تحلیه: تفاوت بین نسخه‌ها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
(←تحلية نزد علمای اخلاق و عرفا) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| (۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | {{ | + | {{خوب}} |
| − | ''' | + | '''«تحلیه»''' در اصطلاح [[اخلاق]] و [[عرفان اسلامی]]، آراستن خویش به صفات نیکو و فضایل [[نفس]] را گویند. سالک اگر خود را به اوصاف [[فرشتگان]] و خصال انسانيت آراسته گردانید، مرحله تحليه را پيموده است. تحليه بدون عنايت حضرت حق، مجاهده، [[توكل]] و [[توسل]]، امكانپذير نيست. |
| − | == | + | ==تحليه در لغت و اصطلاح== |
| − | «تحليه» از ماده «حُلّى» به معناى زيور | + | «تحليه» از ماده «حُلّى» به معناى زيور و زینت کردن و آراستن است.<ref>ابن اثیر، مبارک بن محمد / ۱: ۴۳۵.</ref> تحليه همچنین به زيور آراستن،<ref>فرهنگ فارسی عمید.</ref> یا زیور دادن<ref>فرهنگ فارسی معین.</ref> معنی شده است. |
| − | + | كلمه تحلیه در علم [[اخلاق]] و [[عرفان]] اسلامی به معناى آراستگى به صفات نیکوست. منظور از آراستن و آرایش، به دست آوردن کمالات و فضائل روحانی و تکمیل قوای نفسانی به محاسن اخلاقی است.<ref>مکاتیب عبدالله قطب، ص ۱۰۰۳.</ref> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | به باور اهل [[معرفت]] و سلوک، در یک نگاه کلی و جامع می توان مراحل سیر و سلوک الی [[الله]] را به چهار مرحله اصلی «[[تخلیه]]» -یعنی تهی ساختن درون از رذیلت های اخلاقی-، «'''تحلیه'''» -یعنی آراستن به فضائل اخلاقی-، «[[تجلیه]]» -یعنی تابیدن انوار الهی بر قلب و «فنا» -یعنی گذار از همه ما سوی و وصول به [[حق]] متعال- تقسیم کرد.<ref>بررسی مراحل سلوکی «تخلیه» «تحلیه» «تجلیه» و «فنا» در عرفان اسلامی، محمد میری، عرفان اسلامی، پاییز ۱۳۹۹ (شماره ۶۵)</ref> | |
| − | |||
| − | + | ==تحليه نزد علمای اخلاق و عرفا== | |
| + | صاحبنظران [[اخلاق]] و [[عرفان]]، بر «[[تخلیه]]» و «تحلیه» تأکید ویژه ای دارند و حتی گاهی، مجموعه سلوک را در این دو خلاصه کرده اند. البته در اولویت‌سنجی میان این دو، تخلیه مقدم بر تحلیه است. | ||
| − | * | + | * ابونصر سراج طوسی: تحلّی یا همان "تحلیه" آن است که سالک، رفتار و گفتار خود را شبیه پاکان و صادقان قرار دهد.<ref>سراج طوسی، ص ۳۶۳.</ref> |
| − | + | * جنید بغدادی: سالک در این مقام خود را با لسان وفا و سایر مقامات عرفانی - الهی آرایش می کند، یعنی پیراهنی از [[تقوا]] و عمامه ای از حرمت و [[استقامت]] و ردائی از [[خشیت]] و لباسی از فراموشی ما سوی [[الله]] بر تن می کند و خداوند او را با عطر هدایت خوشبو می گرداند و در اینجا است که به بساط [[قرب الهی]] راه می یابد.<ref>جنید بغدادی، (۱۴۲۵): ۶۱.</ref><ref>اگر چه در این متن که در قرن سوم هجری به نگارش در آمده است اصطلاح "تحلیه" با این واژگان خاص به چشم نمی خورد ولی در واقع "جنید" با استفاده از محتوای همین اصطلاح، مراحل سلوک را تبیین کرده است.</ref> | |
| − | + | * [[خواجه نصیر طوسی|خواجه نصیرالدین طوسی]]: تحلیۀ باطن به فضائل، مانند تقویت بدن با عوامل مقوّی است. | |
| + | * [[سید ابوالحسن رفیعی قزوینی|سید ابوالحسن رفیعی قزوینی]]: پس از حصول تخليه و رفع موانع، خود را به زيور اخلاق نيك و خويهاى پسنديده كه در نظام اجتماع و فرد تأثير بسزا و عميق دارند آراسته كند و اين خود پاكيزگى باطن و [[طهارت]] معنويه است كه تا اين معنى حاصل و متحقق نشود، آدمى در باطن آلوده و [[نجس]] خواهد بود؛ هرچند كه ظاهر بدن محكوم به پاكى ظاهرى است و اين كار در طب روحى و معالجه [[نفس]] مانند خوردن غذا و استعمال دواى مقوّى است كه براى توليد نيرو و قوّت در بدن در [[طب]] جسمانى به كار مى‌برند.<ref>هزار و یک کلمه، ج۲، کلمۀ ۲۵۱.</ref> | ||
| + | * [[امام خمینی]]: [تحلیه یعنی] اتیان [انجام] به مصلحات و مستصحّات [ موجبات سلامتی] نفسانیه.<ref>شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، ص ۲۰۷.</ref> | ||
| + | * [[محمد تقی بهجت|محمدتقی بهجت]]: [[توبه]]، [[تخلیه]] و تحلیه، آراسته‌شدن به طهارت است، و پاکیزگی و توبه تحلیه است. و تحلیه یک نوع پوشش برای شخص پاکیزه است؛ پس توبه پوششِ بعد از پوشش است.<ref>در محضر بهجت، ج۱، ص ۲۰۷.</ref> | ||
| + | * [[حسن حسن زاده آملی|حسن حسن‌زاده آملی]]: آرایش [[روح]] و جان را "تحلیه" می نامند."تحلیه" زینت است، آراستن جان است، باید به فکر آراستن خود بود، هر چند که در حقیقت خداوند سبحان برون‌آرا و درونپرور است به تعبیر شریف [[سنائی|سنایی غزنوی]]: ای درونپرور برون‌آرا * وای خرد بخش بیخرد بخشا.<ref>کیهان اندیشه، شماره ۲۶: علامه طباطبایی در منظره عرفان نظری و عملی.</ref> | ||
| − | == | + | ==پانویس== |
| − | + | <references /> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * | + | *مبانی اخلاق اسلامی، مختار امینیان. |
| + | *شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، امام خمینی. | ||
| + | *در محضر بهجت، محمدحسین رخشاد. | ||
| + | *هزار و یک کلمه، حسن حسن‌زاده آملی. | ||
| + | *فرهنگ فارسی عمید، حسن عمید. | ||
| + | *بررسی مراحل سلوکی «تخلیه» «تحلیه» «تجلیه» و «فنا» در عرفان اسلامی، محمد میری، فصلنامه علمی عرفان اسلامی، سال هفدهم، شماره ۶۵، پاییز ۹۹. | ||
| + | *مکاتیب عبدالله قطب، عبدالله قطب بن محیی. | ||
[[رده:صفات پسندیده]] | [[رده:صفات پسندیده]] | ||
[[رده:اخلاق فردی]] | [[رده:اخلاق فردی]] | ||
[[رده:مقاله های مرتبط به دانشنامه]] | [[رده:مقاله های مرتبط به دانشنامه]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۴۶
«تحلیه» در اصطلاح اخلاق و عرفان اسلامی، آراستن خویش به صفات نیکو و فضایل نفس را گویند. سالک اگر خود را به اوصاف فرشتگان و خصال انسانيت آراسته گردانید، مرحله تحليه را پيموده است. تحليه بدون عنايت حضرت حق، مجاهده، توكل و توسل، امكانپذير نيست.
تحليه در لغت و اصطلاح
«تحليه» از ماده «حُلّى» به معناى زيور و زینت کردن و آراستن است.[۱] تحليه همچنین به زيور آراستن،[۲] یا زیور دادن[۳] معنی شده است.
كلمه تحلیه در علم اخلاق و عرفان اسلامی به معناى آراستگى به صفات نیکوست. منظور از آراستن و آرایش، به دست آوردن کمالات و فضائل روحانی و تکمیل قوای نفسانی به محاسن اخلاقی است.[۴]
به باور اهل معرفت و سلوک، در یک نگاه کلی و جامع می توان مراحل سیر و سلوک الی الله را به چهار مرحله اصلی «تخلیه» -یعنی تهی ساختن درون از رذیلت های اخلاقی-، «تحلیه» -یعنی آراستن به فضائل اخلاقی-، «تجلیه» -یعنی تابیدن انوار الهی بر قلب و «فنا» -یعنی گذار از همه ما سوی و وصول به حق متعال- تقسیم کرد.[۵]
تحليه نزد علمای اخلاق و عرفا
صاحبنظران اخلاق و عرفان، بر «تخلیه» و «تحلیه» تأکید ویژه ای دارند و حتی گاهی، مجموعه سلوک را در این دو خلاصه کرده اند. البته در اولویت‌سنجی میان این دو، تخلیه مقدم بر تحلیه است.
- ابونصر سراج طوسی: تحلّی یا همان "تحلیه" آن است که سالک، رفتار و گفتار خود را شبیه پاکان و صادقان قرار دهد.[۶]
- جنید بغدادی: سالک در این مقام خود را با لسان وفا و سایر مقامات عرفانی - الهی آرایش می کند، یعنی پیراهنی از تقوا و عمامه ای از حرمت و استقامت و ردائی از خشیت و لباسی از فراموشی ما سوی الله بر تن می کند و خداوند او را با عطر هدایت خوشبو می گرداند و در اینجا است که به بساط قرب الهی راه می یابد.[۷][۸]
- خواجه نصیرالدین طوسی: تحلیۀ باطن به فضائل، مانند تقویت بدن با عوامل مقوّی است.
- سید ابوالحسن رفیعی قزوینی: پس از حصول تخليه و رفع موانع، خود را به زيور اخلاق نيك و خويهاى پسنديده كه در نظام اجتماع و فرد تأثير بسزا و عميق دارند آراسته كند و اين خود پاكيزگى باطن و طهارت معنويه است كه تا اين معنى حاصل و متحقق نشود، آدمى در باطن آلوده و نجس خواهد بود؛ هرچند كه ظاهر بدن محكوم به پاكى ظاهرى است و اين كار در طب روحى و معالجه نفس مانند خوردن غذا و استعمال دواى مقوّى است كه براى توليد نيرو و قوّت در بدن در طب جسمانى به كار مى‌برند.[۹]
- امام خمینی: [تحلیه یعنی] اتیان [انجام] به مصلحات و مستصحّات [ موجبات سلامتی] نفسانیه.[۱۰]
- محمدتقی بهجت: توبه، تخلیه و تحلیه، آراسته‌شدن به طهارت است، و پاکیزگی و توبه تحلیه است. و تحلیه یک نوع پوشش برای شخص پاکیزه است؛ پس توبه پوششِ بعد از پوشش است.[۱۱]
- حسن حسن‌زاده آملی: آرایش روح و جان را "تحلیه" می نامند."تحلیه" زینت است، آراستن جان است، باید به فکر آراستن خود بود، هر چند که در حقیقت خداوند سبحان برون‌آرا و درونپرور است به تعبیر شریف سنایی غزنوی: ای درونپرور برون‌آرا * وای خرد بخش بیخرد بخشا.[۱۲]
پانویس
- ↑ ابن اثیر، مبارک بن محمد / ۱: ۴۳۵.
- ↑ فرهنگ فارسی عمید.
- ↑ فرهنگ فارسی معین.
- ↑ مکاتیب عبدالله قطب، ص ۱۰۰۳.
- ↑ بررسی مراحل سلوکی «تخلیه» «تحلیه» «تجلیه» و «فنا» در عرفان اسلامی، محمد میری، عرفان اسلامی، پاییز ۱۳۹۹ (شماره ۶۵)
- ↑ سراج طوسی، ص ۳۶۳.
- ↑ جنید بغدادی، (۱۴۲۵): ۶۱.
- ↑ اگر چه در این متن که در قرن سوم هجری به نگارش در آمده است اصطلاح "تحلیه" با این واژگان خاص به چشم نمی خورد ولی در واقع "جنید" با استفاده از محتوای همین اصطلاح، مراحل سلوک را تبیین کرده است.
- ↑ هزار و یک کلمه، ج۲، کلمۀ ۲۵۱.
- ↑ شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، ص ۲۰۷.
- ↑ در محضر بهجت، ج۱، ص ۲۰۷.
- ↑ کیهان اندیشه، شماره ۲۶: علامه طباطبایی در منظره عرفان نظری و عملی.
منابع
- مبانی اخلاق اسلامی، مختار امینیان.
- شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، امام خمینی.
- در محضر بهجت، محمدحسین رخشاد.
- هزار و یک کلمه، حسن حسن‌زاده آملی.
- فرهنگ فارسی عمید، حسن عمید.
- بررسی مراحل سلوکی «تخلیه» «تحلیه» «تجلیه» و «فنا» در عرفان اسلامی، محمد میری، فصلنامه علمی عرفان اسلامی، سال هفدهم، شماره ۶۵، پاییز ۹۹.
- مکاتیب عبدالله قطب، عبدالله قطب بن محیی.
