زیارت ناحیه مقدسه
زیارت ناحیه مقدسه عنوانی است برای دو متن زیارت امام حسین علیه السلام که منسوب به امام زمان علیه السلام است. گر چه صدور آنها از آن حضرت قطعی نیست.این دو زیارت عبارتند از زیارت ناحیه مقدسه مشهور که به نظر برخی امام زمان آن را به یکی از نواب اربعه داده است و زیارت ناحیه غیر مشهور که از شیخ طوسی با سندی که محمد بن غالب اصفهانى می رسد نقل شده و گفته شده از ناحیه مقدسه صادر شده که به علت مشکلی در تاریخ آن به امام زمان یا امام حسن عسکری یا امام هادی علیهم السلام نسبت داده می شود.
کهنترین منبعی که متن این دو زیارت را آورده کتاب «المزار الکبیر» نوشتهٔ ابنمشهدی (از دانشمندان سدهٔ ششم قمری) است.
محتویات
زیارت ناحیه مشهور
این زیارت است دربردارنده وقایع عاشورا و با این عبارت آغاز می شود: «اَلسَّلامُ عَلى آدَمَ صِفْوَةِ اللَّهِ مِنْ خَليقَتِهِ...»
علت اینکه این زیارت را به حضرت مهدی (ع) نسبت داده اند جمله ای است که در بحارالانوار از قدیمی ترین منبع این زیارت یعنی «محمد بن المشهدی» مؤلف مزار کبیر نقل شده است که در آن کتاب گفته است: «این زیارت از ناحیه به سوی یکی از ابواب بیرون آمده است.» و برخی گفته اند احتمالا منظور از ابواب یکی از نواب اربعه است.
این زیارت برخلاف زیارت ناحیه غیر مشهور در کتاب مزار ابن مشهدی هیچ سندی ندارد. و پس از زیارت غیر مشهور آمده است.
سید ابن طاووس (سده هفتم هجری) در کتاب «مصباح الزائر»، این زیارت را نقل کرده و گفته است كه اين زيارتي است كه سید مرتضی امـام را با آن زیارت نموده است.
این زیارت شامل موارد زیر است:
- درود بر انبیا و پنج تن آل عبا (ع)
- بیان اوصاف امام حسین (ع)
- بیان مصائب جانگداز کربلا
- اظهار اندوه زائر و بیتفاوت نبودن او
- گواهی دادن زائر بر ادای کامل وظیفه
- فلسفه قیام امام حسین و مراحل قیام
- شرح وقایع کربلا و نحوه به شهادت رساندن آن حضرت
- وقایع پس از شهادت و آثار آن[۱]
زیارت ناحیه غیر مشهور
این زیارت نیز در کتاب «المزار الکبیر» نوشته محمد بن جعفر مشهدی (سده ششم هجری) آمده است و سید بن طاووس در کتاب «اقبال الاعمال » با عنوان «زیارة الشهداء فی یوم عاشورا» آورده است. این زیارت به واسطه شیخ طوسى نقل شده و با ذکر سند او نقل شده است و در آن آمده است که این زیارت از ناحیه مقدس حضرت حجت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به دست شیخ محمد بن غالب اصفهانى در سال ۲۵۲ ه.ق صادر شده است. متن این زیارت، خطاب به سیدالشهدا و شهداى کربلا است و نام یکایک آنان، اغلب با ذکر اوصاف و خصوصیاتشان و نیز اسامى قاتلان آن شهدا در آن آمده است.
سند زیارت
به اعتبار سند این زیارت اشکالاتی به این شرح وارد شده:
- محمد بن احمد بن عیّاش را برخی تضعیف کرده اند.
- ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادی و محمدبنغالباصفهانی شناخته شده نیستند و با بررسیهایی که صورت گرفته است، تنها در سلسله نقل این زیارت، از آن دو یاد شده است.[۲]
اشکال دیگری که در سند این حدیث است، تاریخ صدور آن از ناحیه امام می باشد. چرا که ولادت امام زمان در سال 256 می باشد و تاریخ ذکر شده برای صدور این زیارت چهار سال زودتر از آن است.
علامه مجلسی برای این موضوع ، دو توجیه ذکر می کند:
توجیه اول این است که احتمال دارد از ناسخ اشتباهی رخ داده و صحیح آن 262 ق باشد.
توجیه دوم این است که احتمال دارد از ناحیه امام حسن عسکری(ع) باشد.[۳]
برخی پژوهشگران معاصر با استناد به قرائن، معتقدند این زیارت از امام هادی (ع) صادر شده است. استدلاهایی که برای آن دارند این است که در سال ۲۵۲ هجری، امام هادی (ع) در قید حیات بودند (ایشان در سال ۲۵۴ شهادت یافتند) و در آن زمان، امام حسن عسکری (ع) هنوز امامت نداشتند و امامت امام هادی (ع) بود و اصل بر این است که هر امامی در عهد امام پیشین، جز در موارد نادر، صامت هستند.
نظر برخی از علما در مورد زیارت ناحیه مقدسه
علامه مجلسی:
علامه مجلسی این زیارت را در «بحار الأنوار» و «تحفة الزائر» نقل کرده است. و در مورد آن گفته است: «روشن شد که این زیارت دارای سند روایتی، و نقل شده از سوی امام معصوم(ع) است.»[۴]
آیتالله فاضل لنکرانی:
ایشان این زیارت را به دلائل زیر یک مقتل مأثور و صادر شده از زبان معصوم می دانند:
- این زیارت مورد اعتنای بزرگان از محدثین و فقهاء بوده است.
- در ادعیه و زیارات و بخصوص این زیارت انگیزه ای برای جعل وجود ندارد.
- شیخ مفید این زیارت را در کتاب مزار خود آورده و در آغاز زیارت گفته: «زیارة اُخری فی یوم عاشوراء بروایة اُخری » که دلالت روشنی دارد این زیارت در نزد ایشان از طریق امام معصوم(ع) وارد شده است. همچنین در ابتدای کتاب فرموده: «این منتخب برای ادعیه مأثوره و اقوال مرویه وضع شده است» که دلالت بر ثبوت صدور این زیارت از امام معصوم(ع) در نزد ایشان دارد.
- ابن مشهدی که این زیارت را در کتاب خود آورده تصریح کرده که زیارات این کتاب را از طریق راویان موثق نقل می کند.
- این زیارت دارای مضامین عالی و معارفی بلند است و ذکر مصائب امام حسین(ع) در آن به طور دقیق و گسترده به گونه ای است که در هیچجا به چشم نمیخورد.[۵]
آیتالله میرزا جواد تبریزی (ره):
ایشان در پاسخ به سوالی درباره سند این زیارت می گویند:
این زیارت از زیارتهای مشهور و شناختهشده نزد شیعه است و خواندن آن به قصد مطلق ورود اشکالی ندارد.[۶]
پانویس
- ↑ رجوع کنید: شیرازی، ع. ه، «در محضر زیارت ناحیه»، موعود، شماره ۲، ۱۳۷۶ش.
- ↑ محسن رنجبر، "پژوهشی در بارة دو زیارت ناحیه و زیارت رجبیّه"، مطالعات تاریخ اسلام، سال هفتم، پاییز 1394، شماره 26
- ↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1388ق، ج 101، ص 274.
- ↑ زیارت ناحیه مقدسه، واحد تحقیقات مسجد جمکران، ص7
- ↑ گفتارهای حسینی، ج1، ص207
- ↑ صراط النجاة في أجوبة الاستفتاءات، ج9، ص79
پیوند
