عبادة بن صامت
| عبادة بن صامت | |
| نام کامل | عبادة بن الصامت بن قیس انصاری خزرجی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | مدینه |
| وفات | ۳۴ق، فلسطین (رمله یا بیت‌المقدس) |
| مدفن | بیت المقدس |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از صحابه پیامبر (ص) و نقیبان انصار، از حاضران در بیعت‌های عقبه و جنگ بدر، نخستین قاضی فلسطین و از معترضان به معاویه |
عبادة بن صامت، از صحابه پیامبر (ص) و از نقیبان انصار بود. او در بیعت‌های عقبه حاضر شد، در جنگ بدر و دیگر جنگ‌ها همراه پیامبر (ص) بود و بعدها از سوی عمر بن خطاب به داوری و آموزش در شام فرستاده شد.[۱] او نخستین قاضی فلسطین شمرده می‌شود و در پی اختلاف با معاویه، شام را ترک کرد.[۲]
محتویات
نام و نسب
ابن عبدالبر او را «عبادة بن الصامت بن قیس» و از خزرج دانسته و کنیه‌اش را ابوالولید آورده است.[۳] مادرش قرة‌العین دختر عبادة بن نضلة بود.[۴] او از نقیبان انصار بود؛ نقیبان، نمایندگان قبایل مدینه در پیمان‌های عقبه بودند.[۵]
همراهی با پیامبر
به گزارش ابن عبدالبر، عبادة در بیعت عقبهٔ اول، دوم و سوم حاضر بود و پیامبر (ص) میان او و ابو مرثد غنوی پیوند برادری برقرار کرد.[۶] او در بدر و همهٔ جنگ‌های پیامبر (ص) شرکت کرد.[۷] از او روایت‌هایی دربارهٔ بیعت با پیامبر (ص) و احکام نقل شده است.[۸]
در شام
عمر بن خطاب او را به شام فرستاد تا در آنجا قاضی و معلم باشد و به مردم قرآن و احکام بیاموزد. او نخست در حمص اقامت کرد و سپس به فلسطین رفت.[۹] به گزارش اوزاعی، عبادة نخستین کسی بود که در فلسطین به قضاوت نشست.[۱۰]
خانواده
همسر عبادة بن صامت را خولة بنت حکیم دانسته‌اند.[۱۱] ابن عبدالبر در شرح حال خوله، روایتی را که او را همان «مجادله» (زنی که آیهٔ ظهار دربارهٔ او نازل شد) می‌خواند، توهّم می‌شمارد و تصریح می‌کند که مجادله، خولة بنت ثعلبه، همسر اوس بن صامت، برادر عبادة بود.[۱۲]
رویارویی با معاویه
در روزگار معاویه، میان او و عبادة در مسئله‌ای اختلاف افتاد. ابن عبدالبر به نقل از اوزاعی می‌نویسد که معاویه در گفتار بر عبادة درشت گفت؛ عبادة پاسخ داد: «لَا أُسَاكِنُكَ بِأَرْضٍ وَاحِدَةٍ أَبَدًا»؛ «هرگز در یک سرزمین با تو نخواهم ماند» و به مدینه کوچید.[۱۳] چون به مدینه رسید، عمر از او پرسید: «چه چیز تو را به اینجا آورد؟» عبادة ماجرا را گفت. عمر فرمود: «به جای خود بازگرد؛ زشت باد سرزمینی که تو و همانند تو در آن نباشند» و به معاویه نوشت: «لَا إِمْرَةَ لَكَ عَلَى عِبَادَةَ»؛ «تو را بر عبادة فرمانروایی نیست.»[۱۴]
این گزارش نشان می‌دهد که عبادة در برابر قدرت اموی، به عدالت و استقلال رأی خود پایبند بود و از ماندن در سرزمینی که به او توهین شده بود، خودداری کرد.[۱۵]
وفات
دربارهٔ محل وفات او اختلاف است. ابن عبدالبر می‌نویسد که او در سال ۳۴ق در رمله (در فلسطین) درگذشت و در بیت المقدس به خاک سپرده شد و قبرش شناخته‌شده بود؛ برخی نیز وفات او را در مدینه دانسته‌اند.[۱۶] به گفتهٔ ابن سعد، او تا خلافت معاویه در شام زنده ماند.[۱۷] سن او را هنگام مرگ ۷۲ سال دانسته‌اند.[۱۸]
نکته‌ای دربارهٔ خوله
منابع، همسر عبادة بن صامت را «خولة بنت حکیم» دانسته‌اند و برخی او را همان زنی شمرده‌اند که آیهٔ ظهار دربارهٔ او نازل شد؛ اما ابن عبدالبر این انتساب را «وهم» می‌داند و می‌گوید زنی که آیهٔ مجادله دربارهٔ او نازل شد، خولة بنت ثعلبه، همسر اوس بن صامت (برادر عبادة) بود.[۱۹]
ارزیابی
عبادة بن صامت از صحابه‌ای است که در منابع، هم به علم و قضاوت و هم به استقامت در برابر قدرت شناخته می‌شود. روایت‌های او در باب بیعت و احکام، و موضعش در برابر معاویه، تصویری از یک صحابی مستقل و پایبند به حق ارائه می‌دهد.[۲۰]
پانویس
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۸۳۰.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۸۳۰-۱۸۳۱.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۱۸۳۰-۱۸۳۱.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۸۰۸.
منابع
- ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت: دار الجیل، ۱۴۱۲ق؛ ج۲ و ۴.
