مسیلمه کذاب: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ایجاد مقالهٔ تازه: مسیلمه کذاب)
 
 
سطر ۱: سطر ۱:
−
'''مُسَیلمه''' مشهور به '''مسیلمهٔ کذّاب'''، از مدعیان نبوت در عصر [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه و آله) و از سران قبیلهٔ بنی‌حنیفه در [[یمامه]] بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.</ref> او در سال‌های پایانی عمر پیامبر (ص) ادعای نبوت کرد و پس از رحلت آن حضرت، با گرد آوردن پیروانش در یمامه، شورشی بزرگ پدید آورد.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.</ref> سرانجام در [[جنگ یمامه]] (سال ۱۲ق) به دست سپاه [[خالد بن ولید]] کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> لقب «کذّاب» را پیامبر (ص) به او داده بود و در منابع اسلامی، نام او با همین لقب شناخته می‌شود.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref>
+
'''«مُسَیلمة»''' مشهور به «'''مسیلمهٔ کذّاب»'''، از مدعیان [[نبوت]] در عصر [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه وآله) و از سران قبیلهٔ بنی‌حنیفه در [[یمامه]] بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.</ref> او در سال‌های پایانی عمر پیامبر (ص) ادعای نبوت کرد و از سوی آن حضرت لقب «کذّاب» گرفت.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> مسیلمۀ کذّاب پس از [[رحلت پیامبر اسلام|رحلت پیامبر]]، با گرد آوردن پیروانش در یمامه، شورشی بزرگ پدید آورد<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.</ref> و سرانجام در «[[جنگ یمامه]]» (سال ۱۲ق) توسط سپاه [[خالد بن ولید]] کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> منابع اسلامی، مسیلمه را نمونهٔ «مدعیان دروغین نبوت» شمرده‌ و داستان او را در ضمن «جنگ‌های ردّه» آورده‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱–۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref>  
  
−
== نام و نسب ==
+
==نام و نسب==
−
نام او را «مسیلمة بن حبیب» و به گزارشی «مسیلمة بن ثمامة بن قیس» از بنی‌حنیفه، شاخه‌ای از قبیلهٔ بکر بن وائل، آورده‌اند.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.</ref> کنیه‌اش «ابوثمامة» گفته شده است.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.</ref> خاندان او از بزرگان یمامه بودند و پیش از ادعای نبوت، در میان قوم خود جایگاهی داشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق.</ref>
+
نام او را «مسیلمة بن حبیب» و به گزارشی «مسیلمة بن ثمامة بن قیس» از بنی‌حنیفه، شاخه‌ای از قبیلهٔ بکر بن وائل، آورده‌اند.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.</ref> [[کنیه|کنیه‌اش]] «ابوثمامة» گفته شده است.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.</ref> خاندان او از بزرگان [[یمامه]] بودند و پیش از ادعای [[نبوت]]، در میان قوم خود جایگاهی داشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق.</ref>
  
−
== ادعای نبوت ==
+
==ادعای نبوت==
−
بر پایهٔ گزارش‌های منابع، مسیلمه در سال‌های آخر عمر پیامبر (ص) همراه هیئتی از بنی‌حنیفه به [[مدینه]] آمد و پس از بازگشت، ادعای نبوت کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref> در روایتی، پیامبر (ص) دربارهٔ او فرمود که او «کذّاب» است.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی.</ref> نامه‌نگاری او با پیامبر (ص) نیز در منابع آمده است: او نوشت «از مسیلمة رسول الله به محمد رسول الله» و پیامبر (ص) در پاسخ، او را «مسیلمة الکذّاب» خواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> این گزارش در منابع متأخر مشهور است، هرچند در جزئیات آن اختلاف دیده می‌شود.<ref>همان.</ref>
+
بر پایهٔ گزارش‌های منابع، مسیلمه در سال‌های آخر عمر [[پیامبر]] (ص) همراه هیئتی از بنی‌حنیفه به [[مدینه]] آمد و پس از بازگشت، ادعای [[نبوت]] کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref> در روایتی، پیامبر (ص) دربارهٔ او فرمود که او «کذّاب» است.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی.</ref> نامه‌نگاری او با پیامبر (ص) نیز در منابع آمده است: او نوشت «از مسیلمة رسول الله به [[محمد]] رسول الله» و پیامبر (ص) در پاسخ، او را «مسیلمة الکذّاب» خواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> این گزارش در منابع متأخر مشهور است، هرچند در جزئیات آن اختلاف دیده می‌شود.<ref>همان.</ref>
  
−
مسیلمه برای ادعای خود، عباراتی موزون و مسجع ساخت و کوشید به سبک [[قرآن]] تقلید کند؛ منابع کهن نمونه‌هایی از این عبارات را نقل کرده‌اند و آن را سست و بی‌معنا شمرده‌اند.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> در گزارش‌ها آمده است که [[قریش]] و دیگر مخالفان پیامبر (ص) نیز به این تقلیدها استناد می‌کردند، اما خودِ مسیلمه نزد قومش به نبوت خوانده شد.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة؛ مسعودی، مروج الذهب.</ref>
+
مسیلمه برای ادعای خود، عباراتی موزون و مسجّع ساخت و کوشید به سبک [[قرآن]] تقلید کند؛ منابع کهن نمونه‌هایی از این عبارات را نقل کرده‌اند و آن را سست و بی‌معنا شمرده‌اند.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> در گزارش‌ها آمده است که [[قریش]] و دیگر مخالفان پیامبر (ص) نیز به این تقلیدها استناد می‌کردند، اما خودِ مسیلمه نزد قومش به نبوت خوانده شد.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة؛ مسعودی، مروج الذهب.</ref> برخی پژوهشگران معاصر، گزارش‌های مربوط به «قرآنِ» مسیلمه را آمیخته به افسانه‌سازی متأخر دانسته و در صحت جزئیات آن تردید کرده‌اند.
  
−
== پیوند با سجاح ==
+
در سال‌های پس از [[رحلت پیامبر اسلام]] (ص)، «سجّاح» زنی از قبیلهٔ [[بنی تمیم|بنی‌تمیم]] نیز ادعای [[نبوت]] کرد. بر پایهٔ گزارش‌ها، میان او و مسیلمه پیمانی بسته شد و سجاح با او [[ازدواج]] کرد، سپس به سوی قوم خود بازگشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref> این گزارش در منابع با تفاوت‌هایی در جزئیات آمده است.<ref>همان.</ref>
−
در سال‌های پس از رحلت پیامبر (ص)، «سجاح» از قبیلهٔ بنی‌تمیم نیز ادعای نبوت کرد. بر پایهٔ گزارش‌ها، میان او و مسیلمه پیمانی بسته شد و سجاح با او ازدواج کرد، سپس به سوی قوم خود بازگشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref> این گزارش در منابع با تفاوت‌هایی در جزئیات آمده است.<ref>همان.</ref>
 
  
−
== جنگ یمامه ==
+
==جنگ یمامه==
−
پس از رحلت پیامبر (ص) و در دورهٔ خلافت [[ابوبکر]]، بنی‌حنیفه از [[اسلام]] برگشتند و مسیلمه در یمامه گرد آنان را جمع کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.</ref> ابوبکر سپاهی به فرماندهی [[خالد بن ولید]] به سوی یمامه فرستاد و در نبردی سخت، که به «[[جنگ یمامه]]» شهرت یافت، سپاه مسیلمه شکست خورد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> در این نبرد، شماری از حافظان و قاریان قرآن کشته شدند؛ گفته شده است که همین رخداد، انگیزهٔ [[جمع قرآن|گردآوری قرآن]] در دورهٔ ابوبکر شد.<ref>بلاذری، فتوح البلدان؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> مسیلمه نخست در «حدیقة الموت» (باغی که در آن کشته شد) پناه گرفت و سرانجام به دست وحشی بن حرب کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> در اینکه قاتل او چه کسی بوده است، گزارش‌ها یکسان نیست و نام وحشی بن حرب و برخی دیگر در منابع آمده است.<ref>همان.</ref>
+
پس از رحلت [[پیامبر|پیامبر اکرم]] (ص) و در دورهٔ خلافت [[ابوبکر]]، بنی‌حنیفه از [[اسلام]] برگشتند و مسیلمه در [[یمامه]] آنان را جمع کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.</ref> ابوبکر سپاهی به فرماندهی [[خالد بن ولید]] به سوی یمامه فرستاد و در نبردی سخت، که به «[[جنگ یمامه]]» شهرت یافت، سپاه مسیلمه شکست خورد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> در این نبرد، شماری از حافظان و قاریان [[قرآن]] کشته شدند؛ گفته شده است که همین رخداد، انگیزهٔ [[جمع قرآن|گردآوری قرآن]] در دورهٔ ابوبکر شد.<ref>بلاذری، فتوح البلدان؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> مسیلمه نخست در «حدیقة الموت» (باغی که در آن کشته شد) پناه گرفت و سرانجام به دست وحشی بن حرب کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> در اینکه قاتل او چه کسی بوده است، گزارش‌ها یکسان نیست و نام وحشی بن حرب و برخی دیگر در منابع آمده است.<ref>همان.</ref>
−
 
+
==پانویس==
−
== جایگاه در منابع ==
 
−
منابع اسلامی، مسیلمه را نمونهٔ «مدعی دروغین نبوت» و از مصادیق «کذّاب» شمرده‌اند و داستان او را در ضمن «جنگ‌های رده» آورده‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱–۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> در منابع [[شیعه]] نیز از او در ضمن حوادث سال‌های نخست هجری یاد شده است.<ref>مفید، الإرشاد، بحث از ارتداد قبایل؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> برخی پژوهشگران معاصر، گزارش‌های مربوط به «قرآنِ» مسیلمه را آمیخته به افسانه‌سازی متأخر دانسته و در صحت جزئیات آن تردید کرده‌اند.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> آنچه در منابع کهن مورد اتفاق است، ادعای نبوت او و کشته‌شدنش در جنگ یمامه است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref>
 
−
 
 
−
== پانویس ==
 
 
{{پانویس}}
 
{{پانویس}}
−
 
+
==منابع==
−
== منابع ==
+
*ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم؛ ''المعارف''، قاهره: دار المعارف، بی‌تا.
−
* ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم؛ ''المعارف''، قاهره: دار المعارف، بی‌تا.
+
*ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ ''البدایة والنهایة''، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
−
* ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ ''البدایة والنهایة''، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
+
*بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''فتوح البلدان''، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م.
−
* بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''فتوح البلدان''، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م.
+
*طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری''، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق.
−
* طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری''، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق.
+
*مسعودی، علی بن حسین؛ ''مروج الذهب''، قم: دار الهجرة، ۱۴۰۹ق.
−
* مسعودی، علی بن حسین؛ ''مروج الذهب''، قم: دار الهجرة، ۱۴۰۹ق.
+
*مفید، محمد بن محمد؛ ''الإرشاد''، قم: کنگرهٔ شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
−
* مفید، محمد بن محمد؛ ''الإرشاد''، قم: کنگرهٔ شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
+
[[رده:دشمنان پیامبر]]
−
 
 
−
{{خلفای راشدین}}
 
−
 
 
 
[[رده:مدعیان نبوت]]
 
[[رده:مدعیان نبوت]]
−
[[رده:فرقه های انحرافی در اسلام]]
 
−
[[رده:تاریخ صدر اسلام]]
 
−
[[رده:دشمنان پیامبر]]
 

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۶ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۱۹

«مُسَیلمة» مشهور به «مسیلمهٔ کذّاب»، از مدعیان نبوت در عصر پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) و از سران قبیلهٔ بنی‌حنیفه در یمامه بود.[۱] او در سال‌های پایانی عمر پیامبر (ص) ادعای نبوت کرد و از سوی آن حضرت لقب «کذّاب» گرفت.[۲] مسیلمۀ کذّاب پس از رحلت پیامبر، با گرد آوردن پیروانش در یمامه، شورشی بزرگ پدید آورد[۳] و سرانجام در «جنگ یمامه» (سال ۱۲ق) توسط سپاه خالد بن ولید کشته شد.[۴] منابع اسلامی، مسیلمه را نمونهٔ «مدعیان دروغین نبوت» شمرده‌ و داستان او را در ضمن «جنگ‌های ردّه» آورده‌اند.[۵]

نام و نسب

نام او را «مسیلمة بن حبیب» و به گزارشی «مسیلمة بن ثمامة بن قیس» از بنی‌حنیفه، شاخه‌ای از قبیلهٔ بکر بن وائل، آورده‌اند.[۶] کنیه‌اش «ابوثمامة» گفته شده است.[۷] خاندان او از بزرگان یمامه بودند و پیش از ادعای نبوت، در میان قوم خود جایگاهی داشت.[۸]

ادعای نبوت

بر پایهٔ گزارش‌های منابع، مسیلمه در سال‌های آخر عمر پیامبر (ص) همراه هیئتی از بنی‌حنیفه به مدینه آمد و پس از بازگشت، ادعای نبوت کرد.[۹] در روایتی، پیامبر (ص) دربارهٔ او فرمود که او «کذّاب» است.[۱۰] نامه‌نگاری او با پیامبر (ص) نیز در منابع آمده است: او نوشت «از مسیلمة رسول الله به محمد رسول الله» و پیامبر (ص) در پاسخ، او را «مسیلمة الکذّاب» خواند.[۱۱] این گزارش در منابع متأخر مشهور است، هرچند در جزئیات آن اختلاف دیده می‌شود.[۱۲]

مسیلمه برای ادعای خود، عباراتی موزون و مسجّع ساخت و کوشید به سبک قرآن تقلید کند؛ منابع کهن نمونه‌هایی از این عبارات را نقل کرده‌اند و آن را سست و بی‌معنا شمرده‌اند.[۱۳] در گزارش‌ها آمده است که قریش و دیگر مخالفان پیامبر (ص) نیز به این تقلیدها استناد می‌کردند، اما خودِ مسیلمه نزد قومش به نبوت خوانده شد.[۱۴] برخی پژوهشگران معاصر، گزارش‌های مربوط به «قرآنِ» مسیلمه را آمیخته به افسانه‌سازی متأخر دانسته و در صحت جزئیات آن تردید کرده‌اند.

در سال‌های پس از رحلت پیامبر اسلام (ص)، «سجّاح» زنی از قبیلهٔ بنی‌تمیم نیز ادعای نبوت کرد. بر پایهٔ گزارش‌ها، میان او و مسیلمه پیمانی بسته شد و سجاح با او ازدواج کرد، سپس به سوی قوم خود بازگشت.[۱۵] این گزارش در منابع با تفاوت‌هایی در جزئیات آمده است.[۱۶]

جنگ یمامه

پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) و در دورهٔ خلافت ابوبکر، بنی‌حنیفه از اسلام برگشتند و مسیلمه در یمامه آنان را جمع کرد.[۱۷] ابوبکر سپاهی به فرماندهی خالد بن ولید به سوی یمامه فرستاد و در نبردی سخت، که به «جنگ یمامه» شهرت یافت، سپاه مسیلمه شکست خورد.[۱۸] در این نبرد، شماری از حافظان و قاریان قرآن کشته شدند؛ گفته شده است که همین رخداد، انگیزهٔ گردآوری قرآن در دورهٔ ابوبکر شد.[۱۹] مسیلمه نخست در «حدیقة الموت» (باغی که در آن کشته شد) پناه گرفت و سرانجام به دست وحشی بن حرب کشته شد.[۲۰] در اینکه قاتل او چه کسی بوده است، گزارش‌ها یکسان نیست و نام وحشی بن حرب و برخی دیگر در منابع آمده است.[۲۱]

پانویس

  1. ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.
  2. ↑ ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
  3. ↑ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.
  4. ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
  5. ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱–۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
  6. ↑ ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.
  7. ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.
  8. ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق.
  9. ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.
  10. ↑ ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی.
  11. ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
  12. ↑ همان.
  13. ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
  14. ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة؛ مسعودی، مروج الذهب.
  15. ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.
  16. ↑ همان.
  17. ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.
  18. ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
  19. ↑ بلاذری، فتوح البلدان؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
  20. ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
  21. ↑ همان.

منابع

  • ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم؛ المعارف، قاهره: دار المعارف، بی‌تا.
  • ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ البدایة والنهایة، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
  • بلاذری، احمد بن یحیی؛ فتوح البلدان، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م.
  • طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق.
  • مسعودی، علی بن حسین؛ مروج الذهب، قم: دار الهجرة، ۱۴۰۹ق.
  • مفید، محمد بن محمد؛ الإرشاد، قم: کنگرهٔ شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.