشد در عهد جدید هرگز بکار نرفته است.

تاریخ تأسیس نخستین ساختمان‌های عبادی مسیحیان را می‌توان به اوایل قرن دوم میلادی بازگرداند. در دوران اولیه، مسیحیان برای عبادت در کنیسه‌های یهودی شرکت می‌کردند و تفکیکی میان یهودیان و مسیحیان وجود نداشت. مسیحیان در حقیقت گرایش خاصی از یهود شمرده می‌شدند که به شخصی به نام عیسی به عنوان مسیحای بنی‌اسرائیل ایمان آورده بودند.

در زمان ریاست گملئیل دوم (۸۰ – ۱۱۰ .م) برکت تازه ای با نام "برکت مینیم" بر مجموعه ی یازده برکتی که در دعای تفیلای مرسوم در کنیسه‌ها قرائت می‌شد، افزوده گردید. مراد از "مینیم" مرتدان بودند که شامل مسیحیان نیز می‌گردید. در این برکت آمده بود: «برای مرتدان، امیدی باقی مگذار و پادشاهی متکبران را به سرعت در روزگار ما برانداز. همه‌ی نصرانیان و بدعتگذاران در یک لحظه هلاک شوند. نامشان از کتاب حیات محو شود و همراه نام پارسایان ثبت نگردد. مبارک باشی تو ای خدایی که متکبران را خوار می‌کنی».

گنجانده شدن این دعای تازه در مراسم عبادی کنیسه، مسیحیان را از شرکت در مراسم کنیسه باز می داشت زیرا می بایست در مراسمی شرکت می‌کردند که در آن مورد لعنت قرار می‌گرفتند. در حقیقت، افزودن این دعا به مراسم عبادی کنیسه، نوعی طرد مسیحیان از کنیسه به شمار می‌آمد و به مرور، ارتباط مسیحیان با کنیسه‌ها قطع گردید و همین مسأله به تأسیس مکان‌های عبادی مختص به مسیحیان انجامید.[۲۰]

کلیسا، محلی برای عبادت و انجام آیین‌های دینی

معمولاً در کلیساها مراسم عبادی و نمازها انجام می‌شود. مراسم عشای ربانی از جمله آیین‌هایی است که معمولاً در کلیسا انجام می‌شود. همچنین مراسم تعمید و تأیید (تدهین با روغن مقدس) نیز در اکثر فرقه‌های مسیحی در کلیسا انجام می‌پذیرد هر چند تعداد اندکی از کلیساها همانند کلیساهای تعمیدی که تعمید را در نهر و آب‌های جاری انجام می‌دهند، این آیین را بیرون از کلیسا انجام می‌دهند.[۲۱] همچنین آیین توبه که در کلیساهای کاتولیک، ‌ارتدوکس و انگلیکن رواج دارد در کلیسا انجام می‌شود. مراسم ازدواج نیز از دیگر آیین‌هایی است که معمولاً در ساختمان کلیسا صورت می‌پذیرد.

شکل مراسم کلیسایی در کلیساهای مختلف متفاوت است. معمولاً مراسم عبادی متشکل از بخش‌های مختلف و متنوعی است که شامل موعظه، دعا و خواندن سرودهای دینی می‌باشد. استفاده از موزیک‌های روحانی که در جهت نشاط بخشی به مراسم عبادی به کار می‌رود در عموم کلیساهای مسیحی رواج دارد.[۲۲]

در برخی از کلیساها از جمله در بسیاری از کلیساهای آفریقایی، رقص و حرکات موزون نیز در کلیساها انجام می شود که هدف از آن،‌ ایجاد تنوع و شور و نشاط و جذابیت برای مراسم عبادی عنوان شده است.[۲۳]

شکل ظاهری کلیسا

کلیساها دارای یک شکل خاص نیستند و از نظر اندازه، نوع معماری و ساختار آن بسیار متفاوت هستند. البته ساختار کلیساها در بسیاری از موارد دارای شباهت‌هایی با یکدیگر است. روشن است که پرداختن به ساختار کلیساهای تمامی فرقه‌های مسیحی از عهده‌ی این نوشتار خارج است اما به اختصار، مطالبی کلی را از شکل و ساختار کلیسا بیان می‌کنیم.

به طور کلی،‌ کلیساهای کاتولیک از نظر ظاهری زیباتر و مجلل‌تر هستند و کلیساهای ارتدوکس و پروتستان از این نظر در رتبه‌ی بعد از کلیساهای کاتولیک قرار دارند.

در تمامی کلیساها یک تالار که محل استقرار مردم است وجود دارد. معمولاً در هر تالار یک محراب قرار دارد که نان و شراب مخصوص مراسم عشای ربانی در آن قرار داده می شود. البته در برخی از کلیساها، محراب وجود ندارد و نان و شراب بر روی یک میز قرار داده می‌شود. همچنین در اکثر کلیساها، یک سکو نیز وجود دارد که کشیش بر آن ایستاده و موعظه را انجام می‌دهد.

شکل ظاهری تالار در کلیساهای مختلف متفاوت است. در برخی از کلیساها برای حاضران، صندلی قرار داده شده است. در حالی که در برخی از کلیساها از صندلی خبری نیست و یا فقط تعدادی صندلی برای افراد بیمار و یا کهنسال وجود دارد. همچنین در برخی از کلیساها میان مردم عادی و روحانیان پرده‌ای قرار داده شده است و روحانیان در پشت پرده و به دور از دید مردم عادی به انجام مراسم می‌پردازند. در حالی که در برخی از کلیساها چنین حائلی وجود ندارد و تمامی حاضران اعم از مردم عادی و روحانیان در یک محل حضور دارند.

در کلیساهای ارتدوکس افراد حاضر در کلیسا معمولاً در این تالار به شکل ایستاده به انجام دعا و عبادت می‌پردازند. البته تعدادی صندلی نیز برای سالخوردگان و افراد بیمار وجود دارد که این افراد می‌توانند در طول مراسم بنشینند. در این کلیساها معمولاً پرده‌ای در وسط این تالار کشیده می‌شود که مردم عادی از روحانیان جدا می‌شوند و در همین قسمت است که محراب قرار دارد.

به طور کلی در کلیساهای ارتدوکس از مجسمه‌ی حضرت مسیح علیه السلام و یا قدیسان مسیحی خبری نیست و حتی استفاده از صلیبی که مجسمه‌ی حضرت مسیح علیه السلام بر آن حک شده نیز ممنوع می‌باشد. البته استفاده از نقاشی در این کلیساها مجاز شمرده می‌شود و معمولاً کلیساهای ارتدوکس با تصاویری از حضرت عیسی علیه السلام، حضرت مریم علیه السلام، فرشتگان و قدیسان آذین شده است.[۲۴]

در کلیساهای کاتولیک، شکل ظاهری این تالار تا حدودی متفاوت است. از مهمترین تفاوت های میان تالار کلیسای کاتولیک و ارتدوکس، به استفاده از مجسمه‌ها می‌توان اشاره کرد. در کلیساهای کاتولیک معمولاً تعداد قابل توجهی از مجسمه‌های مربوط به حضرت عیسی علیه السلام، حضرت مریم علیه السلام و مقدسان وجود دارد.

همچنین در کلیساهای بزرگ، معمولاً بیشتر از یک محراب وجود دارد و تعداد این محراب‌ها در برخی از کلیساها تا ۴۸ عدد نیز می‌رسد و گاهی مراسم عشای ربانی به صورت همزمان و در چند محراب انجام می‌شود.[۲۵]

از دیگر تفاوت‌های مهم، وجود محلی برای اعتراف است. اعتراف معمولاً در اطاقک خاصی صورت می پذیرد که وسط آن دیواری نازک قرار دارد تا کشیش و شخص اعتراف‌کننده از یکدیگر جدا باشند. تنها یک دریچه‌ی کوچک در وسط این دیوار قرار دارد که کشیش و شخص اعتراف کننده می‌توانند همدیگر را ببینند. در یک طرف کشیش می‌نشیند و در طرف دیگر، شخص اعتراف‌کننده زانو زده و به اعتراف می‌پردازد.[۲۶]

کلیساهای پروتستان نیز هر کدام ساختاری خاص به خود را دارند اما چنان که پیشتر اشاره شد معمولاً دارای یک محراب یا میز، در برخی کلیساها تعدادی صندلی برای نشستن حضار و یک سکو یا میز برای شخص موعظه‌کننده هستند. از آنجا که در اکثر کلیساهای پروتستان، اعتراف جایگاهی ندارد[۲۷] بنابراین محلی نیز برای انجام این عمل، در کلیساهای آنان وجود ندارد.[۲۸]

کلیسای جامع

افزون در کلیساهای عادی که در هر منطقه بنا می گردد و حتی در کوچکترین روستاها نیز وجود دارد، در اکثر فرقه های مسیحی، کلیساهای دیگری نیز وجود دارد که به آنها "کلیسای جامع"[۲۹] گفته می‌شود.

این کلیساها صرفاً در نظام‌های اسقفی (کلیساهایی که در نظام آن‌ها، توزیع قدرت از بالا به پایین یعنی از اسقف به دیگر درجات روحانی صورت می‌گیرد، در مقابل کلیساهای جماعت گرا و...) وجود دارد و به کلیساهایی اطلاق می‌گردد که محل اقامت اسقف است و دفتر وی در آنجا مستقر است. باید توجه داشت که اگرچه معمولاً کلیساهای جامع، کلیساهایی بزرگ و مجلل هستند اما الزاماً همیشه کلیسای جامع،‌ کلیسایی بزرگ نیست.[۳۰]

کلیساهای ایران

مسیحیت در ایران از جمله ی ادیانی است که به رسمیت شناخته شده و پیروان این دین در ایران همانند دیگر مناطق، دارای ساختمان‌های عبادی خاص خود هستند. امروزه در ایران، کلیساهای فراوانی وجود دارد؛ کلیساهایی از هر سه شاخه‌ی بزرگ مسیحیت یعنی کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان.

در ایران تاکنون ۱۷ کلیسای فرقه‌های کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. افزون بر این، ۲۶ کلیسای ارمنیان فرقه‌ی گریگوری نیز در این فهرست ثبت گردیده است.[۳۱] پرداختن به تمامی کلیساهای موجود در ایران از عهده‌ی این نوشتار خارج است و به همین دلیل تنها به ذکر نام برخی از مهم‌ترین کلیساهای موجود (در هر یک از سه شاخه‌ی اصلی مسیحیت) اکتفا می‌کنیم.

از مهم‌ترین کلیساهای کاتولیک ایران می‌توان به "کلیسای حضرت مریم سلام الله علیها" در جُلفای اصفهان، "کلیسای قلب مقدس حضرت عیسی مسیح علیه السلام" در تهران، سه کلیسا با نام "حضرت مریم سلام الله علیها" در شهرهای تهران، تبریز و ارومیه، "کلیسای حضرت یوسف علیه السلام" در تهران، کلیسای ارمنی‌های کاتولیک با نام "کلیسای گریگور مقدس" در تهران و کلیساهای "حضرت ابراهیم علیه السلام" و "هوسپ مقدس" در همین شهر اشاره کرد.[۳۲]

مهم‌ترین کلیساهای ارتدوکس در ایران عبارتند از: کلیساهای "حضرت مریم سلام الله علیها" و "نیکلاس مقدس" در تهران و "کلیسای کانتور" در شهر قزوین.[۳۳]

برخی از مهم‌ترین کلیساهای پروتستان نیز عبارتند از: کلیسای انجیلی "پطرس مقدس" در تهران، "استپانوس مقدس" در همدان، "کلیسای ادونتیست ها" در تهران، "کلیسای حضرت توما"در تهران، "کلیسای جماعت ربانی" در تهران، "کلیسای هوهانس مقدس" که مربوط به ارمنی‌های پروتستان است در شهر تهران، کلیسای امانوئیل (عمانوئیل) در تهران و دو کلیسای مربوط به فرقه‌ی انگلیکن با نام‌های "شمعون غیور" در شیراز و "حضرت پولس" در تهران.[۳۴]

پانویس

  1. Ekklesia
  2. Achtemeier, Paul J. (ed.), Harpercollins Bible Dictionary, (Harper San Francisco, ۱۹۹۶, ۲nd ed.), P.۱۸۳
  3. New Catholic Encyclopedia, (Gale, ۲۰۰۳, ۲nd ed.), vol.۳ , P.۵۷۵
  4. اول قرنتیان ۱۵: ۹ و غلاطیان ۱:‌ ۱۳.
  5. میلر، ویلیام؛ تاریخ کلیسای قدیم در امپراطوری روم و ایران؛ ترجمه علی نخستین، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۲ ه‌ش، چاپ اول، ص ۱۰۳–۱۰۴.
  6. متی ۱۶: ۱۸.
  7. متی ۱۸: ۱۵–۲۰.
  8. مکاشفه ۲۲: ۱۶.
  9. مکاشفه ۲۱:‌ ۹ و افسسیان ۵: ۲۳–۳۲.
  10. کولسیان ۱: ۱۸.
  11. اعمال رسولان، باب ۲.
  12. غلاطیان ۱: ۲۲، اول تسالونیکیان ۲:‌۱۴.
  13. اعمال رسولان ۸:‌۱ – ۲۴.
  14. اعمال رسولان ۱۱: ۲۰–۳۰ و ۱۳: ۱
  15. تیسن، هنری؛ الهیات مسیحی؛ ترجمه ط. میکائیلیان، انتشارات حیات ابدی، بی‎تا، ص ۲۹۹–۳۰۰.
  16. مک گراث، الستر؛ در آمدی بر الهیات مسیحی؛ ترجمه عیسی دیباج، کتاب روشن، ۱۳۸۵ ه‌ش، چاپ اول، ص ۵۱۷ – ۵۲۰.
  17. پیشین، ص ۵۲۴.
  18. پیشین، ص ۵۲۶ – ۵۲۷.
  19. در زبان انگلیسی میان کلیساهای بزرگ و کوچک در نام‌گذاری تفاوت وجود دارد. کلیساهای بزرگ را معمولاً Church و کلیساهای کوچک را که معمولاً نمازخانه محسوب می‌شوند Chapel می‌نامند. New Catholic Encyclopedia, (Gale, ۲۰۰۳, ۲nd ed.), vol.۳ , P.۳۸۲
  20. پیترز، اف ئی؛ یهودیت مسیحیت و اسلام؛ ترجمه حسین توفیقی، انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۸۴ه‌ش، ج ۱، ص ۴۲۳ – ۴۲۴.
  21. - میشل، توماس؛ کلام مسیحی؛ ترجمه حسین توفیقی، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۷ه‌ش، چاپ سوم، ص ۹۳.
  22. حتی کلیساهای اصلاحی که برای مدتی استفاده‌ی از ابزار موسیقی را کنار گذاشته بودند. در نهایت به استفاده مجدد از موسیقی در مراسم کلیسایی روی آوردند. مولند، اینار؛ جهان مسیحیت؛ ترجمه محمدباقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۱ه‌ش، چاپ دوم، ص ۳۵۲.
  23. A. Salamone, Frank (ed.), Encyclopedia of religious rites, rituals, and festivals, (Routledge, ۲۰۰۴), p.۱۶
  24. مولند، اینار؛ جهان مسیحیت؛ ترجمه محمدباقر انصاری و مسیح مهاجری، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۱ ه.‌ش، چاپ دوم، ص ۶۲–۶۳.
  25. پیشین؛ ص ۱۱۴.
  26. پیشین؛ ص ۱۱۹.
  27. البته در این میان، استثناهایی وجود دارد. به عنوان مثال، اعتراف خصوصی نزد کشیش در کلیساهای اپیسکوپال (اسقفی آمریکا) مورد پذیرش قرار گرفته است. ر.ک: روستن، لئو؛ فرهنگ تحلیلی مذاهب آمریکایی؛ ترجمه محمد بقائی، تهران، انتشارات حکمت، ۱۳۷۶ش، چاپ اول، ص۲۶.
  28. برای مطالعه و آشنایی بیشتر با شکل ظاهری کلیساها ر.ک: هویان، آندرانیک؛ کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش.
  29. Cathedral
  30. .Britannica Encyclopedia of World Religions, (Encyclopedia Britannica INC, ۲۰۰۶), P.۱۸۸
  31. هویان، آندرانیک؛ کلیساهای مسیحیان در ایران‌زمین، انتشارات دستان، ۱۳۸۳ه‌ش، ص ۹.
  32. پیشین؛ ص ۲۹ – ۹۷.
  33. پیشین؛ ص ۱۴۵ – ۱۵۶.
  34. پیشین؛ ص ۹۹ – ۱۴۳.

منابع