علی نامه (کتاب): تفاوت بین نسخهها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) (ویرایش) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| سطر ۷: | سطر ۷: | ||
|نویسنده= ربیع | |نویسنده= ربیع | ||
| − | |موضوع= | + | |موضوع= مناقب [[امام علی]] علیهالسلام |
|زبان= فارسی | |زبان= فارسی | ||
| − | |تعداد جلد= | + | |تعداد جلد= ۱ |
|عنوان افزوده1= | |عنوان افزوده1= | ||
| سطر ۲۴: | سطر ۲۴: | ||
}} | }} | ||
| − | کتاب '''«علی نامه»''' | + | کتاب '''«علی نامه»''' اثر سرایندهای ناشناس [[تخلص|متخلّص]] به «ربیع» در قرن پنجم هجری است. این حماسه منظوم پارسی قدیمی، در فضایل [[امام علی]] (علیهالسلام) و گزارش جنگهای آن حضرت با «[[ناکثین]]» و «[[قاسطین]]» سروده شده است. |
| − | + | ==معرفی کتاب== | |
| − | منظومه | + | منظومه «علینامه»، حدود نیم قرن پس از [[شاهنامه]] نگاشته شده است و شامل حدود دوازده هزار [[بیت (شعر)|بیت]] در اسلوبی کهن است. «علی نامه» در قالب [[بحر (شعر)|بحر]] متقارب سروده شده و به گفته سراینده اش «به لفظ عجم در [[علم عروض|عروض]] عرب» است. |
| − | «تا به چشم خود ندیدم باور نکردم، شما نیز حق دارید که باور نکنید: یک حماسه منظوم پارسی، در مناقب و مغازی امام علی بن | + | از نام و نشان سراینده این منظومه، اطلاع چندانی در دست نیست؛ جز آنکه وی در چند موضع، نام و [[تخلص]] خود را «ربیع» و نام منظومهاش را «علینامه» گفته است: |
| − | == | + | |
| + | مر این قصّه را این سرایندهمرد * ز مهرِ دل خود علىنامه کرد | ||
| + | |||
| + | صاحب این اثر -به تصریح متن کتاب- متولد سال ۴۲۰ هجری است و این منظومه را در سن ۶۲ سالگی و در سال ۴۸۲ هجری به احتمال قریب به یقین در [[خراسان]]، و شاید هم ناحیه بیهق، منظوم کرده و آن را به یکی از اشرافِ [[سادات|ساداتِ]] عصر، یعنی علی بن طاهر عریضی تقدیم داشته است. | ||
| + | |||
| + | این منظومه، چنانکه سراینده خود تصریح کرده است، نخستین منظومه به زبان فارسی در نوع خود است. منظومهاى با این حجم، آنهم از قرن پنجم، بهتنهایى کافى است که توجه اهل ادب و تاریخ [[شعر]] فارسى را به خود جلب کند. از نظر تاریخ شعر [[شیعه]] و حماسههاى شیعى نیز داراى کمالِ اهمیت است. | ||
| + | |||
| + | منظومه «علی نامه» در سال ۱۳۹۲ شمسی، و در روز [[ولادت امام علی علیه السلام|میلاد امام علی]] (علیه السلام) با مقدمۀ محمدرضا شفیعی کدکنی -استاد و محقق با سابقه ادبیات- از سوی مؤسسه میراث مکتوب منتشر شد. دکتر شفیعی کدکنی در مقدمه ۷۰ صفحهای خود، که در حقیقت، مقالهای است مفصل درباره «علی نامه»، زوایای مختلف این اثر ارزشمند را مورد بررسی قرار داده است. در بخشی از این مقاله آمده است: «تا به چشم خود ندیدم باور نکردم، شما نیز حق دارید که باور نکنید: یک حماسه منظوم پارسی، در مناقب و مغازی امام علی بن ابیطالب (علیه السلام) از قرن پنجم، یعنی حدود نیم قرن بعد از نشرِ شاهنامه فردوسی و در حجم حدود دوازده هزار بیت با اسلوبی کهن و نوادری از لغات و ترکیبات که گاه در فرهنگها، شواهد آن را به دشواری می توان یافت.» | ||
| + | |||
| + | ==محتوای کتاب== | ||
| + | «علینامه»، مجموعه اشعاری شامل بیش از ۱۱۰۰۰ [[بیت (شعر)|بیت]] است، که فضایل امام [[علی بن ابی طالب]] (علیه السلام) و حوادث جنگهای ایشان با «[[ناکثین]]» و «[[قاسطین]]» را با بیانی حماسی به تفصیل و شاعرانه گزارش میکند. | ||
| + | |||
| + | اشعار این اثر، در دو بخش سامان یافته است: دفتر اول: [[جنگ جمل|حرب جمل]] (شامل ۸ مجلس)؛ دفتر دوم: [[جنگ صفین|حرب صفّین]] (شامل ۱۲ مجلس). این منظومه یکسره در خدمتِ [[عقاید]] [[شیعه]] می باشد. | ||
| + | |||
| + | شاعر در خلال موضوع اصلی، داستانهایی پراکنده نیز از کرامات و [[معجزات]] امام علی(ع) بیان میکند. در این منظومه، نوادری از لغات و ترکیبات فارسی در اسلوبی کهن، بهکار رفته است؛ لغات و ترکیباتی که گاه در فرهنگها، شواهد آن را بهسختی میتوان یافت. | ||
| + | |||
| + | از گفتار شاعر و اشاراتی که به [[شاهنامه]] فردوسی کرده است، میتوان دریافت که شاهنامه را پیش چشم داشته است، اما آن را به این دلیل که «مُغنامه» و «دروغ» است، چندان نمیپسندد. | ||
| + | |||
| + | محمدرضا شفیعی کدکنی در مقدمه خود نوشته است: سراینده، ماجراهای جمل و صفین را بهتفصیل تمام... آورده و در آغاز هر بخش یا مجلس، به شیوه [[فردوسی]]، خطابی دارد و همان گونه که فردوسی شیعی [[معتزله|معتزلی]]، طرفدار خِرَد است و خرد را میستاید و مخاطب قرار میدهد، این سراینده نیز همه جا به ستایش خرد و خردمند میپردازد و در آغاز سخنش، خردمند را مخاطب قرار میدهد: | ||
| + | |||
| + | الا یا خردمندِ روشنروان * سخن گوی، روشن، چو آبِ روان | ||
| − | + | در متن این منظومه، ابیات استوار کم نیست، اما درعینحال، غلطهای فاحش [[علم عروض|عروضی]] و فنی نیز در آن فراوان است؛ اینکه چه مقدار از این خطاها، مربوط به گوینده و چه مقدار مربوط به کاتبان و نسخهنویسان است، مشخص نیست. | |
| − | |||
| − | [[رده:کتابهای با موضوع | + | ==منابع== |
| + | * [http://www.irafta.com/showarticle.aspx?id=176 "علینامهای به لفظ عجم در عروض عرب"، پایگاه شاعران پارسی زبان]، بازیابی: ۲۶ مهر ۱۳۹۳. | ||
| + | * [http://www.shia-news.com/fa/news/71261/%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF آیتالله سیستانی: کتاب "علینامه" مرا زنده کرد، پایگاه شیعه نیوز]. | ||
| + | *"معرفی اجمالی علینامه"، امیر مؤمنی هزاوه، پایگاه مجلات تخصصی نور، آینه پژوهش، مهر و آبان ۱۳۹۰، شماره ۱۳۰. | ||
| + | *نرم افزار کتابخانه میراث مکتوب، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. | ||
| + | [[رده:کتابهای با موضوع امام علی علیه السلام]][[رده:دیوانهای شعر]][[رده:منظومهها]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۲۲
 | |
| نویسنده | ربیع |
| موضوع | مناقب امام علی علیهالسلام |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
کتاب «علی نامه» اثر سرایندهای ناشناس متخلّص به «ربیع» در قرن پنجم هجری است. این حماسه منظوم پارسی قدیمی، در فضایل امام علی (علیهالسلام) و گزارش جنگهای آن حضرت با «ناکثین» و «قاسطین» سروده شده است.
معرفی کتاب
منظومه «علینامه»، حدود نیم قرن پس از شاهنامه نگاشته شده است و شامل حدود دوازده هزار بیت در اسلوبی کهن است. «علی نامه» در قالب بحر متقارب سروده شده و به گفته سراینده اش «به لفظ عجم در عروض عرب» است.
از نام و نشان سراینده این منظومه، اطلاع چندانی در دست نیست؛ جز آنکه وی در چند موضع، نام و تخلص خود را «ربیع» و نام منظومهاش را «علینامه» گفته است:
مر این قصّه را این سرایندهمرد * ز مهرِ دل خود علىنامه کرد
صاحب این اثر -به تصریح متن کتاب- متولد سال ۴۲۰ هجری است و این منظومه را در سن ۶۲ سالگی و در سال ۴۸۲ هجری به احتمال قریب به یقین در خراسان، و شاید هم ناحیه بیهق، منظوم کرده و آن را به یکی از اشرافِ ساداتِ عصر، یعنی علی بن طاهر عریضی تقدیم داشته است.
این منظومه، چنانکه سراینده خود تصریح کرده است، نخستین منظومه به زبان فارسی در نوع خود است. منظومهاى با این حجم، آنهم از قرن پنجم، بهتنهایى کافى است که توجه اهل ادب و تاریخ شعر فارسى را به خود جلب کند. از نظر تاریخ شعر شیعه و حماسههاى شیعى نیز داراى کمالِ اهمیت است.
منظومه «علی نامه» در سال ۱۳۹۲ شمسی، و در روز میلاد امام علی (علیه السلام) با مقدمۀ محمدرضا شفیعی کدکنی -استاد و محقق با سابقه ادبیات- از سوی مؤسسه میراث مکتوب منتشر شد. دکتر شفیعی کدکنی در مقدمه ۷۰ صفحهای خود، که در حقیقت، مقالهای است مفصل درباره «علی نامه»، زوایای مختلف این اثر ارزشمند را مورد بررسی قرار داده است. در بخشی از این مقاله آمده است: «تا به چشم خود ندیدم باور نکردم، شما نیز حق دارید که باور نکنید: یک حماسه منظوم پارسی، در مناقب و مغازی امام علی بن ابیطالب (علیه السلام) از قرن پنجم، یعنی حدود نیم قرن بعد از نشرِ شاهنامه فردوسی و در حجم حدود دوازده هزار بیت با اسلوبی کهن و نوادری از لغات و ترکیبات که گاه در فرهنگها، شواهد آن را به دشواری می توان یافت.»
محتوای کتاب
«علینامه»، مجموعه اشعاری شامل بیش از ۱۱۰۰۰ بیت است، که فضایل امام علی بن ابی طالب (علیه السلام) و حوادث جنگهای ایشان با «ناکثین» و «قاسطین» را با بیانی حماسی به تفصیل و شاعرانه گزارش میکند.
اشعار این اثر، در دو بخش سامان یافته است: دفتر اول: حرب جمل (شامل ۸ مجلس)؛ دفتر دوم: حرب صفّین (شامل ۱۲ مجلس). این منظومه یکسره در خدمتِ عقاید شیعه می باشد.
شاعر در خلال موضوع اصلی، داستانهایی پراکنده نیز از کرامات و معجزات امام علی(ع) بیان میکند. در این منظومه، نوادری از لغات و ترکیبات فارسی در اسلوبی کهن، بهکار رفته است؛ لغات و ترکیباتی که گاه در فرهنگها، شواهد آن را بهسختی میتوان یافت.
از گفتار شاعر و اشاراتی که به شاهنامه فردوسی کرده است، میتوان دریافت که شاهنامه را پیش چشم داشته است، اما آن را به این دلیل که «مُغنامه» و «دروغ» است، چندان نمیپسندد.
محمدرضا شفیعی کدکنی در مقدمه خود نوشته است: سراینده، ماجراهای جمل و صفین را بهتفصیل تمام... آورده و در آغاز هر بخش یا مجلس، به شیوه فردوسی، خطابی دارد و همان گونه که فردوسی شیعی معتزلی، طرفدار خِرَد است و خرد را میستاید و مخاطب قرار میدهد، این سراینده نیز همه جا به ستایش خرد و خردمند میپردازد و در آغاز سخنش، خردمند را مخاطب قرار میدهد:
الا یا خردمندِ روشنروان * سخن گوی، روشن، چو آبِ روان
در متن این منظومه، ابیات استوار کم نیست، اما درعینحال، غلطهای فاحش عروضی و فنی نیز در آن فراوان است؛ اینکه چه مقدار از این خطاها، مربوط به گوینده و چه مقدار مربوط به کاتبان و نسخهنویسان است، مشخص نیست.
منابع
- "علینامهای به لفظ عجم در عروض عرب"، پایگاه شاعران پارسی زبان، بازیابی: ۲۶ مهر ۱۳۹۳.
- آیتالله سیستانی: کتاب "علینامه" مرا زنده کرد، پایگاه شیعه نیوز.
- "معرفی اجمالی علینامه"، امیر مؤمنی هزاوه، پایگاه مجلات تخصصی نور، آینه پژوهش، مهر و آبان ۱۳۹۰، شماره ۱۳۰.
- نرم افزار کتابخانه میراث مکتوب، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
