مسیلمه کذاب
مُسَیلمه مشهور به مسیلمهٔ کذّاب، از مدعیان نبوت در عصر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و از سران قبیلهٔ بنی‌حنیفه در یمامه بود.[۱] او در سال‌های پایانی عمر پیامبر (ص) ادعای نبوت کرد و پس از رحلت آن حضرت، با گرد آوردن پیروانش در یمامه، شورشی بزرگ پدید آورد.[۲] سرانجام در جنگ یمامه (سال ۱۲ق) به دست سپاه خالد بن ولید کشته شد.[۳] لقب «کذّاب» را پیامبر (ص) به او داده بود و در منابع اسلامی، نام او با همین لقب شناخته می‌شود.[۴]
نام و نسب
نام او را «مسیلمة بن حبیب» و به گزارشی «مسیلمة بن ثمامة بن قیس» از بنی‌حنیفه، شاخه‌ای از قبیلهٔ بکر بن وائل، آورده‌اند.[۵] کنیه‌اش «ابوثمامة» گفته شده است.[۶] خاندان او از بزرگان یمامه بودند و پیش از ادعای نبوت، در میان قوم خود جایگاهی داشت.[۷]
ادعای نبوت
بر پایهٔ گزارش‌های منابع، مسیلمه در سال‌های آخر عمر پیامبر (ص) همراه هیئتی از بنی‌حنیفه به مدینه آمد و پس از بازگشت، ادعای نبوت کرد.[۸] در روایتی، پیامبر (ص) دربارهٔ او فرمود که او «کذّاب» است.[۹] نامه‌نگاری او با پیامبر (ص) نیز در منابع آمده است: او نوشت «از مسیلمة رسول الله به محمد رسول الله» و پیامبر (ص) در پاسخ، او را «مسیلمة الکذّاب» خواند.[۱۰] این گزارش در منابع متأخر مشهور است، هرچند در جزئیات آن اختلاف دیده می‌شود.[۱۱]
مسیلمه برای ادعای خود، عباراتی موزون و مسجع ساخت و کوشید به سبک قرآن تقلید کند؛ منابع کهن نمونه‌هایی از این عبارات را نقل کرده‌اند و آن را سست و بی‌معنا شمرده‌اند.[۱۲] در گزارش‌ها آمده است که قریش و دیگر مخالفان پیامبر (ص) نیز به این تقلیدها استناد می‌کردند، اما خودِ مسیلمه نزد قومش به نبوت خوانده شد.[۱۳]
پیوند با سجاح
در سال‌های پس از رحلت پیامبر (ص)، «سجاح» از قبیلهٔ بنی‌تمیم نیز ادعای نبوت کرد. بر پایهٔ گزارش‌ها، میان او و مسیلمه پیمانی بسته شد و سجاح با او ازدواج کرد، سپس به سوی قوم خود بازگشت.[۱۴] این گزارش در منابع با تفاوت‌هایی در جزئیات آمده است.[۱۵]
جنگ یمامه
پس از رحلت پیامبر (ص) و در دورهٔ خلافت ابوبکر، بنی‌حنیفه از اسلام برگشتند و مسیلمه در یمامه گرد آنان را جمع کرد.[۱۶] ابوبکر سپاهی به فرماندهی خالد بن ولید به سوی یمامه فرستاد و در نبردی سخت، که به «جنگ یمامه» شهرت یافت، سپاه مسیلمه شکست خورد.[۱۷] در این نبرد، شماری از حافظان و قاریان قرآن کشته شدند؛ گفته شده است که همین رخداد، انگیزهٔ گردآوری قرآن در دورهٔ ابوبکر شد.[۱۸] مسیلمه نخست در «حدیقة الموت» (باغی که در آن کشته شد) پناه گرفت و سرانجام به دست وحشی بن حرب کشته شد.[۱۹] در اینکه قاتل او چه کسی بوده است، گزارش‌ها یکسان نیست و نام وحشی بن حرب و برخی دیگر در منابع آمده است.[۲۰]
جایگاه در منابع
منابع اسلامی، مسیلمه را نمونهٔ «مدعی دروغین نبوت» و از مصادیق «کذّاب» شمرده‌اند و داستان او را در ضمن «جنگ‌های رده» آورده‌اند.[۲۱] در منابع شیعه نیز از او در ضمن حوادث سال‌های نخست هجری یاد شده است.[۲۲] برخی پژوهشگران معاصر، گزارش‌های مربوط به «قرآنِ» مسیلمه را آمیخته به افسانه‌سازی متأخر دانسته و در صحت جزئیات آن تردید کرده‌اند.[۲۳] آنچه در منابع کهن مورد اتفاق است، ادعای نبوت او و کشته‌شدنش در جنگ یمامه است.[۲۴]
پانویس
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.
- ↑ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.
- ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، باب أخبار النبی.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۰ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
- ↑ همان.
- ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
- ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة؛ مسعودی، مروج الذهب.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.
- ↑ همان.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح یمامه.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
- ↑ بلاذری، فتوح البلدان؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
- ↑ همان.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۱–۱۲ق؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة.
- ↑ مفید، الإرشاد، بحث از ارتداد قبایل؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
- ↑ ابن کثیر، البدایة والنهایة، حوادث سال ۱۲ق؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال ۱۲ق؛ بلاذری، فتوح البلدان.
منابع
- ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم؛ المعارف، قاهره: دار المعارف، بی‌تا.
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر؛ البدایة والنهایة، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ فتوح البلدان، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م.
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق.
- مسعودی، علی بن حسین؛ مروج الذهب، قم: دار الهجرة، ۱۴۰۹ق.
- مفید، محمد بن محمد؛ الإرشاد، قم: کنگرهٔ شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
| {{{نام خلیفه}}} | |
| نام | |
| کنیه | |
| نام پدر | |
| نسب/قبیله | |
| زادروز/زادگاه | |
| سال وفات | |
| مدت زمان خلافت | |
| همسران | |
| فرزندان | |
| جنگ ها | |
| علت مرگ | |
| جانشین | |
| مدفن | |
