جارالله زمخشری: تفاوت بین نسخه‌ها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) (ویرایش) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
{{متوسط}} | {{متوسط}} | ||
| − | «محمود بن عمر» معروف به '''جارالله | + | '''«محمود بن عمر»''' معروف به «'''جارالله زمخشرى»''' (۵۳۸-۴۷۶ ق)، مفسر، [[محدث]]، ادیب و نحوى [[اهل سنت|سنّی]] مذهب [[معتزله|معتزلى]] در قرن ۶ هجری است. او در [[ادبیات عرب|ادب]] و [[علم لغت|لغت]] عرب و [[تفسیر]] و [[فقه]] و [[حدیث]] و [[کلام]] استاد بود و [[شعر]] را بسیار نیکو مى‌سرود. تفسیر «[[الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل (کتاب)|الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل]]» معروفترین اثر اوست. |
{{شناسنامه عالم | {{شناسنامه عالم | ||
||نام کامل = محمود بن عمر زمخشرى | ||نام کامل = محمود بن عمر زمخشرى | ||
| سطر ۱۳: | سطر ۱۳: | ||
|آثار = [[الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل (کتاب)|الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل]]، الفائق فی غریب الحدیث، اساس البلاغه، المستقصی فی امثال العرب، المقامات، النموذج،... | |آثار = [[الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل (کتاب)|الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل]]، الفائق فی غریب الحدیث، اساس البلاغه، المستقصی فی امثال العرب، المقامات، النموذج،... | ||
}} | }} | ||
| − | == زندگی‌نامه == | + | ==زندگی‌نامه== |
محمود بن عمر زمخشرى در سال ۴۷۶ قمری - در عصر سلطان ملکشاه سلجوقی - در «زمخشر» یکى از روستاهاى خوارزم به دنیا آمد. | محمود بن عمر زمخشرى در سال ۴۷۶ قمری - در عصر سلطان ملکشاه سلجوقی - در «زمخشر» یکى از روستاهاى خوارزم به دنیا آمد. | ||
زمخشرى در خوارزم زندگى مى‌کرد که سالها مرکز بزرگ علمى به شمار مى‌آمد و در آن دیار، علم و معرفت رواج گسترده‌اى داشت. وى در این مرکز دانش‌هاى فراوانى را بدست آورد، [[قرآن]] را حفظ کرد و [[حدیث]] را فرا گرفت و در واژه‌شناسى عربى مهارت پیدا کرد. | زمخشرى در خوارزم زندگى مى‌کرد که سالها مرکز بزرگ علمى به شمار مى‌آمد و در آن دیار، علم و معرفت رواج گسترده‌اى داشت. وى در این مرکز دانش‌هاى فراوانى را بدست آورد، [[قرآن]] را حفظ کرد و [[حدیث]] را فرا گرفت و در واژه‌شناسى عربى مهارت پیدا کرد. | ||
| − | زمخشری برای ادامه‌ی تحصیل و طلب علم به بخارا و از آنجا به [[خراسان]] رفت و در این دیار با برخی از دولت‌مردان سلجوقی، ارتباط برقرار نمود. سپس راهی [[اصفهان]] شد و پس از مدتی براى تکمیل تحصیلات خود راه بغداد را در پیش گرفت. | + | زمخشری برای ادامه‌ی تحصیل و طلب علم به بخارا و از آنجا به [[خراسان]] رفت و در این دیار با برخی از دولت‌مردان سلجوقی، ارتباط برقرار نمود. سپس راهی [[اصفهان]] شد و پس از مدتی براى تکمیل تحصیلات خود راه [[بغداد]] را در پیش گرفت. [[تذکره|تذکره]]<nowiki/>نویسان، تاریخ ورود وى به بغداد و مدت اقامت در آن را ضبط ننموده‌اند. بازگشت وى از بغداد به درازا مى‌کشد به حدی که نوجوانى و جوانى وى در این شهر سپرى مى‌شود و به سن کمال مى‌رسد و از نظر رشد عقلى و فکرى به مقام مناسبى ارتقا مى‌یابد. |
| − | داودى در | + | داودى در «طبقات المفسرین» مى‌گوید: «زمخشرى وارد بغداد شد و از ابوالخطاب نصر بن بطر و ابوسعد شقانى و شیخ‌الاسلام ابومنصور حارثی و گروهى دیگر از دانشمندان، [[حدیث]] و علم و معرفت آموخت». او همچنین [[ادبیات عرب]] را از ابومضر محمود بن جریر ضبى اصفهانى و ابوالحسن على بن مظفر نیشابورى فراگرفت. |
ابوطاهر سلفى و زینب دختر شعرى از زمخشرى با [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایت کرده‌اند. اسماعیل بن عبداللَّه خوارزمى و ابوسعد احمد بن محمود و دیگران نیز از وى اشعارش را نقل کرده‌اند. | ابوطاهر سلفى و زینب دختر شعرى از زمخشرى با [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایت کرده‌اند. اسماعیل بن عبداللَّه خوارزمى و ابوسعد احمد بن محمود و دیگران نیز از وى اشعارش را نقل کرده‌اند. | ||
| − | زمخشری در ضمن مسافرت هاى | + | زمخشری در ضمن مسافرت هاى خود، مدت مدیدى در [[مکه]] اقامت کرد و به همین مناسبت به «جاراللَّه» (همسایه خدا) معروف شد. وى سپس از مکه به خوارزم برگشت و در شهر جرجان خوارزم رحل اقامت افکند و سرانجام در همانجا وفات نمود. تاریخ وفات وى را شب [[عرفه]] سال ۵۳۸ قمری ذکر کرده‌اند. |
| − | == آثار و تألیفات == | + | ==آثار و تألیفات== |
برخی از آثار علمی زمخشری عبارت است از: | برخی از آثار علمی زمخشری عبارت است از: | ||
| − | # [[الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل (کتاب)|الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل]]، در [[تفسیر قرآن]] | + | #[[الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل (کتاب)|الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل]]، در [[تفسیر قرآن]] |
| − | # الفائق فی غریب الحدیث | + | #الفائق فی غریب الحدیث |
| − | # اساس البلاغه، در [[علم لغت|لغت]] | + | #اساس البلاغه، در [[علم لغت|لغت]] |
| − | # المستقصی فی امثال العرب | + | #المستقصی فی امثال العرب |
| − | # ربیع الابرار و نصوص الاخبار، در [[ادبیات عرب|ادبیات]] | + | #ربیع الابرار و نصوص الاخبار، در [[ادبیات عرب|ادبیات]] |
| − | # متشابه اسماء الرواة | + | #متشابه اسماء الرواة |
| − | # اطراق الذهب، در مواعظ و خطب | + | #اطراق الذهب، در مواعظ و خطب |
| − | # النموذج، در [[علم نحو|نحو]] | + | #النموذج، در [[علم نحو|نحو]] |
| − | # الرائض فی الفرائض | + | #الرائض فی الفرائض |
| − | # النصائح الکبار | + | #النصائح الکبار |
| − | # | + | #رؤوس المسائل، در [[فقه]] |
| − | # المنهاج، در [[اصول فقه|اصول]] | + | #المنهاج، در [[اصول فقه|اصول]] |
| − | # القسطاس، در [[علم عروض|عروض]] | + | #القسطاس، در [[علم عروض|عروض]] |
| − | # المقامات، در [[اخلاق]] | + | #المقامات، در [[اخلاق]] |
| − | # الکلم النوابغ، در مواعظ | + | #الکلم النوابغ، در مواعظ |
| − | # دیوان شعر | + | #[[دیوان (شعر)|دیوان]] شعر |
| + | |||
==منابع== | ==منابع== | ||
| + | |||
*[[نرم افزار تراث|نرم افزار تراث ۲]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. | *[[نرم افزار تراث|نرم افزار تراث ۲]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. | ||
| − | *[[ | + | *[[اثرآفرینان]]، [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، ج۳، ص۱۶۴. |
| + | |||
{{سنجش کیفی | {{سنجش کیفی | ||
|سنجش=شده | |سنجش=شده | ||
| سطر ۶۱: | سطر ۶۴: | ||
|رده=دارد | |رده=دارد | ||
}} | }} | ||
| − | + | [[رده:علمای قرن ششم]] | |
| + | [[رده:مفسرین قرآن]] | ||
[[رده:محدثان]] | [[رده:محدثان]] | ||
| + | [[رده:لغت شناسان]] | ||
| + | [[رده:متکلمان]] | ||
| + | [[رده:ادیبان]] | ||
[[رده:نحویون]] | [[رده:نحویون]] | ||
| − | |||
| − | |||
[[رده:شعرای عرب]] | [[رده:شعرای عرب]] | ||
| − | |||
[[رده: مقاله های مرتبط به دانشنامه]] | [[رده: مقاله های مرتبط به دانشنامه]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۰
«محمود بن عمر» معروف به «جارالله زمخشرى» (۵۳۸-۴۷۶ ق)، مفسر، محدث، ادیب و نحوى سنّی مذهب معتزلى در قرن ۶ هجری است. او در ادب و لغت عرب و تفسیر و فقه و حدیث و کلام استاد بود و شعر را بسیار نیکو مى‌سرود. تفسیر «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل» معروفترین اثر اوست.
| نام کامل | محمود بن عمر زمخشرى |
| زادروز | ۴۷۶ هجری |
| زادگاه | زمخشر، خوارزم |
| وفات | ۵۳۸ هجری |
| مدفن | جرجان، خوارزم |
|
| |
| اساتید |
ابوالخطاب نصر بن بطر، ابوسعد شقانى، ابومنصور حارثی، محمود بن جریر ضبى اصفهانى، ابوالسن على بن مظفر نیشابورى،... |
| شاگردان |
ابوطاهر سلفى، اسماعیل بن عبدالله خوارزمى، ابوسعد احمد بن محمود،... |
| آثار |
الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، الفائق فی غریب الحدیث، اساس البلاغه، المستقصی فی امثال العرب، المقامات، النموذج،... |
زندگی‌نامه
محمود بن عمر زمخشرى در سال ۴۷۶ قمری - در عصر سلطان ملکشاه سلجوقی - در «زمخشر» یکى از روستاهاى خوارزم به دنیا آمد.
زمخشرى در خوارزم زندگى مى‌کرد که سالها مرکز بزرگ علمى به شمار مى‌آمد و در آن دیار، علم و معرفت رواج گسترده‌اى داشت. وى در این مرکز دانش‌هاى فراوانى را بدست آورد، قرآن را حفظ کرد و حدیث را فرا گرفت و در واژه‌شناسى عربى مهارت پیدا کرد.
زمخشری برای ادامه‌ی تحصیل و طلب علم به بخارا و از آنجا به خراسان رفت و در این دیار با برخی از دولت‌مردان سلجوقی، ارتباط برقرار نمود. سپس راهی اصفهان شد و پس از مدتی براى تکمیل تحصیلات خود راه بغداد را در پیش گرفت. تذکره‌نویسان، تاریخ ورود وى به بغداد و مدت اقامت در آن را ضبط ننموده‌اند. بازگشت وى از بغداد به درازا مى‌کشد به حدی که نوجوانى و جوانى وى در این شهر سپرى مى‌شود و به سن کمال مى‌رسد و از نظر رشد عقلى و فکرى به مقام مناسبى ارتقا مى‌یابد.
داودى در «طبقات المفسرین» مى‌گوید: «زمخشرى وارد بغداد شد و از ابوالخطاب نصر بن بطر و ابوسعد شقانى و شیخ‌الاسلام ابومنصور حارثی و گروهى دیگر از دانشمندان، حدیث و علم و معرفت آموخت». او همچنین ادبیات عرب را از ابومضر محمود بن جریر ضبى اصفهانى و ابوالحسن على بن مظفر نیشابورى فراگرفت.
ابوطاهر سلفى و زینب دختر شعرى از زمخشرى با اجازه روایت کرده‌اند. اسماعیل بن عبداللَّه خوارزمى و ابوسعد احمد بن محمود و دیگران نیز از وى اشعارش را نقل کرده‌اند.
زمخشری در ضمن مسافرت هاى خود، مدت مدیدى در مکه اقامت کرد و به همین مناسبت به «جاراللَّه» (همسایه خدا) معروف شد. وى سپس از مکه به خوارزم برگشت و در شهر جرجان خوارزم رحل اقامت افکند و سرانجام در همانجا وفات نمود. تاریخ وفات وى را شب عرفه سال ۵۳۸ قمری ذکر کرده‌اند.
آثار و تألیفات
برخی از آثار علمی زمخشری عبارت است از:
- الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، در تفسیر قرآن
- الفائق فی غریب الحدیث
- اساس البلاغه، در لغت
- المستقصی فی امثال العرب
- ربیع الابرار و نصوص الاخبار، در ادبیات
- متشابه اسماء الرواة
- اطراق الذهب، در مواعظ و خطب
- النموذج، در نحو
- الرائض فی الفرائض
- النصائح الکبار
- رؤوس المسائل، در فقه
- المنهاج، در اصول
- القسطاس، در عروض
- المقامات، در اخلاق
- الکلم النوابغ، در مواعظ
- دیوان شعر
منابع
- نرم افزار تراث ۲، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- اثرآفرینان، انجمن مفاخر فرهنگی، ج۳، ص۱۶۴.
