سمرة بن جندب
| سمرة بن جندب | |
| نام کامل | سمرة بن جندب بن هلال فزاری |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | نامعلوم |
| وفات | ۵۸ق، بصره |
| مدفن | نامعلوم |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از صحابه پیامبر (ص) و راویان پرروایت، والی بصره و کوفه در دورهٔ زیاد بن ابیه و از سخت‌گیرترین کارگزاران اموی در سرکوب مخالفان |
سمرة بن جندب، از صحابه پیامبر (ص) و از راویان پرروایت حدیث، در دورهٔ زیاد بن ابیه و معاویه والی بصره و مدتی نیز والی کوفه بود.[۱] او را به سخت‌گیری بسیار در سرکوب خوارج و مخالفان شناخته‌اند؛ طبری گزارش می‌کند که در زمان او هزاران تن کشته شدند.[۲] سمره در سال ۵۸ق در بصره درگذشت.[۳]
محتویات
نام و نسب
ابن عبدالبر نسب او را «سمرة بن جندب بن هلال بن جریج بن مرة بن حزن بن عمرو بن جابر» آورده و به گفتهٔ ابن اسحاق و نسب‌شناسان، او را از فزاره و هم‌پیمان انصار دانسته است.[۴] کنیهٔ او را ابوعبدالرحمن، ابوعبدالله، ابوسلیمان و ابوسعید نیز گفته‌اند.[۵] او در بصره ساکن شد.[۶]
روایت حدیث
سمره از حافظان و راویان پرروایت از پیامبر (ص) شمرده شده است.[۷] به گزارش ابن عبدالبر، او دربارهٔ سکوت‌های پیامبر (ص) در نماز روایتی داشت که عمران بن حصین آن را انکار کرد؛ چون به مدینه نوشتند، ابی بن کعب پاسخ داد که سمره راست گفته و روایت را حفظ کرده است.[۸] محمد بن سیرین او را «عظیم‌الامانت، راست‌گو در حدیث و دوستدار اسلام و مسلمانان» وصف کرده است.[۹]
حکومت بصره و کوفه
به گزارش ابن عبدالبر، زیاد بن ابیه او را شش ماه بر بصره و شش ماه بر کوفه جانشین خود می‌کرد و پس از مرگ زیاد، سمره بر بصره گماشته شد؛ معاویه او را یک سال یا بیشتر بر بصره تأیید کرد و سپس برکنارش کرد.[۱۰] طبری نیز می‌نویسد که زیاد، سمره را هنگام رفتن از بصره به کوفه جانشین خود کرد.[۱۱]
سخت‌گیری و کشتار
ابن عبدالبر می‌نویسد که سمره «بر حروریه سخت‌گیر بود»؛ هرگاه یکی از آنان را نزد او می‌آوردند، او را می‌کشت و نمی‌بخشید و می‌گفت: «شَرُّ قَتْلَی تَحْتَ أَدِيمِ السَّمَاءِ يُكَفِّرُونَ الْمُسْلِمِينَ وَيَسْفِكُونَ الدِّمَاءَ»؛ «بدترین کشتگان زیر آسمان، کسانی‌اند که مسلمانان را تکفیر می‌کنند و خون می‌ریزند.»[۱۲] به گفتهٔ او، حروریه و کسانی که به مذهب آنان نزدیک بودند، به همین سبب بر سمره طعنه می‌زدند.[۱۳]
طبری تصویری سخت‌تر از او به دست می‌دهد. به گزارش او، چون زیاد سمره را بر بصره گماشت و خود به کوفه رفت، سمره هشت هزار تن را کشت. زیاد از او پرسید: «آیا نمی‌ترسی که کسی بی‌گناه را کشته باشی؟» سمره پاسخ داد: «اگر به همین شمار نیز بر آنان بیفزایم، نمی‌ترسم.»[۱۴] ابوسوار عدوی می‌گوید: «سمره از قوم من در یک بامداد چهل و هفت مرد را کشت که قرآن را جمع کرده بودند.»[۱۵] طبری همچنین گزارش می‌کند که مردی در راه بر او گذشت و بر اثر برخورد با اسبان سپاه او زخمی شد و مرد؛ سمره گفت: «هرگاه شنیدید ما سوار شده‌ایم، از نیزه‌های ما بپرهیزید.»[۱۶]
مرگ
به گزارش ابن عبدالبر، سمره در سال ۵۸ق در بصره درگذشت. او به سبب بیماری سختی که «کزاز» نامیده می‌شد، در ظرفی پر از آب گرم می‌نشست؛ ناگهان در آن ظرف افتاد و مرد.[۱۷] ابن عبدالبر این مرگ را تصدیق سخن پیامبر (ص) می‌داند که به سمره، ابوهریره و سومی آنان فرموده بود: «آخِرُكُمْ مَوْتًا فِي النَّارِ»؛ «آخرین شما در آتش خواهد مرد.»[۱۸]
ارزیابی
سمره بن جندب در منابع اهل سنت، صحابی و محدثی مورد اعتماد و از حافظان حدیث شمرده می‌شود و کسانی چون ابن سیرین و حسن بصری از او دفاع کرده‌اند.[۱۹] در برابر، گزارش‌های طبری از کشتارهای گستردهٔ او در بصره و کوفه، تصویری سخت‌گیر و خون‌ریز از او ساخته است.[۲۰] این دوگانگی، سمره را به یکی از چهره‌های بحث‌برانگیز صدر اسلام تبدیل کرده است: محدثی محفوظ‌الروایت برای برخی، و کارگزاری بی‌رحم برای دیگران.[۲۱]
پانویس
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۳۶-۲۳۷.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۴.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۳.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۳.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۳.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۴.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۳.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۴.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۳۶.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۳.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۳۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۳۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۳۷.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۴.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۴.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۴.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۳۶-۲۳۷.
- ↑ مقایسه کنید: ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۵۳-۶۵۴؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۳۷.
منابع
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۵.
- ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت: دار الجیل، ۱۴۱۲ق؛ ج۲.
