مقداد بن عمرو: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز (بازنویسی و تکمیل مدخل بر پایهٔ منابع کهن؛ اصلاح نام و نسب (مقداد بن عمرو، مشهور به ابن اسود))
 
(۶ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
−
{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}مقداد بن اسود از جمله کسانی است که در همان اوائل [[بعثت]] به [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله ایمان آورد. او پس از رحلت پیامبر همیشه یار و یاور [[امیرالمومنین|امیرالمؤمنین]] علیه السلام بود و زندگی با سعادت خود را سپری نمود. مقداد در سال 33 هجری به دیدار حق شتافت و پیکر مطهرش در [[بقیع|قبرستان بقیع]] به خاک سپرده شد.{{خوب}}
+
{{شناسنامه شخصیت
−
==ولادت و نسب==
+
|نام کامل = مقداد بن عمرو بن ثعلبة بن مالک بَهْرانی
 +
|زادروز = پیش از بعثت
 +
|زادگاه = [[حضرموت]]
 +
|وفات = ۳۳ قمری، جُرف نزدیک [[مدینه]]
 +
|مدفن = [[بقیع]]
 +
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
 +
|توضیحات = از نخستین مسلمانان، از مهاجران به [[حبشه]] و [[مدینه]]، و از یاران نزدیک [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله و [[امام علی علیه السلام]]
 +
}}
 +
'''مقداد بن عمرو''' (درگذشت ۳۳ ق) از نخستین مسلمانان و از صحابهٔ بزرگ پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله است. او از سرزمین [[حضرموت]] برخاست و در [[مکه]] با قبیلهٔ بنی زهره هم‌پیمان شد. به سبب آنکه [[اسود بن عبد یغوث]] او را به فرزندی پذیرفت، به «مقداد بن اسود» نیز شهرت یافت. مقداد از کسانی است که در آغاز [[بعثت]] [[اسلام]] آورد، به [[حبشه]] و سپس [[مدینه]] هجرت کرد و در [[غزوه بدر]] و دیگر غزوات پیامبر صلی الله علیه وآله حضور داشت. پیامبر در روایتی او را از چهار کسی دانسته که خداوند به دوستی آنان فرمان داده است. مقداد از یاران نزدیک [[امام علی علیه السلام]] بود و در سال ۳۳ ق درگذشت و در [[بقیع]] به خاک سپرده شد.
  
−
"مقداد بن عمرو بهرایی" در سال شانزدهم [[عام الفیل|عام‌الفیل]] (24 سال قبل از [[مبعث حضرت محمد صلی الله علیه و آله|بعثت]]) در [[جزیرة العرب|جزیرةالعرب]] در «[[حضر موت|حضرموت]]» متولد شد.<ref>ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن علی بن محمد؛ أسدالغابه، تحقیق محمدابراهیم البنا، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، 1970م.، ج5، ص252.</ref> سیره نویسان و مورخان، نسب خانوادگی او را تا جد بیستم نام برده‌اند. برخی او را "مقداد بهرایی" یا "بهراوی" خوانده‌اند، از آن جهت که جد هفدهم وی "بهراء" نام داشت.<ref>ابن حزم اندلسی، ابومحمد علی بن احمد بن سعید؛ جمهره انساب العرب، تحقیق محمد عبدالسلام هارون، قاهره، دارالمعارف، ص441.</ref>
+
==نام و نسب==
  
−
پدرش در سرزمین حضرموت با طائفه‌ی معروف «کنده» می‌زیسته و در بعضی امور با آنها همپیمان بود؛ لذا گاهی او را "مقداد حضرمی" یا "کندی" می‌خواندند. از طرفی دیگر وی را به «اسود» نسبت می‌دهند و با عنوان "مقداد بن اسود کندی" یاد می‌کنند. در این باره نظرات مختلفی وجود دارد. به عنوان مثال نقل شده: «در قبیله بهراء به وسیله مقداد خونی ریخته شد و از آنان فرار کرد و به قبیله کنده پیوست و با آنان هم سوگند شد. در آنجا نیز خونی ریخت و ناگزیر به [[مکه]] گریخت و در مکه با «اسود بن عبد بن یغوث زهری» هم سوگند شد. اسود نسبت به مقداد نسبت پدری پیدا کرد. از این‌ رو او را به اسود نسبت داده‌اند و نیز گاهی او را مقداد زهری خوانده‌اند».<ref>ابن اثیر، پیشین.</ref> گاهی او را "ابومعبد" می‌خوانند به حساب این که نام پسرش "معبد" بود. بعضی دیگر از او با عنوان "ابوسعید" و "ابوالاسود" یاد می‌کنند. یکی دیگر از القاب وی نزد مورخین و محدثین، «ثانی الارکان الاربعه» است، زیرا وی از دومین رکن‌های چهارگانه [[ایمان]] ([[امام علی علیه السلام|علی]]، [[سلمان فارسی|سلمان]]، [[ابوذر غفاری|ابوذر]] و [[عمار یاسر|عمار]]) به شمار می‌آمده است.<ref>مامقانی، عبدالله؛ تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف اشرف، مرتضویه، 1352، ج3، ص245.</ref>
+
نام کامل او «مقداد بن عمرو بن ثعلبة بن مالک بن ربیعة بن عامر بن مطرود» و از تیرهٔ بَهراء، از شاخه‌های قبیلهٔ بزرگ قُضاعه، است. از این رو او را «بهرانی» و گاه «حضرمی» خوانده‌اند.<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، باب المیم؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴؛ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب.</ref>
  
−
بعدها پیامبر صلی اله علیه و آله دخترعمویش «ضباعه» را به ازدواج وی درآورد و از آنجا که مقداد قبلاً از زنی از طائفه‌ی [[قریش]] خواستگاری کرده بود و اولیای آن زن مانع شده بودند؛ لذا فرمود: «من دخترعمویم را همسر مقداد نکردم، مگر این که امر [[ازدواج]] را سهل و آسان بگیرند و حسب و نسب را در نظر نگیرند».<ref>ابن سعد، محمد بن سعد بن منیع؛ طبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1410، چاپ اول، ج3، ص115.</ref>
+
پدرش عمرو بن ثعلبه از تیرهٔ بَهراء بود. مقداد در مکه با بنی زهره هم‌پیمان شد و اسود بن عبد یغوث زهری او را به فرزندی پذیرفت؛ به همین سبب در بسیاری از منابع به «مقداد بن اسود» شهرت یافت. این نسبت، نسبی نیست و پدر واقعی او عمرو بن ثعلبه بود.<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳؛ ابن حجر، الإصابة، ج۶.</ref>
  
−
==ملحق شدن به صف مسلمین==
+
[[کنیه]] مشهور او «ابو معبد» بود. برخی منابع، کنیه‌های «ابو الاسود» و «ابو سعید» را نیز برای او ذکر کرده‌اند.<ref>ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب.</ref>
  
−
مقداد در همان اوائل [[بعثت]] به زیر پرچم [[اسلام]] درآمد و در تمام سختی‌ها و شکنجه‌های مشرکین قریش، در کنار پیامبر صلی الله علیه و آله و دیگر مسلمانان بود. مورخین او را از سابقین به اسلام می‌دانند؛ اما درباره‌ی کیفیت اسلام او بحث مفصلی نشده است. از "[[ابن مسعود]]" نقل شده است که نخستین کسانی که [[اسلام]] خود را ظاهر کردند، هفت نفرند که مقداد جزء آنهاست.<ref>ابن اثیر، پیشین، ص253.</ref>
+
==ولادت و خاندان==
  
−
وی پس از گرایش به [[اسلام]]، طبق فرمان [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلی الله علیه و آله به همراه گروه دوم مسلمانان که از شدت ستمگری مشرکان [[مکه]] به ستوه آمده بودند، به کشور «[[حبشه]]» پناهنده شد و بعد از چندی به مکه بازگشت.<ref>ابن هشام، ابومحمد عبدالملک؛ سیره نبوی، بیروت، دارالمعرفه، 1425، ج1، ص304.</ref>
+
دربارهٔ سال ولادت مقداد اختلاف است. بر پایهٔ برخی گزارش‌ها، او حدود شانزده سال پس از [[عام الفیل]] در حضرموت زاده شد؛ هرچند این گزارش در منابع یکسان نیست.<ref>ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴؛ مامقانی، تنقیح المقال، ج۳.</ref>
  
−
وی در سال اول هجری در ماه [[شوال]] در [[سریه]]<ref>عبارت است از آن جنگ‌هایی که پیامبر در آنها شرکت نمی‌کرد و فرمانده و پرچمدار تعیین می‌کرد.</ref> "ابوعبیده" به مسلمانان پیوست. در این سریه پیامبر، ابوعبیده بن حارث را به سوی سپاه قریش که به قصد [[مدینه]] رهسپار شده بودند، فرستاد و آنها در کنار چاه «احیا» در راه مدینه اردوگاه زدند. از طرف دیگر علی و "عتبه بن غزوان" که در صف [[قریش]] بودند، فرصت را غنیمت شمرده و از سپاه کفر جدا شدند و به لشگر اسلام پیوستند. بدین ترتیب مقداد به همراه مسلمانان به مدینه مهاجرت کرد.<ref>ابن هشام، ابومحمدعبدالملک؛ سیره نبوی، بیروت، دارالمعرفه، 1425، ج2، ص524.</ref>
+
مقداد با ضَباعه، دختر زبیر بن عبدالمطلب و دخترعموی پیامبر صلی الله علیه وآله، ازدواج کرد. پیامبر این ازدواج را برای او ترتیب داد و در آن، بر ترک تکلف و ساده‌گیری در ازدواج تأکید کرد.<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب.</ref> فرزند او معبد بود که کنیهٔ مقداد از نام او گرفته شده است.<ref>ابن حجر، الإصابة، ج۶.</ref>
  
−
موضوعی که مهاجرت مقداد به مدینه را در همان اوائل هجرت تأیید می‌کند این است که پیامبر صلی الله علیه و آله در جریان اجرای عقد اخوت میان [[انصار]] و [[مهاجرین]]، بین مقداد و "جبار بن صخر" عقد اخوت جاری کرد و اجرای عقد اخوت در سال اول هجری رخ داده است.<ref>ابن سعد، پیشین، ص119.</ref>
+
==اسلام آوردن==
  
−
==شرکت در جنگ‌ها==
+
مقداد در آغاز [[بعثت]] و در مکه اسلام آورد. منابع او را از «سابقان در اسلام» و در شمار نخستین مسلمانان دانسته‌اند. بر پایهٔ روایتی از [[عبدالله بن مسعود]]، هفت نفر نخستین کسانی بودند که اسلام خود را آشکار کردند و مقداد یکی از آنان بود.<ref>ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳.</ref>
  
−
یکی از افتخارات این سرباز رشید اسلام، حضور در [[غزوات پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله|غزوات]] و رشادت و شجاعت کم نظیر او در دفاع از آیین نوپای اسلام بود. از مهمترین جنگ‌هایی که در آنها شرکت داشت، [[غزوه بدر|بدر]] و [[اُحد]] است. وی در جنگ بدر سواره نظام بود و به اسب وی «سبحه» می‌گفتند. سبحه به معنای شناوری است. شاید از آن جهت که مقداد با کمال شهامت و دلاوری بر دل دشمن می‌زد، به اسبش «سبحه» می‌گفتند.<ref>همان، ص120.</ref>
+
او در مکه از آزار مشرکان در امان نبود؛ زیرا هم‌پیمانی با بنی زهره و نسبت فرزندخواندگی به اسود بن عبد یغوث، تنها بخشی از حمایت قبیلگی را برایش فراهم می‌کرد. با این حال، او بر اسلام خود پایدار ماند.<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب؛ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۲.</ref>
  
−
در [[جنگ بدر]] پیامبر [[صحابه|اصحاب]] را به دور خود جمع کرده و از آنها مشورت طلبید و هر کدام چیزی گفتند. در این میان "[[ابوبکر]]" و "[[عمر بن خطاب|عمر]]" سخنانی گفتند، مبنی بر عقب‌نشینی که باعث خشم و نارحتی پیامبر صلی الله علیه و آله شد. در این هنگام مقداد برخاست و چنین گفت: «ای رسول خدا! این سپاه قریش مغرورانه به سمت ما می‌آید. ما به تو ایمان آوردیم و تو را تصدیق می‌کنیم... و فرمان تو را به جان می‌پذیریم. ما حرفی را که [[بنی اسرائیل]] به [[حضرت موسی]] علیه السلام گفتند: «تو و پروردگارت بروید جنگ کنید و ما در اینجا نشسته‌ایم»<ref>[[سوره مائده]]، 23.</ref> نمی‌گوییم، ما می‌گوییم تو و پروردگارت جنگ کنید و ما به همراه شما می‌جنگیم.<ref>ابن اثیر، پیشین.</ref> در جنگ اُحد نیز جزء تیراندازان سپاه اسلام بود.<ref>واقدی، محمد بن عمر؛ المغازی، تحقیق مارسدن جونز، مکتبه الاعلام الاسلامی، 1414، ج1، ص243.</ref>
+
==هجرت==
  
−
همچنین در زمان خلافت "[[عثمان]]" خلیفه‌ی سوم، در سال 25 هجری با این که بیش از 65 سال داشت، در فتح «[[مصر]]» و «اسکندریه» شرکت نمود و از برجستگان سپاه اسلام بود.<ref>ابن اثیر، پیشین.</ref>
+
مقداد در شمار مهاجران به [[حبشه]] است. بر پایهٔ گزارش‌ها، او به حبشه رفت و پس از بازگشت به مکه، به [[مدینه]] هجرت کرد و در شمار [[مهاجرین]] قرار گرفت. در مدینه، پیامبر صلی الله علیه وآله میان او و «جبار بن صخر» از [[انصار]] پیمان برادری بست.<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱.</ref>
  
−
==دفاع از حریم ولایت==
+
==حضور در غزوات==
  
−
پس از رحلت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله حوادثی بروز کرد که باعث تمایز مؤمنان واقعی از دیگران شد. بعد از پیامبر، عده‌ای از مهاجرین و انصار در «[[سقیفه بنی ساعده|سقیفه بنی‌ساعده]]» گرد هم آمدند و [[ابوبکر]] را به عنوان خلیفه و جانشین پیامبر برگزیدند. این در حالی بود که پیامبر، [[امام علی علیه السلام|علی]] علیه السلام را در «[[واقعه غدیر|غدیر خم]]»، وصی و جانشین خود از سوی خداوند متعال به مردم معرفی کرده بود.
+
مقداد در [[غزوه بدر]] حضور داشت. بر پایهٔ گزارش‌های سیره، در آن نبرد شمار اسبان سپاه اسلام بسیار اندک بود و یکی از آن‌ها از مقداد بود؛ نام اسب او را «سَبْحه» گزارش کرده‌اند.<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲؛ واقدی، المغازی، ج۱؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳.</ref>
  
−
بعد از این ماجرا، تعداد اندکی از مسلمانان به علی علیه السلام وفادار ماندند و با ابوبکر بیعت نکردند. از جمله آنها [[سلمان فارسی|سلمان]]، [[ابوذر غفاری|ابوذر]] و مقداد بودند. آنها در موقعیت‌های مختلف، مقام و منزلت علی علیه السلام را به ابوبکر و همراهانش یادآور می‌شدند و به اذن امامشان از هر گونه اقدامی که منجر به درگیری می‌شد، ممانعت می‌کردند و در طول 25 سال خانه نشینی امام، همواره در تمام سختی‌ها، یار و مطیع فرامین ایشان بودند.
+
پیش از آغاز نبرد بدر، پیامبر صلی الله علیه وآله دربارهٔ جنگ با مشرکان با یاران خود مشورت کرد. مقداد در آن مجلس گفت: «ما به تو همان سخن بنی اسرائیل را نمی‌گوییم که به موسی گفتند: "تو و پروردگارت بروید و بجنگید"؛ بلکه ما در کنار تو می‌جنگیم». این سخن، نشانهٔ استواری او در همراهی با پیامبر است.<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۲.</ref>
  
−
در اینجا برای نمونه به چند مورد از اقدامات و فعالیت‌های مقداد در دفاع از حریم [[ولايت|ولایت]] اشاره می‌کنیم:
+
مقداد در [[غزوه احد]]، [[غزوه خندق]] و دیگر غزوات پیامبر صلی الله علیه وآله نیز حضور داشت. منابع، او را از صحابهٔ شجاع و از اهل بدر شمرده‌اند.<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴.</ref>
  
−
*1. پس از آن که مردم با [[ابوبکر]] بیعت کردند، گروهی از [[مهاجرین|مهاجر]] و [[انصار]] از بیعت سر باز زدند و به [[امام علی علیه السلام|علی بن ابی‌طالب]] پیوستند که از جمله آنها مقداد بود.<ref>یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب؛ تاریخ یعقوبی، ترجمه ابراهیم آیتی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ج1، ص524.</ref>
+
==جایگاه نزد پیامبر==
  
−
*2. زمانی که چهل نفر از مردان نزد علی علیه السلام آمدند و گفتند: «ما آماده‌ی دفاع و حمایت از شماییم»، حضرت به آنها فرمود: «اگر بر سر قول خود هستید، فردا موی سر خود را بتراشید و نزد من بیایید. روز بعد تنها سلمان، مقداد و ابوذر با سرهای تراشیده نزد ایشان حاضر شدند».<ref>یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب بن جعفر بن وهب؛ تاریخ یعقوبی، قم، شریف رضی، 1373ش، ج2، ص126.</ref>
+
پیامبر صلی الله علیه وآله مقداد را بسیار دوست می‌داشت. در روایتی آمده است: {{متن حدیث|«إِنَّ اللهَ أَمَرَنِي بِحُبِّ أَرْبَعَةٍ: عَلِيٍّ، وَأَبِي ذَرٍّ، وَالْمِقْدَادِ، وَسَلْمَانَ»}}؛ «خداوند مرا به دوستی چهار نفر فرمان داده است: علی، ابوذر، مقداد و سلمان».<ref>ترمذی، سنن، کتاب المناقب؛ احمد بن حنبل، المسند.</ref>
  
−
*3. در جریان [[شورای شش نفره خلافت|شورای شش نفره‌ی]] عمر برای تعیین خلیفه‌ی بعدی، وقتی "[[عبدالرحمن بن عوف]]" به علی گفت: «در صورتی با تو بیعت می‌کنم که از [[قرآن|کتاب خدا]] و [[سنت]] پیامبر و روش [[ابوبکر]] پیروی کنی» و علی علیه السلام تنها دو مورد اول را پذیرفت، مقداد به عنوان اعتراض رو به عبدالرحمن کرد و گفت: «به خدا سوگند، علی یعنی کسی را که به حق و [[عدالت]] قضاوت می‌کرد را ترک کردید. سپس ادامه داد: هیچ فرد و خاندانی را ندیده‌ام که بعد از پیامبر خود، این طور مظلوم و ستمدیده شوند که [[اهل البیت|اهل بیت]] مظلوم واقع شدند».<ref>طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر، چاپ دوم، 1362ش، ج5، ص2074.</ref>
+
در روایتی دیگر، پیامبر دربارهٔ او فرمود: «مقداد از ما [اهل بیت] است» و او را از یاران برگزیدهٔ خود شمرد. این روایات، جایگاه بلند مقداد را در میان صحابه نشان می‌دهد.<ref>مفید، الإختصاص؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۲۲.</ref>
  
−
== وفات ==
+
مقداد از معدود صحابانی است که در منابع شیعه و اهل سنت، به فضیلت و وفاداری ستوده شده است. او را یکی از «ارکان چهارگانه» در کنار [[سلمان فارسی]]، [[ابوذر غفاری]] و [[عمار بن یاسر]] دانسته‌اند.<ref>مامقانی، تنقیح المقال، ج۳؛ امینی، الغدیر، ج۹.</ref>
−
مقداد که در اواخر عمر در «جرف»<ref>منطقه‌ای که در یک فرسخی مدینه به شام قرار دارد.</ref> سکونت داشت، در سال 33 هجری در حالی که هفتاد سال از عمر بابرکتش می‌گذشت، به دیدار حق شتافت.<ref>همان، ص163.</ref> مسلمانان پیکر مطهرش را به [[مدینه]] آوردند و در [[بقیع|قبرستان بقیع]] به خاک سپردند و "[[عثمان بن عفان]]" بر جسد او نماز گذارد. درباره علت مرگ وی، اقوال متفاوت است. مورخ مشهور "[[عزالدین ابن اثیر|ابن اثیر]]" به نقل از "واقدی" نقل کرده‌ است که "موسی بن یعقوب" از عمه‌ی خود نقل کرده که مادر عمه‌اش (کریمه دختر علی) گفت: «پدرم بر اثر فتق شکم درگذشت».<ref>ابن اثیر جرزی، پیشین، ص254.</ref> به گفته‌ی برخی دیگر، وی بر اثر خوردن روغن کرچک از دنیا رفت.<ref>تستری، پیشین.</ref>
 
  
−
==روایاتی در فضیلت مقداد==
+
==پس از پیامبر==
  
−
*1. روزی "[[جابر بن عبدالله انصاری]]" درباره‌ی سلمان، مقداد و ابوذر از پیامبر صلی الله علیه و آله سؤال کرد. سپس حضرت در مورد هر کدام سخنانی گفتند تا آن که در مورد مقداد فرمودند: «مقداد از ماست. خداوند دشمن است با کسی که دشمن اوست و دوست است با کسی که دوست اوست. ای جابر! هرگاه خواستی دعایی کنی و مستجاب شود، خدا را به نام ایشان بخوان زیرا این نام‌ها نزد پروردگار، بهترین هستند».<ref>[[شیخ مفید]]، عبدالله محمد بن محمد نعمان عکبری بغدادی؛ الاختصاص، قم، جامعه مدرسین، ص223.</ref>
+
پس از [[رحلت پیامبر اسلام]]، مقداد از کسانی بود که به [[امام علی علیه السلام]] وفادار ماند. بر پایهٔ برخی گزارش‌ها، او در شمار کسانی بود که در ماجرای [[سقیفه بنی ساعده|سقیفه]] با امام علی علیه‌السلام همراهی کرد و بیعت با ابوبکر را نپذیرفت.<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۳.</ref>
  
−
*2. پیامبر فرمود: «خداوند مرا به دوستی با چهار نفر مأمور کرده است. شخصی پرسید آنها را معرفی کنید. فرمود: «[[امام علی علیه السلام|علی]]، [[سلمان]]، [[مقداد]] و [[ابوذر]]».<ref>همان، ص9.</ref>
+
در گزارش یعقوبی آمده است که در ماجرای شورای شش نفره، هنگامی که [[عبدالرحمن بن عوف]] با [[عثمان]] بیعت کرد، مقداد به اعتراض گفت: «به خدا سوگند، کسی را که به حق و عدالت داوری می‌کرد واگذاشتید». او در ادامه از مظلومیت اهل بیت پس از پیامبر سخن گفت.<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲.</ref>
  
−
*3. [[امام صادق]] علیه السلام حول آیه‌ی شریفه: «قل لاأسئلکم علیه اجراً الا المودة فی القربی» فرمودند: «به خدا سوگند به این آیه کسی عمل نکرد، مگر هفت نفر و مقداد یکی از آنها بود».<ref>مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1403، ج23، ص2.</ref>
+
بر پایهٔ گزارشی دیگر، گروهی از یاران امام علی علیه‌السلام آمادگی خود را برای دفاع از او اعلام کردند و امام از آنان خواست فردا با سرهای تراشیده بازگردند؛ روز بعد تنها [[سلمان فارسی]]، [[ابوذر غفاری]] و مقداد حاضر شدند. این گزارش نیز در منابع تاریخی با تفاوت‌هایی نقل شده است.<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۲۲.</ref>
 +
 
 +
این گزارش‌ها در منابع با تفاوت‌هایی نقل شده و جزئیات آن یکسان نیست. با این حال، وفاداری مقداد به اهل بیت در منابع شیعه و برخی منابع اهل سنت مسلم دانسته شده است.<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه؛ امینی، الغدیر، ج۹.</ref>
 +
 
 +
==وفات و مدفن==
 +
 
 +
مقداد در سال ۳۳ ق و در دورهٔ خلافت [[عثمان]] درگذشت. محل وفات او را «جُرف»، در چند میلی [[مدینه]]، دانسته‌اند. پیکر او را به مدینه بردند و بر پایهٔ گزارش مشهور، عثمان بر او نماز گزارد و در [[بقیع]] به خاک سپرده شد.<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب؛ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۲.</ref>
 +
 
 +
دربارهٔ سن او هنگام وفات، برخی منابع «هفتاد سال» را ذکر کرده‌اند. این گزارش نیز در منابع مختلف یکسان نیست.<ref>ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴؛ ابن حجر، الإصابة، ج۶.</ref>
  
 
==پانویس==
 
==پانویس==
 
{{پانویس}}
 
{{پانویس}}
  
−
==منبع==
+
==منابع==
−
 
+
*ابن ابی الحدید، عبدالحمید؛ شرح نهج البلاغه، قم: مکتبة آیة الله المرعشی، ۱۴۰۴ق.
−
*علي محمد تاج الدين، مقداد بن اسود كندی در دسترس در [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=35587 سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی: 30 آذرماه 1392.
+
*ابن اثیر، علی؛ اسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت: دار المعرفة، ۱۴۲۲ق؛ ج۴.
 +
*ابن حجر عسقلانی، احمد؛ الإصابة فی تمییز الصحابة، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق؛ ج۶.
 +
*ابن حزم اندلسی، علی؛ جمهرة أنساب العرب، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۳ق.
 +
*ابن سعد، محمد؛ الطبقات الکبری، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۵ق؛ ج۳.
 +
*ابن عبدالبر، یوسف؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
 +
*ابن هشام، عبدالملک؛ السیرة النبویة، تحقیق مصطفی السقا و ابراهیم الأبیاری و عبدالحفیظ الشلبی، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.
 +
*احمد بن حنبل؛ المسند، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
 +
*امینی، عبدالحسین؛ الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق؛ ج۹.
 +
*ترمذی، محمد؛ سنن الترمذی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۳ق.
 +
*ذهبی، محمد؛ سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۳ق؛ ج۲.
 +
*طبری، محمد؛ تاریخ الطبری، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا؛ ج۲ و ج۳.
 +
*مامقانی، عبدالله؛ تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف: المطبعة المرتضویة، ۱۳۵۲ق؛ ج۳.
 +
*مجلسی، محمدباقر؛ بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ ج۲۲.
 +
*مفید، محمد؛ الإختصاص، قم: کنگرهٔ شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
 +
*واقدی، محمد بن عمر؛ المغازی، بیروت: دار الأعلمی، ۱۴۰۹ق؛ ج۱.
 +
*یعقوبی، احمد؛ تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر، بی‌تا؛ ج۲.
  
 +
[[رده:اصحاب پیامبر]]
 
[[رده:اصحاب امام علی علیه السلام]]
 
[[رده:اصحاب امام علی علیه السلام]]
−
[[رده:اصحاب پیامبر]]
+
[[رده:مدفونین در بقیع]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۲۸

مقداد بن عمرو
نام کامل مقداد بن عمرو بن ثعلبة بن مالک بَهْرانی
زادروز پیش از بعثت
زادگاه حضرموت
وفات ۳۳ قمری، جُرف نزدیک مدینه
مدفن بقیع
آثار
شناخته‌شده برای

از نخستین مسلمانان، از مهاجران به حبشه و مدینه، و از یاران نزدیک پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله و امام علی علیه السلام

مقداد بن عمرو (درگذشت ۳۳ ق) از نخستین مسلمانان و از صحابهٔ بزرگ پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله است. او از سرزمین حضرموت برخاست و در مکه با قبیلهٔ بنی زهره هم‌پیمان شد. به سبب آنکه اسود بن عبد یغوث او را به فرزندی پذیرفت، به «مقداد بن اسود» نیز شهرت یافت. مقداد از کسانی است که در آغاز بعثت اسلام آورد، به حبشه و سپس مدینه هجرت کرد و در غزوه بدر و دیگر غزوات پیامبر صلی الله علیه وآله حضور داشت. پیامبر در روایتی او را از چهار کسی دانسته که خداوند به دوستی آنان فرمان داده است. مقداد از یاران نزدیک امام علی علیه السلام بود و در سال ۳۳ ق درگذشت و در بقیع به خاک سپرده شد.

نام و نسب

نام کامل او «مقداد بن عمرو بن ثعلبة بن مالک بن ربیعة بن عامر بن مطرود» و از تیرهٔ بَهراء، از شاخه‌های قبیلهٔ بزرگ قُضاعه، است. از این رو او را «بهرانی» و گاه «حضرمی» خوانده‌اند.[۱]

پدرش عمرو بن ثعلبه از تیرهٔ بَهراء بود. مقداد در مکه با بنی زهره هم‌پیمان شد و اسود بن عبد یغوث زهری او را به فرزندی پذیرفت؛ به همین سبب در بسیاری از منابع به «مقداد بن اسود» شهرت یافت. این نسبت، نسبی نیست و پدر واقعی او عمرو بن ثعلبه بود.[۲]

کنیه مشهور او «ابو معبد» بود. برخی منابع، کنیه‌های «ابو الاسود» و «ابو سعید» را نیز برای او ذکر کرده‌اند.[۳]

ولادت و خاندان

دربارهٔ سال ولادت مقداد اختلاف است. بر پایهٔ برخی گزارش‌ها، او حدود شانزده سال پس از عام الفیل در حضرموت زاده شد؛ هرچند این گزارش در منابع یکسان نیست.[۴]

مقداد با ضَباعه، دختر زبیر بن عبدالمطلب و دخترعموی پیامبر صلی الله علیه وآله، ازدواج کرد. پیامبر این ازدواج را برای او ترتیب داد و در آن، بر ترک تکلف و ساده‌گیری در ازدواج تأکید کرد.[۵] فرزند او معبد بود که کنیهٔ مقداد از نام او گرفته شده است.[۶]

اسلام آوردن

مقداد در آغاز بعثت و در مکه اسلام آورد. منابع او را از «سابقان در اسلام» و در شمار نخستین مسلمانان دانسته‌اند. بر پایهٔ روایتی از عبدالله بن مسعود، هفت نفر نخستین کسانی بودند که اسلام خود را آشکار کردند و مقداد یکی از آنان بود.[۷]

او در مکه از آزار مشرکان در امان نبود؛ زیرا هم‌پیمانی با بنی زهره و نسبت فرزندخواندگی به اسود بن عبد یغوث، تنها بخشی از حمایت قبیلگی را برایش فراهم می‌کرد. با این حال، او بر اسلام خود پایدار ماند.[۸]

هجرت

مقداد در شمار مهاجران به حبشه است. بر پایهٔ گزارش‌ها، او به حبشه رفت و پس از بازگشت به مکه، به مدینه هجرت کرد و در شمار مهاجرین قرار گرفت. در مدینه، پیامبر صلی الله علیه وآله میان او و «جبار بن صخر» از انصار پیمان برادری بست.[۹]

حضور در غزوات

مقداد در غزوه بدر حضور داشت. بر پایهٔ گزارش‌های سیره، در آن نبرد شمار اسبان سپاه اسلام بسیار اندک بود و یکی از آن‌ها از مقداد بود؛ نام اسب او را «سَبْحه» گزارش کرده‌اند.[۱۰]

پیش از آغاز نبرد بدر، پیامبر صلی الله علیه وآله دربارهٔ جنگ با مشرکان با یاران خود مشورت کرد. مقداد در آن مجلس گفت: «ما به تو همان سخن بنی اسرائیل را نمی‌گوییم که به موسی گفتند: "تو و پروردگارت بروید و بجنگید"؛ بلکه ما در کنار تو می‌جنگیم». این سخن، نشانهٔ استواری او در همراهی با پیامبر است.[۱۱]

مقداد در غزوه احد، غزوه خندق و دیگر غزوات پیامبر صلی الله علیه وآله نیز حضور داشت. منابع، او را از صحابهٔ شجاع و از اهل بدر شمرده‌اند.[۱۲]

جایگاه نزد پیامبر

پیامبر صلی الله علیه وآله مقداد را بسیار دوست می‌داشت. در روایتی آمده است: «إِنَّ اللهَ أَمَرَنِي بِحُبِّ أَرْبَعَةٍ: عَلِيٍّ، وَأَبِي ذَرٍّ، وَالْمِقْدَادِ، وَسَلْمَانَ»؛ «خداوند مرا به دوستی چهار نفر فرمان داده است: علی، ابوذر، مقداد و سلمان».[۱۳]

در روایتی دیگر، پیامبر دربارهٔ او فرمود: «مقداد از ما [اهل بیت] است» و او را از یاران برگزیدهٔ خود شمرد. این روایات، جایگاه بلند مقداد را در میان صحابه نشان می‌دهد.[۱۴]

مقداد از معدود صحابانی است که در منابع شیعه و اهل سنت، به فضیلت و وفاداری ستوده شده است. او را یکی از «ارکان چهارگانه» در کنار سلمان فارسی، ابوذر غفاری و عمار بن یاسر دانسته‌اند.[۱۵]

پس از پیامبر

پس از رحلت پیامبر اسلام، مقداد از کسانی بود که به امام علی علیه السلام وفادار ماند. بر پایهٔ برخی گزارش‌ها، او در شمار کسانی بود که در ماجرای سقیفه با امام علی علیه‌السلام همراهی کرد و بیعت با ابوبکر را نپذیرفت.[۱۶]

در گزارش یعقوبی آمده است که در ماجرای شورای شش نفره، هنگامی که عبدالرحمن بن عوف با عثمان بیعت کرد، مقداد به اعتراض گفت: «به خدا سوگند، کسی را که به حق و عدالت داوری می‌کرد واگذاشتید». او در ادامه از مظلومیت اهل بیت پس از پیامبر سخن گفت.[۱۷]

بر پایهٔ گزارشی دیگر، گروهی از یاران امام علی علیه‌السلام آمادگی خود را برای دفاع از او اعلام کردند و امام از آنان خواست فردا با سرهای تراشیده بازگردند؛ روز بعد تنها سلمان فارسی، ابوذر غفاری و مقداد حاضر شدند. این گزارش نیز در منابع تاریخی با تفاوت‌هایی نقل شده است.[۱۸]

این گزارش‌ها در منابع با تفاوت‌هایی نقل شده و جزئیات آن یکسان نیست. با این حال، وفاداری مقداد به اهل بیت در منابع شیعه و برخی منابع اهل سنت مسلم دانسته شده است.[۱۹]

وفات و مدفن

مقداد در سال ۳۳ ق و در دورهٔ خلافت عثمان درگذشت. محل وفات او را «جُرف»، در چند میلی مدینه، دانسته‌اند. پیکر او را به مدینه بردند و بر پایهٔ گزارش مشهور، عثمان بر او نماز گزارد و در بقیع به خاک سپرده شد.[۲۰]

دربارهٔ سن او هنگام وفات، برخی منابع «هفتاد سال» را ذکر کرده‌اند. این گزارش نیز در منابع مختلف یکسان نیست.[۲۱]

پانویس

  1. ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، باب المیم؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴؛ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب.
  2. ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳؛ ابن حجر، الإصابة، ج۶.
  3. ↑ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب.
  4. ↑ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴؛ مامقانی، تنقیح المقال، ج۳.
  5. ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب.
  6. ↑ ابن حجر، الإصابة، ج۶.
  7. ↑ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳.
  8. ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب؛ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۲.
  9. ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱.
  10. ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲؛ واقدی، المغازی، ج۱؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳.
  11. ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۲.
  12. ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴.
  13. ↑ ترمذی، سنن، کتاب المناقب؛ احمد بن حنبل، المسند.
  14. ↑ مفید، الإختصاص؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۲۲.
  15. ↑ مامقانی، تنقیح المقال، ج۳؛ امینی، الغدیر، ج۹.
  16. ↑ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۳.
  17. ↑ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲.
  18. ↑ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۲۲.
  19. ↑ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه؛ امینی، الغدیر، ج۹.
  20. ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب؛ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۲.
  21. ↑ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۴؛ ابن حجر، الإصابة، ج۶.


منابع

  • ابن ابی الحدید، عبدالحمید؛ شرح نهج البلاغه، قم: مکتبة آیة الله المرعشی، ۱۴۰۴ق.
  • ابن اثیر، علی؛ اسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت: دار المعرفة، ۱۴۲۲ق؛ ج۴.
  • ابن حجر عسقلانی، احمد؛ الإصابة فی تمییز الصحابة، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق؛ ج۶.
  • ابن حزم اندلسی، علی؛ جمهرة أنساب العرب، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۳ق.
  • ابن سعد، محمد؛ الطبقات الکبری، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۵ق؛ ج۳.
  • ابن عبدالبر، یوسف؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
  • ابن هشام، عبدالملک؛ السیرة النبویة، تحقیق مصطفی السقا و ابراهیم الأبیاری و عبدالحفیظ الشلبی، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.
  • احمد بن حنبل؛ المسند، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
  • امینی، عبدالحسین؛ الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق؛ ج۹.
  • ترمذی، محمد؛ سنن الترمذی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۳ق.
  • ذهبی، محمد؛ سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۳ق؛ ج۲.
  • طبری، محمد؛ تاریخ الطبری، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا؛ ج۲ و ج۳.
  • مامقانی، عبدالله؛ تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف: المطبعة المرتضویة، ۱۳۵۲ق؛ ج۳.
  • مجلسی، محمدباقر؛ بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ ج۲۲.
  • مفید، محمد؛ الإختصاص، قم: کنگرهٔ شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
  • واقدی، محمد بن عمر؛ المغازی، بیروت: دار الأعلمی، ۱۴۰۹ق؛ ج۱.
  • یعقوبی، احمد؛ تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر، بی‌تا؛ ج۲.
برگرفته از «https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=مقداد_بن_عمرو&oldid=170443»
آپارات موسسه اهل البیت علیهم السلام کانال عکس نوشته قرآن و حدیث در اینستاگرام تلگرام قرآن و حدیث کانال قرآن و حدیث در ایتا
مسابقه از خطبه ۸۳ نهج البلاغه