حلال
عنوان «حلال»، در مقابل «حرام» و به معنای آنچه که از لحاظ شرعی جایز است، می‌باشد؛ خواه عملی و زبانی باشد، یا قلبی و ذهنی مانند اعتقادات.
واژه‌شناسی
«حلال» از ریشه «حلّ» به معنى باز كردن است حلال چيزى است كه از ممنوعيت باز شده و تصرف و خوردن آن جايز است بر خلاف «حرام» كه محدود و ممنوع است.[۱]
راغب اصفهانی می گوید: «أصل اَلْحَلِّ، حلّ العُقدة و عن حَلِّ العقدة استعير قولهم: حَلَّ الشيء حَلاَلاً»؛[۲] از معنى عبارت «حَلّ العقدة» يعنى گشودن گره، عبارت «حَلَّ الشّيء حِلاًّ» بصورت استعاره به كار رفته يعنى آن چيز بخوبى باز شد.
در قرآن کریم می فرماید: «وَ كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ».[۳]
اقسام حلال
فقها «حلال» را به دو قسم تقسیم کرده‌اند:
- فعلی که عاری از هر مصلحت و مفسده‌ای باشد، مانند برخی حرکات بدنی و یا برخی گفتارها.
- فعلی که مصلحت ملزمه با مفسده ملزمه یا مصلحت غیرملزمه با مفسده غیرملزمه در آن جمع باشد؛ به گونه‌ای که هیچ کدام بر دیگری ترجیح نداشته باشد.
قسم اول را حلال لا اقتضایی (حلال بدون اقتضا) و قسم دوم را حلال اقتضایی گویند.
قاعده حلیت
هر فعل یا قولی که از جانب شارع دلیلی بر حرمت یا وجوب آن وارد نشده باشد، «حلال» واقعی است. چنان که در مواردی شک در حلیت فعل یا قولی - به جهت عدم وصول دلیل بر حرمت یا حلّیت آن - باشد، اصل در آن حلّیت ظاهری است.[۴] این اصل به «قاعده حلّیّت» معروف است که از جمله قواعد فقهی است. در روایتی از امام صادق (علیه السلام) آمده است: «کلّ شیء هو لک حلال حتی تعلمَ أنه حرام بعَینه ...».[۵] همه چیز بر تو حلال است، مگر آنکه به حرمت آن آگاه شوی.
برای مثال، هرگاه در حلال یا حرام بودن خوردن چیزی شک شود، با اجرای اصل حلّیت، به حلال بودن آن حکم داده می‌شود، مگر آن که دلیل بر حرمت آن یافت شود. بعضی از فقها، اصل حلّیت را مترادف اصل اباحه (مباح) دانسته‌اند.[۶]
پانویس
منابع
- فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، ج۳، ص۳۶۶.
- تفسیر احسن الحدیث، سید علی‌اکبر قرشی.
- مفردات ألفاظ القرآن، راغب اصفهانی، ج۱.
مطالب مرتبط
