ابن یمین: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(منابع)
سطر ۱: سطر ۱:
{{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ معارف و معاریف]]}}
+
امير فخرالدين محمود (م 769 ق) فرزند امير يمين الدين طغرايى فريومدى از شعراى نامدار ايران. از او ديوانی 15000 بيتی بر جای مانده است.
  
امير فخرالدين محمود (م 769 ق) فرزند امير يمين الدين طغرايى فريومدى از شعراى نامدار ايران. پدرش از تركستان به فريومد از توابع سبزوار كوچ كرد و با خريد املاكى در آنجا نشيمن گزيد. وى در دستگاه وزير خراسان مكانتى داشت و از استادان نظم و نثر زمان خويش بود. ابن يمين كه پرورده چنين پدر فاضلى بود از سالهاى جوانى به سرودن شعر پرداخت.
+
==ورود به عالم شعر==
 +
پدرش از[[ تركستان]] به[[ فريومد]] از توابع سبزوار كوچ كرد و با خريد املاكى در آنجا نشيمن گزيد. وى در دستگاه وزير خراسان مكانتى داشت و از استادان نظم و نثر زمان خويش بود. ابن يمين كه پرورده چنين پدر فاضلى بود از سالهاى جوانى به سرودن شعر پرداخت.
  
 +
==ابن یمین و مدح امرا==
 
مدتى مستوفى علاءالدين محمد فريومدى، وزير خراسان بود اما پس از چندى به تبريز رفت و به خدمت غياثالدين محمد، وزير ابوسعيد آخرين امير ايلخانى پيوست و او را مدح گفت. وى پس از بازگشت به خراسان بيشتر ايام را در زادگاهش به قناعت بسر مى برد و از طريق كشت و كار گذران مى كرد و در عين حال به سرودن اشعار حكمى و اخلاقى و نيز مدايح مى پرداخت.
 
مدتى مستوفى علاءالدين محمد فريومدى، وزير خراسان بود اما پس از چندى به تبريز رفت و به خدمت غياثالدين محمد، وزير ابوسعيد آخرين امير ايلخانى پيوست و او را مدح گفت. وى پس از بازگشت به خراسان بيشتر ايام را در زادگاهش به قناعت بسر مى برد و از طريق كشت و كار گذران مى كرد و در عين حال به سرودن اشعار حكمى و اخلاقى و نيز مدايح مى پرداخت.
  
ابن يمين در قصايد خويش شصت و پنج كس از امراى خراسان و هرات، طغاى تيموريه و سربداران و نيز اركان دولت ايشان را ستوده است.  اما بيشتر مدايح او به امراى سربدارى اختصاص دارد كه شاعر پس از برافتادن طغاى تيمورخان (737ـ754 ق) از نوادگان چنگيز كه دعوى ايلخانى داشت به آنان پيوست.
+
ابن يمين در قصايد خويش شصت و پنج كس از امراى خراسان و هرات، طغاى تيموريه و [[سربداران]] و نيز اركان دولت ايشان را ستوده است.  اما بيشتر مدايح او به امراى سربدارى اختصاص دارد كه شاعر پس از برافتادن طغاى تيمورخان (737ـ754 ق) از نوادگان چنگيز كه دعوى ايلخانى داشت به آنان پيوست.
  
وى در جنگهاى سربداران با امرا و ملوك اطراف حضور داشت و در جنگى كه ميان وجيه الدين مسعود سربدارى و ملك حسين كرت درگرفت (743 ق) ديوان او به غارت رفت و شاعر ناچار شد به مدد حافظه و يارانش كه اشعارى از وى نزد آنان بود ديوان تازهاى فراهم آورد .
+
وى در جنگهاى سربداران با امرا و ملوك اطراف حضور داشت و در جنگى كه ميان وجيه الدين مسعود سربدارى و ملك حسين كرت درگرفت (743 ق) ديوان او به غارت رفت و شاعر ناچار شد به مدد حافظه و يارانش كه اشعارى از وى نزد آنان بود ديوان تازه اى فراهم آورد.
  
ابن يمين در سرودن انواع شعر از غزل و قصيده و رباعى و تركيب بند و ترجيع بند استادى داشت اما قطعات وى كه همه در موضوعات اخلاقى سروده شده اند در زمره شاهكارهاى ادب فارسى به شمار مى روند. سخن وى ساده و روان و خالى از تكلفات لفظى و تعقيدات معنوى است، از همين روى اشعار وى رواج فراوان يافت و كسانى به تقليد از او به سرودن اشعار تعليمى پرداختند.
+
==مهارت ابن یمین در قطعه سرائی==
  
ابن يمين شاعرى شيعى مذهب بود، قصايدى در ستايش ائمه اطهار علیهم السلام، بالاخص على بن ابى طالب علیه السلام دارد و از نخستين شعرايى است كه مرثيه هايى در سوگ شهداى [[كربلا]] سروده است. وى با آن كه ستايشگر پرشور ائمه معصومين علیهم السلام است از تعصب به دور است و پيروان مذاهب ديگر را به ديده دشمنى نمى نگرد، چنان كه بسيارى از ممدوحان وى كسانى از اهل سنت بودند يا مانند امراى مغول اعتقادات دينى راسخى نداشتند. ديوان او 15000 بيت دارد. (دائرةالمعارف تشيع)
+
ابن يمين در سرودن انواع شعر از [[غزل]] و [[قصيده]] و [[رباعى]] و [[تركيب بند]] و[[ ترجيع بند]] استادى داشت اما قطعات وى كه همه در موضوعات اخلاقى سروده شده اند در زمره شاهكارهاى ادب فارسى به شمار مى روند. سخن وى ساده و روان و خالى از تكلفات لفظى و تعقيدات معنوى است، از همين روى اشعار وى رواج فراوان يافت و كسانى به تقليد از او به سرودن اشعار تعليمى پرداختند.
 +
 
 +
==اشعار ابن یمین در وصف اهل البیت علیهم السلام==
 +
ابن يمين شاعرى شيعى مذهب بود، قصايدى در ستايش ائمه اطهار علیهم السلام، بالاخص على بن ابى طالب علیه السلام دارد و از نخستين شعرايى است كه مرثيه هايى در سوگ شهداى [[كربلا]] سروده است. ابیات زیر در وصف حضرت رضا علیه السلام نموه ای از اشعار او در مدح اهل بیت عصمت و طهارت است :
 +
 
 +
{{بیت|گوهر افشان کن زجان ای دل که می دانی چه جاست |مهبط نور الهی روضه پاک رضاست }}
 +
 
 +
{{بیت|دُرّ دریای فتوّت گوهر کان کرم |آن که شرح جود آباء کرامش هل اَتاست }}
 +
 
 +
{{بیت|ظلمت و نور جهان عکسی زموی و روی اوست|موی او واللّیل اِذ یغشی و رویش والضّحی است }}
 +
 
 +
{{بیت|قبه گردون ندارد قد خاک درگهش | یا رب این فردوس اعلی یا مقام کبریاست؟ }}
 +
 
 +
{{بیت|سرمه ای از خاک پای او کشیده است آفتاب | موجب این دانم که عینش منبع نور و ضیاست}}
 +
 
 +
{{بیت|اوست بعضی از وجود آن که در معراج قدس | گرد نعل مرکبش روح الامین را توتیاست }}
 +
 
 +
{{بیت|قلب می گردد روان از بوی خاک درگهش | خاک نتوان گفتنش کز روی عزّت کیمیاست }}
 +
 
 +
{{بیت|قبّه پر نورش از رفعت سپهر دیگری است | و اندر او ذات پر انوارش چو مهر اندر سماست }}
 +
 
 +
{{بیت|رفعت گردون گردان دارد آنگه بر سری  | مجمع تقوی و عصمت مرکز صدق و صفاست ...|منبع=<ref> [http://www.khazaen.ir/16700/%D9%82%D8%A8%D9%84%D9%87_%D8%AD%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA سایت فیش تبلیغ]، بازیابی:23 مهر 1392 </ref>}}
 +
 
 +
==پانویس==
 +
{{پانویس}}
  
 
==منابع==
 
==منابع==
 
سيد مصطفى حسينى دشتى، معارف و معاریف.
 
سيد مصطفى حسينى دشتى، معارف و معاریف.
  
[[رده:شعرای پارسی گو]]
+
[[رده:شعرای پارسی گوی قرن هشتم]]
 +
[[رده:شعرای اهل البیت]]

نسخهٔ ‏۱۵ اکتبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۰۲

امير فخرالدين محمود (م 769 ق) فرزند امير يمين الدين طغرايى فريومدى از شعراى نامدار ايران. از او ديوانی 15000 بيتی بر جای مانده است.

ورود به عالم شعر

پدرش ازتركستان بهفريومد از توابع سبزوار كوچ كرد و با خريد املاكى در آنجا نشيمن گزيد. وى در دستگاه وزير خراسان مكانتى داشت و از استادان نظم و نثر زمان خويش بود. ابن يمين كه پرورده چنين پدر فاضلى بود از سالهاى جوانى به سرودن شعر پرداخت.

ابن یمین و مدح امرا

مدتى مستوفى علاءالدين محمد فريومدى، وزير خراسان بود اما پس از چندى به تبريز رفت و به خدمت غياثالدين محمد، وزير ابوسعيد آخرين امير ايلخانى پيوست و او را مدح گفت. وى پس از بازگشت به خراسان بيشتر ايام را در زادگاهش به قناعت بسر مى برد و از طريق كشت و كار گذران مى كرد و در عين حال به سرودن اشعار حكمى و اخلاقى و نيز مدايح مى پرداخت.

ابن يمين در قصايد خويش شصت و پنج كس از امراى خراسان و هرات، طغاى تيموريه و سربداران و نيز اركان دولت ايشان را ستوده است. اما بيشتر مدايح او به امراى سربدارى اختصاص دارد كه شاعر پس از برافتادن طغاى تيمورخان (737ـ754 ق) از نوادگان چنگيز كه دعوى ايلخانى داشت به آنان پيوست.

وى در جنگهاى سربداران با امرا و ملوك اطراف حضور داشت و در جنگى كه ميان وجيه الدين مسعود سربدارى و ملك حسين كرت درگرفت (743 ق) ديوان او به غارت رفت و شاعر ناچار شد به مدد حافظه و يارانش كه اشعارى از وى نزد آنان بود ديوان تازه اى فراهم آورد.

مهارت ابن یمین در قطعه سرائی

ابن يمين در سرودن انواع شعر از غزل و قصيده و رباعى و تركيب بند وترجيع بند استادى داشت اما قطعات وى كه همه در موضوعات اخلاقى سروده شده اند در زمره شاهكارهاى ادب فارسى به شمار مى روند. سخن وى ساده و روان و خالى از تكلفات لفظى و تعقيدات معنوى است، از همين روى اشعار وى رواج فراوان يافت و كسانى به تقليد از او به سرودن اشعار تعليمى پرداختند.

اشعار ابن یمین در وصف اهل البیت علیهم السلام

ابن يمين شاعرى شيعى مذهب بود، قصايدى در ستايش ائمه اطهار علیهم السلام، بالاخص على بن ابى طالب علیه السلام دارد و از نخستين شعرايى است كه مرثيه هايى در سوگ شهداى كربلا سروده است. ابیات زیر در وصف حضرت رضا علیه السلام نموه ای از اشعار او در مدح اهل بیت عصمت و طهارت است :


گوهر افشان کن زجان ای دل که می دانی چه جاست مهبط نور الهی روضه پاک رضاست


دُرّ دریای فتوّت گوهر کان کرم آن که شرح جود آباء کرامش هل اَتاست


ظلمت و نور جهان عکسی زموی و روی اوست موی او واللّیل اِذ یغشی و رویش والضّحی است


قبه گردون ندارد قد خاک درگهش یا رب این فردوس اعلی یا مقام کبریاست؟


سرمه ای از خاک پای او کشیده است آفتاب موجب این دانم که عینش منبع نور و ضیاست


اوست بعضی از وجود آن که در معراج قدس گرد نعل مرکبش روح الامین را توتیاست


قلب می گردد روان از بوی خاک درگهش خاک نتوان گفتنش کز روی عزّت کیمیاست


قبّه پر نورش از رفعت سپهر دیگری است و اندر او ذات پر انوارش چو مهر اندر سماست


رفعت گردون گردان دارد آنگه بر سری مجمع تقوی و عصمت مرکز صدق و صفاست ...[۱]

پانویس

  1. سایت فیش تبلیغ، بازیابی:23 مهر 1392


منابع

سيد مصطفى حسينى دشتى، معارف و معاریف.