مسیلمه کذاب: تفاوت بین نسخهها
(ایجاد مقالهٔ تازه: مسیلمه کذاب) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | ''' | + | '''«مُسَیلمة»''' مشهور به «'''مسیلمهٔ کذّاب»'''، از مدعیان [[نبوت]] در عصر [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه وآله) و از سران قبیلهٔ بنیحنیفه در [[یمامه]] بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.</ref> او در سالهای پایانی عمر پیامبر (ص) ادعای نبوت کرد و از سوی آن حضرت لقب «کذّاب» گرفت.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> مسیلمۀ کذّاب پس از [[رحلت پیامبر اسلام|رحلت پیامبر]]، با گرد آوردن پیروانش در یمامه، شورشی بزرگ پدید آورد<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.</ref> و سرانجام در «[[جنگ یمامه]]» (سال ۱۲ق) توسط سپاه [[خالد بن ولید]] کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> منابع اسلامی، مسیلمه را نمونهٔ «مدعیان دروغین نبوت» شمرده و داستان او را در ضمن «جنگهای ردّه» آوردهاند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱–۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> |
| − | == نام و نسب == | + | ==نام و نسب== |
| − | نام او را «مسیلمة بن حبیب» و به گزارشی «مسیلمة بن ثمامة بن قیس» از بنیحنیفه، شاخهای از قبیلهٔ بکر بن وائل، آوردهاند.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.</ref> کنیهاش «ابوثمامة» گفته شده است.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.</ref> خاندان او از بزرگان یمامه بودند و پیش از ادعای | + | نام او را «مسیلمة بن حبیب» و به گزارشی «مسیلمة بن ثمامة بن قیس» از بنیحنیفه، شاخهای از قبیلهٔ بکر بن وائل، آوردهاند.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.</ref> [[کنیه|کنیهاش]] «ابوثمامة» گفته شده است.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.</ref> خاندان او از بزرگان [[یمامه]] بودند و پیش از ادعای [[نبوت]]، در میان قوم خود جایگاهی داشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق.</ref> |
| − | == ادعای نبوت == | + | ==ادعای نبوت== |
| − | بر پایهٔ گزارشهای منابع، مسیلمه در سالهای آخر عمر پیامبر (ص) همراه هیئتی از بنیحنیفه به [[مدینه]] آمد و پس از بازگشت، ادعای نبوت کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref> در روایتی، پیامبر (ص) دربارهٔ او فرمود که او «کذّاب» است.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی.</ref> نامهنگاری او با پیامبر (ص) نیز در منابع آمده است: او نوشت «از مسیلمة رسول الله به محمد رسول الله» و پیامبر (ص) در پاسخ، او را «مسیلمة الکذّاب» خواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> این گزارش در منابع متأخر مشهور است، هرچند در جزئیات آن اختلاف دیده میشود.<ref>همان.</ref> | + | بر پایهٔ گزارشهای منابع، مسیلمه در سالهای آخر عمر [[پیامبر]] (ص) همراه هیئتی از بنیحنیفه به [[مدینه]] آمد و پس از بازگشت، ادعای [[نبوت]] کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref> در روایتی، پیامبر (ص) دربارهٔ او فرمود که او «کذّاب» است.<ref>ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی.</ref> نامهنگاری او با پیامبر (ص) نیز در منابع آمده است: او نوشت «از مسیلمة رسول الله به [[محمد]] رسول الله» و پیامبر (ص) در پاسخ، او را «مسیلمة الکذّاب» خواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> این گزارش در منابع متأخر مشهور است، هرچند در جزئیات آن اختلاف دیده میشود.<ref>همان.</ref> |
| − | مسیلمه برای ادعای خود، عباراتی موزون و | + | مسیلمه برای ادعای خود، عباراتی موزون و مسجّع ساخت و کوشید به سبک [[قرآن]] تقلید کند؛ منابع کهن نمونههایی از این عبارات را نقل کردهاند و آن را سست و بیمعنا شمردهاند.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> در گزارشها آمده است که [[قریش]] و دیگر مخالفان پیامبر (ص) نیز به این تقلیدها استناد میکردند، اما خودِ مسیلمه نزد قومش به نبوت خوانده شد.<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایة؛ مسعودی، مروج الذهب.</ref> برخی پژوهشگران معاصر، گزارشهای مربوط به «قرآنِ» مسیلمه را آمیخته به افسانهسازی متأخر دانسته و در صحت جزئیات آن تردید کردهاند. |
| − | + | در سالهای پس از [[رحلت پیامبر اسلام]] (ص)، «سجّاح» زنی از قبیلهٔ [[بنی تمیم|بنیتمیم]] نیز ادعای [[نبوت]] کرد. بر پایهٔ گزارشها، میان او و مسیلمه پیمانی بسته شد و سجاح با او [[ازدواج]] کرد، سپس به سوی قوم خود بازگشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref> این گزارش در منابع با تفاوتهایی در جزئیات آمده است.<ref>همان.</ref> | |
| − | در سالهای پس از رحلت پیامبر (ص)، | ||
| − | == جنگ یمامه == | + | ==جنگ یمامه== |
| − | پس از رحلت پیامبر (ص) و در دورهٔ خلافت [[ابوبکر]]، بنیحنیفه از [[اسلام]] برگشتند و مسیلمه در یمامه | + | پس از رحلت [[پیامبر|پیامبر اکرم]] (ص) و در دورهٔ خلافت [[ابوبکر]]، بنیحنیفه از [[اسلام]] برگشتند و مسیلمه در [[یمامه]] آنان را جمع کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.</ref> ابوبکر سپاهی به فرماندهی [[خالد بن ولید]] به سوی یمامه فرستاد و در نبردی سخت، که به «[[جنگ یمامه]]» شهرت یافت، سپاه مسیلمه شکست خورد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.</ref> در این نبرد، شماری از حافظان و قاریان [[قرآن]] کشته شدند؛ گفته شده است که همین رخداد، انگیزهٔ [[جمع قرآن|گردآوری قرآن]] در دورهٔ ابوبکر شد.<ref>بلاذری، فتوح البلدان؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> مسیلمه نخست در «حدیقة الموت» (باغی که در آن کشته شد) پناه گرفت و سرانجام به دست وحشی بن حرب کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.</ref> در اینکه قاتل او چه کسی بوده است، گزارشها یکسان نیست و نام وحشی بن حرب و برخی دیگر در منابع آمده است.<ref>همان.</ref> |
| − | + | ==پانویس== | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
| − | + | ==منابع== | |
| − | == منابع == | + | *ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم؛ ''المعارف''، قاهره: دار المعارف، بیتا. |
| − | * ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم؛ ''المعارف''، قاهره: دار المعارف، بیتا. | + | *ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ ''البدایة والنهایة''، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق. |
| − | * ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ ''البدایة والنهایة''، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق. | + | *بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''فتوح البلدان''، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م. |
| − | * بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''فتوح البلدان''، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م. | + | *طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری''، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق. |
| − | * طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری''، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق. | + | *مسعودی، علی بن حسین؛ ''مروج الذهب''، قم: دار الهجرة، ۱۴۰۹ق. |
| − | * مسعودی، علی بن حسین؛ ''مروج الذهب''، قم: دار الهجرة، ۱۴۰۹ق. | + | *مفید، محمد بن محمد؛ ''الإرشاد''، قم: کنگرهٔ شیخ مفید، ۱۴۱۳ق. |
| − | * مفید، محمد بن محمد؛ ''الإرشاد''، قم: کنگرهٔ شیخ مفید، ۱۴۱۳ق. | + | [[رده:دشمنان پیامبر]] |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[رده:مدعیان نبوت]] | [[رده:مدعیان نبوت]] | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۱۹
«مُسَیلمة» مشهور به «مسیلمهٔ کذّاب»، از مدعیان نبوت در عصر پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) و از سران قبیلهٔ بنیحنیفه در یمامه بود.[۱] او در سالهای پایانی عمر پیامبر (ص) ادعای نبوت کرد و از سوی آن حضرت لقب «کذّاب» گرفت.[۲] مسیلمۀ کذّاب پس از رحلت پیامبر، با گرد آوردن پیروانش در یمامه، شورشی بزرگ پدید آورد[۳] و سرانجام در «جنگ یمامه» (سال ۱۲ق) توسط سپاه خالد بن ولید کشته شد.[۴] منابع اسلامی، مسیلمه را نمونهٔ «مدعیان دروغین نبوت» شمرده و داستان او را در ضمن «جنگهای ردّه» آوردهاند.[۵]
نام و نسب
نام او را «مسیلمة بن حبیب» و به گزارشی «مسیلمة بن ثمامة بن قیس» از بنیحنیفه، شاخهای از قبیلهٔ بکر بن وائل، آوردهاند.[۶] کنیهاش «ابوثمامة» گفته شده است.[۷] خاندان او از بزرگان یمامه بودند و پیش از ادعای نبوت، در میان قوم خود جایگاهی داشت.[۸]
ادعای نبوت
بر پایهٔ گزارشهای منابع، مسیلمه در سالهای آخر عمر پیامبر (ص) همراه هیئتی از بنیحنیفه به مدینه آمد و پس از بازگشت، ادعای نبوت کرد.[۹] در روایتی، پیامبر (ص) دربارهٔ او فرمود که او «کذّاب» است.[۱۰] نامهنگاری او با پیامبر (ص) نیز در منابع آمده است: او نوشت «از مسیلمة رسول الله به محمد رسول الله» و پیامبر (ص) در پاسخ، او را «مسیلمة الکذّاب» خواند.[۱۱] این گزارش در منابع متأخر مشهور است، هرچند در جزئیات آن اختلاف دیده میشود.[۱۲]
مسیلمه برای ادعای خود، عباراتی موزون و مسجّع ساخت و کوشید به سبک قرآن تقلید کند؛ منابع کهن نمونههایی از این عبارات را نقل کردهاند و آن را سست و بیمعنا شمردهاند.[۱۳] در گزارشها آمده است که قریش و دیگر مخالفان پیامبر (ص) نیز به این تقلیدها استناد میکردند، اما خودِ مسیلمه نزد قومش به نبوت خوانده شد.[۱۴] برخی پژوهشگران معاصر، گزارشهای مربوط به «قرآنِ» مسیلمه را آمیخته به افسانهسازی متأخر دانسته و در صحت جزئیات آن تردید کردهاند.
در سالهای پس از رحلت پیامبر اسلام (ص)، «سجّاح» زنی از قبیلهٔ بنیتمیم نیز ادعای نبوت کرد. بر پایهٔ گزارشها، میان او و مسیلمه پیمانی بسته شد و سجاح با او ازدواج کرد، سپس به سوی قوم خود بازگشت.[۱۵] این گزارش در منابع با تفاوتهایی در جزئیات آمده است.[۱۶]
جنگ یمامه
پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) و در دورهٔ خلافت ابوبکر، بنیحنیفه از اسلام برگشتند و مسیلمه در یمامه آنان را جمع کرد.[۱۷] ابوبکر سپاهی به فرماندهی خالد بن ولید به سوی یمامه فرستاد و در نبردی سخت، که به «جنگ یمامه» شهرت یافت، سپاه مسیلمه شکست خورد.[۱۸] در این نبرد، شماری از حافظان و قاریان قرآن کشته شدند؛ گفته شده است که همین رخداد، انگیزهٔ گردآوری قرآن در دورهٔ ابوبکر شد.[۱۹] مسیلمه نخست در «حدیقة الموت» (باغی که در آن کشته شد) پناه گرفت و سرانجام به دست وحشی بن حرب کشته شد.[۲۰] در اینکه قاتل او چه کسی بوده است، گزارشها یکسان نیست و نام وحشی بن حرب و برخی دیگر در منابع آمده است.[۲۱]
پانویس
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
- ↑ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱–۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.
- ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
- ↑ همان.
- ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
- ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة؛ مسعودی، مروج الذهب.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.
- ↑ همان.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
- ↑ بلاذری، فتوح البلدان؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
- ↑ همان.
منابع
- ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم؛ المعارف، قاهره: دار المعارف، بیتا.
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ البدایة والنهایة، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ فتوح البلدان، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م.
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق.
- مسعودی، علی بن حسین؛ مروج الذهب، قم: دار الهجرة، ۱۴۰۹ق.
- مفید، محمد بن محمد؛ الإرشاد، قم: کنگرهٔ شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.



