شیخ ابو اسحاق کازرونی

«شیخ ابواسحاق ابراهیم کازرونی» (۴۲۶-۳۵۲ ق)، صوفی و شاعر مسلمان در قرن چهارم هجری و بنیانگذار سلسله «کازرونیه» است. او در ترویج دین اسلام در کازرون نقش مهمی داشت. به ابواسحاق کازرونی، «شیخ غازی» نیز اطلاق می‌شود، زیرا با زرتشتیان پی‌درپی جنگید. همچنین وی را «شیخ مرشد» نامیده‌اند، زیرا با مناظره‌هایی که او داشت، زرتشتیان و یهودیان بسیاری مسلمان شدند.

نام کامل	ابواسحاق ابراهیم کازرونی
زادروز	۳۵۲ قمری
زادگاه	کازرون
وفات	۴۲۶ قمری
مدفن	کازرون
اساتید	شیخ کبیر ابن خفیف،...
آثار	رساله در اعتقادات،...

ولادت و تحصیلات

ابواسحاق ابراهیم کازرونی در سال ۳۵۲ قمری در خانواده زرتشتی نومسلمانی در شهر کازرون به دنیا آمد. پدر و مادر وی از زرتشتیانی بودند که پیش از ولادت او، اسلام آورده بودند.

ابراهیم از همان کودکی اشتیاق فراوانی به آموختن علم، مخصوصا قرآن داشت و بنابراین در طلب آن به جدّ می کوشید.

شیخ ابواسحاق بعد از تحصیل نزد مشایخ فارس، وارد طریقت ابن خفیف (از عارفان بزرگ شیراز) شد؛ چرا که کاربرد عملی این طریقت را در حوزه مذهبی، بیشتر منطبق با اعتقادات خود می دید. شیخ مرشد از پانزده سالگی پای در طریقت بزرگان گذاشته بود. اما او در ابتدا بر سر دو راهی قرار گرفته بود که کدام طریقت را انتخاب نماید. در این حال، دو رکعت نماز به درگاه حق تعالی می‌خواند و از خداوند می خواهد که او را راهنمایی کند و سرانجام خداوند دعای او را اجابت می‌کند و راه را به او نشان می‌دهد. او می‌گوید: «حق تعالی دعای من را اجابت کرد و راه شیخ کبیر (ابن خفیف) –قدّس الله سرّه– مرا بنمود تا طریق وی اختیار کردم و به وی اقتدا کردم».

تلاش در نشر اسلام

دوره شیخ ابواسحاق مقارن با حکومت آل بویه بود که با سیاست تسامح مذهبی از اقلیت های دینی حمایت می کرد و کازرون از اصلی ترین مراکز زرتشتی نشین فارس محسوب می شد.

شیخ ابواسحاق در اواخر قرن چهارم هجری طریقت خاص خود، موسوم به طریقت «مرشدیه»، را تأسیس کرد و موعظه خود را در راستای نشر اسلام در مساجد کازرون آغاز نمود که با مخالفت حاکمان زرتشتی رو به رو شد. شیخ ابواسحاق نیز با ساخت مسجد و خانقاه مرشدیه و همچنین تشکیل دسته مطوّعه در کازرون، نسبت به تضعیف موقعیت زرتشتیان اقدام نمود که این عوامل، در نهایت موجب گسترش دین اسلام در کازرون شد.

طریقتی که ابواسحاق بنیاد نهاد، از یک سو تا هند و بلاد چین و از سوی دیگر تا آناتولی (ترکیه) و بغداد گسترش یافت، این سلسله در آناتولی به «اسحاقیه» معروف شد و خانقاه کازرونیه نیز در آنجا به «ابواسحاق خانه» شهرت یافت.

وی در کازرون و حوالی آن، اماکن و خانقاه‌های متعددی ساخت و در آن اماکن از فقرا پذیرایی نموده و با زرتشتیان مباحثه و مناظره می‌کرد. گسترش بسیار این خانقاهها که از زمان خود ابواسحاق آغاز شده، احتمالاً با اعتقاد وی و بعدها روش سلسلۀ کازرونیه -مبنی بر اینکه باید از توانگران گرفت و به مستمندان داد-، بی‌ارتباط نبوده است. او خود در این‌باره می‌گوید: «طریق شیخ کبیر (ابن خفیف) آن بودی که بستدی و بدادی...».

ابواسحاق مریدان و پیروان زیادی در طول حیاتش داشت که ارادت خاصی به او داشتند. شهرت و محبوبیت شیخ ابواسحاق کازرونی در زمان حیاتش در کازرون بسیار چشمگیر بود. کتاب «فردوس المرشدیه فی اسرار الصمدیه» مهمترین سیره نامه شیخ ابواسحاق کازرونی، نوشتۀ محمود بن عثمان در سال ۷۲۸ قمری است. محمود بن عثمان فهرستی طولانی از اسامی مریدان وی را در کتاب «فردوس المرشدیه» آورده است.

روایت محمود بن عثمان از مسلمان شدن ۲۴۰۰۰ نفر از مردم آن شهر به دست او -اگرچه تا اندازه ای اغراق آمیز به نظر می رسد و شاید در باورها نگنجد-، اما همین مسأله حاکی از محبوبیت وی در میان پیروان ادیان دیگر است. وی حتی در میان وزیران و صاحب منصبان وقت نیز دوستداران و مریدانی داشت که نسبت به او ارادت داشتند. از معروف ترین مریدان وی در قرون بعد می توان به شیخ امین‌الدین کازرونی و خواجوی کرمانی اشاره کرد.

آثار

از ابواسحاق کازرونی جز روایتی در باب «اعتقادات» و نیز وصیت‌گونه‌‌ای خطاب به ابوالفتح عبدالسلام بن احمد و اشعاری به لهجۀ کازرونی، چیزی بر جای نمانده است.

وفات

شیخ ابواسحاق ابراهیم کازرونی در پی بیماری سختی که چهار ماه ادامه یافت، در سال ۴۲۶ قمری در نورد کازرون از دار دنیا رفت. به وصیت او فهرستی از نام تمام کسانی که به دست وی مسلمان شده بودند و نیز مسلمانانی که نزد او توبه کرده و حتی کسانی که به نزد وی آمده و از او طلب دعای خیر کرده بودند و همچنین تیری که شهروز زرتشتی به سوی او انداخته بود، با خود او به خاک سپرده شد.

آرامگاه شیخ ابواسحاق کازرونی در شرق شهر کازرون قرار گرفته است. گویند تا دویست سال پس از وفات شیخ شمعی مدام در سرای وی می‌سوخته است و بعدها به دلایلی توسط خواجه نصیرالدین طوسی خاموش گردید. هم‌اکنون آرامگاه وی محل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کازرون است.

منابع

• نقش شیخ ابواسحاق کازرونی در گسترش اسلام در کازرون، نویسنده: اعظم رحیمی جابری
• کتاب خورشید کازرون، نویسنده: الیاس نورایی
• سایت دانشگاه سلمان فارسی کازرون
• سایت کازرون نما