ناصبی: تفاوت بین نسخه‌ها
(ایجاد مقالهٔ تازه: ناصبی) |
(اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)) |
||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | '''ناصبی''' (یا «ناصب») در اصطلاح [[کلام|کلامی]] و [[فقه|فقهی]] [[شیعه]]، کسی است که با [[اهل | + | '''ناصبی''' (یا «ناصب») در اصطلاح [[علم کلام|کلامی]] و [[فقه|فقهی]] [[شیعه]]، کسی است که با [[اهل البیت|اهل بیت (علیهم‌السلام)]] دشمنی می‌ورزد و آن را آشکار می‌کند.<ref>صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۶، ص۶۵؛ بحرانی، الحدائق الناضرة، ج۵، ص۱۸۶.</ref> واژه از «نصب» به معنای عداوت گرفته شده است.<ref>صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۶، ص۶۵.</ref> در تعریف مشهور، قید «تظاهر» آمده؛ از همین‌رو نصب از کینهٔ پنهانی جدا می‌شود.<ref>همان.</ref> قرآن نیز مودّت خویشان پیامبر (صلی الله علیه و آله) را پاداش رسالت می‌شمارد: {{متن قرآن|«قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى»}}؛ «بگو در برابر این [رسالت] از شما پاداشی نمی‌خواهم، مگر دوستی با خویشان.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ شوری، آیهٔ ۲۳، ترجمهٔ حسین انصاریان.</ref> نصب در برابر همین مودّت قرار می‌گیرد. در [[فقه]]، احکامی چون حرمت [[ازدواج]] و ذبیحه، محرومیت از [[ارث]] و در دیدگاه مشهور [[نجاسات|نجاست]] بر او بار شده است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۳-۵۵۴؛ خمینی، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۳۹۴.</ref> |
== معنای لغوی == | == معنای لغوی == | ||
| سطر ۱۵: | سطر ۱۵: | ||
== نشانه‌ها == | == نشانه‌ها == | ||
| − | شناخته‌شده‌ترین نشانهٔ نصب، دشمنی با امام علی (علیه‌السلام) و دشنام به او است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۳.</ref> کسی که لعن آن حضرت را حلال بشمارد، از دایرهٔ کسانی بیرون است که ازدواج با آنان رواست.<ref>همان.</ref> دومین نشانه، کتمان فضایل اهل بیت است؛ به گفتهٔ مازندرانی خواجویی، دست‌کم‌ترین نشانهٔ نصب آن است که کسی «حسنه‌ای از حسنات آنان را کتمان کند و در هنگام یاد کردن مناقبشان در خود بگیری احساس کند».<ref>مازندرانی خواجویی، الرسائل الفقهیة، ج۲، ص۹۹.</ref> سومین نشانه، کینه‌ورزی با [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (علیه‌السلام)]] است؛ خویی یادآور می‌شود که گروهی از جنگندگان با آن حضرت در [[واقعه کربلا]] از نواصب بودند.<ref>خویی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، ج۳، ص۷۰.</ref> | + | شناخته‌شده‌ترین نشانهٔ نصب، دشمنی با امام علی (علیه‌السلام) و دشنام به او است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۳.</ref> کسی که لعن آن حضرت را حلال بشمارد، از دایرهٔ کسانی بیرون است که ازدواج با آنان رواست.<ref>همان.</ref> دومین نشانه، کتمان فضایل اهل بیت است؛ به گفتهٔ مازندرانی خواجویی، دست‌کم‌ترین نشانهٔ نصب آن است که کسی «حسنه‌ای از حسنات آنان را کتمان کند و در هنگام یاد کردن مناقبشان در خود بگیری احساس کند».<ref>مازندرانی خواجویی، الرسائل الفقهیة، ج۲، ص۹۹.</ref> سومین نشانه، کینه‌ورزی با [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (علیه‌السلام)]] است؛ خویی یادآور می‌شود که گروهی از جنگندگان با آن حضرت در [[واقعه عاشورا|واقعه کربلا]] از نواصب بودند.<ref>خویی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، ج۳، ص۷۰.</ref> |
== حکم کلامی == | == حکم کلامی == | ||
| سطر ۲۲: | سطر ۲۲: | ||
== حکم فقهی == | == حکم فقهی == | ||
=== نجاست === | === نجاست === | ||
| − | نجاست ناصبی اختلافی است. امام صادق (علیه‌السلام) از غسل در آب حمام نهی کرده و گفته در آن، غسالهٔ یهودی و نصرانی و مجوسی و «الناصب لنا أهل البیت و هو شرّهم» گرد می‌آید؛ «ناصبیِ ما اهل بیت که از همهٔ آنان بدتر است».<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱، ص۲۱۹.</ref> مشهور متأخران ناصبی را [[نجس]] شمرده‌اند.<ref name="tav">تولایی، رحمت و نقیبی، سید ابوالقاسم، «ملاک ناصب‌انگاری، احکام و آثار مترتب بر نصب در فقه امامیه»، فقه و اصول، دورهٔ ۴۹، ش۱، ۱۳۹۶، ص۴۷-۶۴.</ref> چنان‌که در تحریر الوسیله آمده است: «و أمّا النواصب و الخوارج... فهما نجسان»؛ «نواصبیان و خوارج نجس‌اند.»<ref>خمینی، تحریر الوسیلة، ج۱، ص۱۲۴.</ref> در برابر، به سیرهٔ امامان با نواصب اشکال شده و پاسخ داده شده که انتشار احکام در عصر متأخران رخ داده است.<ref>خویی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، ج۳، ص۷۰.</ref> برخی پژوهش‌ها نیز مقصود از نجاست را «خباثت باطنی» دانسته‌اند.<ref name="tav">تولایی، رحمت و نقیبی، سید ابوالقاسم، «ملاک ناصب‌انگاری، احکام و آثار مترتب بر نصب در فقه امامیه»، فقه و اصول، دورهٔ ۴۹، ش۱، ۱۳۹۶، ص۴۷-۶۴.</ref> | + | نجاست ناصبی اختلافی است. امام صادق (علیه‌السلام) از غسل در آب حمام نهی کرده و گفته در آن، غسالهٔ یهودی و نصرانی و مجوسی و «الناصب لنا أهل البیت و هو شرّهم» گرد می‌آید؛ «ناصبیِ ما اهل بیت که از همهٔ آنان بدتر است».<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱، ص۲۱۹.</ref> مشهور متأخران ناصبی را [[نجاسات|نجس]] شمرده‌اند.<ref name="tav">تولایی، رحمت و نقیبی، سید ابوالقاسم، «ملاک ناصب‌انگاری، احکام و آثار مترتب بر نصب در فقه امامیه»، فقه و اصول، دورهٔ ۴۹، ش۱، ۱۳۹۶، ص۴۷-۶۴.</ref> چنان‌که در تحریر الوسیله آمده است: «و أمّا النواصب و الخوارج... فهما نجسان»؛ «نواصبیان و خوارج نجس‌اند.»<ref>خمینی، تحریر الوسیلة، ج۱، ص۱۲۴.</ref> در برابر، به سیرهٔ امامان با نواصب اشکال شده و پاسخ داده شده که انتشار احکام در عصر متأخران رخ داده است.<ref>خویی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، ج۳، ص۷۰.</ref> برخی پژوهش‌ها نیز مقصود از نجاست را «خباثت باطنی» دانسته‌اند.<ref name="tav">تولایی، رحمت و نقیبی، سید ابوالقاسم، «ملاک ناصب‌انگاری، احکام و آثار مترتب بر نصب در فقه امامیه»، فقه و اصول، دورهٔ ۴۹، ش۱، ۱۳۹۶، ص۴۷-۶۴.</ref> |
=== ازدواج و ذبیحه === | === ازدواج و ذبیحه === | ||
| سطر ۳۴: | سطر ۳۴: | ||
== ناصبی در تاریخ == | == ناصبی در تاریخ == | ||
| − | تعمیم عنوان ناصبی به اشخاص و جریان‌ها بیشتر در ادبیات جدلی شکل گرفته است. «کثرت نصب در [[ | + | تعمیم عنوان ناصبی به اشخاص و جریان‌ها بیشتر در ادبیات جدلی شکل گرفته است. «کثرت نصب در [[بنی امیه|دولت اموی]]» در بحثی فقهی یاد شده<ref>خویی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، ج۳، ص۷۰.</ref> و [[متوکل (خلیفه عباسی)|متوکل]] [[حکومت بنی عباس|عباسی]] به دشمنی با اهل بیت متهم شده است؛ بر پایهٔ گزارشی از [[تاریخ طبری (کتاب)|تاریخ الطبری]] که در ''أعیان الشیعة'' آمده، او در ۲۳۶ق دستور ویرانی قبر امام حسین (علیه‌السلام) را داد.<ref>امین، أعیان الشیعة، ج۱، ص۶۲۳.</ref> این نسبت‌ها داوری منابع شیعی است و به‌عنوان گزارش نقل می‌شود.<ref>امین، أعیان الشیعة، ج۱، ص۶۲۳.</ref> |
== ناصبی، مخالف و اهل سنت == | == ناصبی، مخالف و اهل سنت == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۲
ناصبی (یا «ناصب») در اصطلاح کلامی و فقهی شیعه، کسی است که با اهل بیت (علیهم‌السلام) دشمنی می‌ورزد و آن را آشکار می‌کند.[۱] واژه از «نصب» به معنای عداوت گرفته شده است.[۲] در تعریف مشهور، قید «تظاهر» آمده؛ از همین‌رو نصب از کینهٔ پنهانی جدا می‌شود.[۳] قرآن نیز مودّت خویشان پیامبر (صلی الله علیه و آله) را پاداش رسالت می‌شمارد: «قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى»؛ «بگو در برابر این [رسالت] از شما پاداشی نمی‌خواهم، مگر دوستی با خویشان.»[۴] نصب در برابر همین مودّت قرار می‌گیرد. در فقه، احکامی چون حرمت ازدواج و ذبیحه، محرومیت از ارث و در دیدگاه مشهور نجاست بر او بار شده است.[۵]
محتویات
معنای لغوی
«نصب» در لغت به معنای دشمنی است. صاحب جواهر می‌نویسد: «النَّصبُ کما عن الصحاح و غیره العَداوةُ»؛ «نصب، چنان‌که صحاح و دیگران گفته‌اند، همان دشمنی است.»[۶] او از قاموس المحیط نقل می‌کند: «النواصب... المستدینون ببغض علی (ع)»؛ «نواصبیان کسانی‌اند که کینهٔ علی (علیه‌السلام) را دین خود گرفته‌اند.»[۷]
تعریف اصطلاحی
علامه حلی در نهایة الأحکام و تذکرة الفقهاء ناصبی را کسی دانسته که «یتظاهر بعداوة أهل البیت»؛ دشمنی خود را با اهل بیت آشکار می‌کند.[۸] سید نعمت‌الله جزایری این تعریف را به «أکثر الأصحاب» (بیشتر اصحاب) نسبت داده و قید «تظاهر ببغضهم» (آشکار کردن کینهٔ آنان) را افزوده است.[۹] در پژوهشی فقهی پنج ملاک برای ناصبی شمرده شده است: تقدیم غیر علی (علیه‌السلام)، دشمنی با شیعیان علی (علیه‌السلام)، مطلق دشمنی با اهل بیت، اظهار دشمنی، و تدین به دشمنی؛ نویسندگان آن، ملاک نهایی را «اظهار دشمنی و تدین به آن» دانسته‌اند.[۱۰]
روایتی نیز در تعریف نصب، معنایی دقیق‌تر به دست می‌دهد. امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «لَیسَ النَّاصِبُ مَن نَصَبَ لَنَا أهلَ البَیتِ... وَلکِنَّ النَّاصِبَ مَن نَصَبَ لَکُم وَ هُوَ یَعلَمُ أَنَّکُم تَتَوَالَونَا»؛ «ناصبی کسی نیست که با ما اهل بیت دشمنی ورزد... بلکه ناصبی کسی است که با شما دشمنی کند، در حالی که می‌داند شما ما را دوست می‌دارید.»[۱۱] برخی این روایت را دلیل بر شمول نصب نسبت به دشمنی با شیعیان گرفته‌اند و برخی آن را توضیح راه شناخت ناصبی دانسته‌اند.[۱۲]
«بغض» حالتی درونی است، اما نصب در تعریف مشهور به آشکار شدن دشمنی گره خورده است؛ با این حال برخی فقیهان قید اظهار را نپذیرفته‌اند. مازندرانی خواجویی می‌نویسد: «و لا نعنی بالناصب إلا مَن نَصَبَ العداوة... مسرّاً کان أو معلناً»؛ «مقصود ما از ناصبی کسی است که دشمنی با اهل بیت را پیشه کند، چه پنهان و چه آشکار.»[۱۳]
ناصبی و خوارج
نصب و خارجی‌گری دو عنوان متفاوت‌اند که گاه بر هم منطبق می‌شوند. خوارج فرقه‌ای با عقاید معین‌اند، در حالی که نصب وصفی است که بر هر آشکارکنندهٔ دشمنی با اهل بیت صدق می‌کند.[۱۴] چون خوارج نیز به امام علی (علیه‌السلام) طعن می‌زدند، برخی آنان را از مصادیق نواصب شمرده‌اند؛ صاحب جواهر یادآور می‌شود که در شرایع و النافع دایرهٔ ناصبی به خوارج و غلاة محدود شده است.[۱۵] در تحریر الوسیله نیز نواصب و خوارج با حکم واحد و در کنار هم آمده‌اند.[۱۶]
نشانه‌ها
شناخته‌شده‌ترین نشانهٔ نصب، دشمنی با امام علی (علیه‌السلام) و دشنام به او است.[۱۷] کسی که لعن آن حضرت را حلال بشمارد، از دایرهٔ کسانی بیرون است که ازدواج با آنان رواست.[۱۸] دومین نشانه، کتمان فضایل اهل بیت است؛ به گفتهٔ مازندرانی خواجویی، دست‌کم‌ترین نشانهٔ نصب آن است که کسی «حسنه‌ای از حسنات آنان را کتمان کند و در هنگام یاد کردن مناقبشان در خود بگیری احساس کند».[۱۹] سومین نشانه، کینه‌ورزی با امام حسین (علیه‌السلام) است؛ خویی یادآور می‌شود که گروهی از جنگندگان با آن حضرت در واقعه کربلا از نواصب بودند.[۲۰]
حکم کلامی
مشهور فقیهان، ناصبی را محکوم به کفر دانسته‌اند.[۱۰] امام باقر (علیه‌السلام) در پاسخ به پرسش از ازدواج با ناصبی فرمود: «لا، لِأَنَّ النَّاصِبَ کافِرٌ»؛ «نه، زیرا ناصبی کافر است.»[۲۱] در تحریر الوسیله نیز ناصبی و خارجی، بی‌آنکه حکمشان به انکار رسالت وابسته باشد، در شمار نجس‌ها آمده‌اند.[۲۲] در برابر، برخی پژوهش‌های معاصر کفر یادشده در روایات را کفر در برابر ایمان دانسته‌اند، نه کفر اصطلاحی در برابر اسلام.[۱۰]
حکم فقهی
نجاست
نجاست ناصبی اختلافی است. امام صادق (علیه‌السلام) از غسل در آب حمام نهی کرده و گفته در آن، غسالهٔ یهودی و نصرانی و مجوسی و «الناصب لنا أهل البیت و هو شرّهم» گرد می‌آید؛ «ناصبیِ ما اهل بیت که از همهٔ آنان بدتر است».[۲۳] مشهور متأخران ناصبی را نجس شمرده‌اند.[۱۰] چنان‌که در تحریر الوسیله آمده است: «و أمّا النواصب و الخوارج... فهما نجسان»؛ «نواصبیان و خوارج نجس‌اند.»[۲۴] در برابر، به سیرهٔ امامان با نواصب اشکال شده و پاسخ داده شده که انتشار احکام در عصر متأخران رخ داده است.[۲۵] برخی پژوهش‌ها نیز مقصود از نجاست را «خباثت باطنی» دانسته‌اند.[۱۰]
ازدواج و ذبیحه
امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «لا یَنبَغی لِلرَّجُلِ المُسلِمِ... أن یَتَزَوَّجَ النَّاصِبِیَّةَ...»؛ «برای مرد مسلمان... سزاوار نیست با زن ناصبی ازدواج کند...».[۲۶] صدوق در توضیح نوشته است: «من نصب حرباً لآل محمد (ص) فلا نصیب له فی الإسلام»؛ «هر که با آل محمد (صلی الله علیه و آله) به جنگ برخیزد، در اسلام بهره‌ای ندارد.»[۲۷] امام باقر (علیه‌السلام) نیز فرمود: «لا تُناکِحهُم و لا تَأکُل ذَبیحَتَهُم و لا تَسکُن مَعَهُم»؛ «با آنان ازدواج نکنید، از ذبیحهٔ آنان نخورید و با آنان ننشینید.»[۲۸]
ارث و نماز
در باب ارث، ناصبی از مسلمان ارث نمی‌برد: «فیرث المسلم منهم و هم لا یرثون منه»؛ «مسلمان از آنان ارث می‌برد و آنان از او ارث نمی‌برند.»[۲۹] شهید اول نوشته است: «و لا یصلّی علی الکافر و الغالی و الناصب»؛ «بر کافر و غالی و ناصبی نماز [میت] خوانده نمی‌شود.»[۳۰]
در روایات
امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «مُدمِنُ الخَمرِ کَعابِدِ الوَثَنِ، و النَّاصِبُ لِآلِ مُحَمَّدٍ شَرٌّ مِنهُ»؛ «شرابخوارِ معتاد همچون بت‌پرست است و ناصبیِ آل محمد از او بدتر.»[۳۱] از پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیز نقل شده است: «صِنفانِ مِن اُمَّتی لا نَصیبَ لَهُما فِی الإسلامِ: النَّاصِبُ لِأهلِ بَیتی حَرباً، و غالٍ فِی الدِّینِ مارِقٌ مِنهُ»؛ «دو گروه از امت من در اسلام بهره‌ای ندارند: کسی که با اهل بیت من به جنگ برخیزد و کسی که در دین غلو کند و بیرون افتد.»[۳۲] خویی نیز با استناد به «نص صحیح» گفته است که ناصبی از یهود و نصارا و مجوس بدتر است.[۳۳]
ناصبی در تاریخ
تعمیم عنوان ناصبی به اشخاص و جریان‌ها بیشتر در ادبیات جدلی شکل گرفته است. «کثرت نصب در دولت اموی» در بحثی فقهی یاد شده[۳۴] و متوکل عباسی به دشمنی با اهل بیت متهم شده است؛ بر پایهٔ گزارشی از تاریخ الطبری که در أعیان الشیعة آمده، او در ۲۳۶ق دستور ویرانی قبر امام حسین (علیه‌السلام) را داد.[۳۵] این نسبت‌ها داوری منابع شیعی است و به‌عنوان گزارش نقل می‌شود.[۳۶]
ناصبی، مخالف و اهل سنت
«مخالف» فراخ‌تر از «ناصبی» است و بر همهٔ مسلمانان غیرشیعه اطلاق می‌شود، در حالی که ناصبی دشمنی آشکار با اهل بیت دارد.[۳۷] در وسائل الشیعة آمده است: «و الجهال یتوهمون أن کل مخالف ناصب و لیس کذلک»؛ «نادانان می‌پندارند هر مخالفی ناصبی است، در حالی که چنین نیست.»[۳۸] خویی نیز تأکید می‌کند که بسیاری از مخالفان، به‌ویژه مستضعفان، معاند اهل بیت نیستند و برخی حتی آنان را دوست می‌دارند.[۳۹] مستضعف در روایات کسی است که «لیست بولایة فی الدین، ولکنها الولایة فی المناکحة و الموارثة»؛ «ولایتش در دین نیست، بلکه در ازدواج و ارث است» و «لیسوا بالمؤمنین و لا بالکفار»؛ «نه مؤمن‌اند و نه کافر».[۴۰]
برخی فقیهان متقدم دایره را فراخ‌تر گرفته و همهٔ مخالفان را در حکم نواصب دانسته‌اند؛ صاحب الحدائق این رأی را به بیشتر متقدمان نسبت داده و خود بر آن استدلال کرده است.[۴۱] این دیدگاه همه‌گیر نیست؛ دیدگاه رقیب نصب را به اظهار دشمنی و عناد محدود می‌کند.[۴۲] بر این پایه، عموم اهل سنت که دشمنی آشکار با اهل بیت ندارند ناصبی شمرده نمی‌شوند و کاربرد این واژه برای همهٔ مخالفان با معیار فقهی سازگار نیست.[۴۳]
پانویس
- ↑ صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۶، ص۶۵؛ بحرانی، الحدائق الناضرة، ج۵، ص۱۸۶.
- ↑ صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۶، ص۶۵.
- ↑ همان.
- ↑ قرآن کریم، سورهٔ شوری، آیهٔ ۲۳، ترجمهٔ حسین انصاریان.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۳-۵۵۴؛ خمینی، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۳۹۴.
- ↑ صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۶، ص۶۵.
- ↑ همان.
- ↑ همان.
- ↑ همان.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ تولایی، رحمت و نقیبی، سید ابوالقاسم، «ملاک ناصب‌انگاری، احکام و آثار مترتب بر نصب در فقه امامیه»، فقه و اصول، دورهٔ ۴۹، ش۱، ۱۳۹۶، ص۴۷-۶۴.
- ↑ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص۲۰۷.
- ↑ مازندرانی خواجویی، الرسائل الفقهیة، ج۲، ص۹۹؛ بحرانی، الحدائق الناضرة، ج۵، ص۱۸۶.
- ↑ مازندرانی خواجویی، الرسائل الفقهیة، ج۲، ص۹۹.
- ↑ صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۶، ص۶۵.
- ↑ همان.
- ↑ خمینی، تحریر الوسیلة، ج۱، ص۱۲۴.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۳.
- ↑ همان.
- ↑ مازندرانی خواجویی، الرسائل الفقهیة، ج۲، ص۹۹.
- ↑ خویی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، ج۳، ص۷۰.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۹.
- ↑ خمینی، تحریر الوسیلة، ج۱، ص۱۲۴.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱، ص۲۱۹.
- ↑ خمینی، تحریر الوسیلة، ج۱، ص۱۲۴.
- ↑ خویی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، ج۳، ص۷۰.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۳.
- ↑ همان.
- ↑ همان.
- ↑ خمینی، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۳۹۴.
- ↑ شهید اول، الدروس الشرعیة، ج۱، ص۱۱۱.
- ↑ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص۲۰۷.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۳.
- ↑ خویی، موسوعة الامام الخوئی، ج۲۷، ص۱۴.
- ↑ خویی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، ج۳، ص۷۰.
- ↑ امین، أعیان الشیعة، ج۱، ص۶۲۳.
- ↑ امین، أعیان الشیعة، ج۱، ص۶۲۳.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۳.
- ↑ همان.
- ↑ خویی، موسوعة الامام الخوئی، ج۲۷، ص۱۴.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۹.
- ↑ بحرانی، الحدائق الناضرة، ج۵، ص۱۸۶.
- ↑ خویی، موسوعة الامام الخوئی، ج۲۷، ص۱۴.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۵۵۳.
منابع
- قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
- امین، سید محسن؛ أعیان الشیعة، بیروت: دار التعارف، بی‌تا؛ ج۱.
- بحرانی، یوسف بن احمد؛ الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم: انتشارات جامعهٔ مدرسین، ۱۴۱۰ق؛ ج۵.
- تولایی، رحمت و نقیبی، سید ابوالقاسم؛ «ملاک ناصب‌انگاری، احکام و آثار مترتب بر نصب در فقه امامیه»، فقه و اصول، دورهٔ ۴۹، ش۱، ۱۳۹۶.
- حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعة، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۹ق؛ ج۱ و ۲۰.
- خمینی، سید روح‌الله؛ تحریر الوسیلة، تهران: مکتبة العلمیة الإسلامیة، ۱۳۶۲؛ ج۱ و ۲.
- خویی، سید ابوالقاسم؛ التنقیح فی شرح العروة الوثقی، قم: مطبعة العلمیة، ۱۴۰۷ق؛ ج۳.
- خویی، سید ابوالقاسم؛ موسوعة الامام الخوئی، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، ۱۴۱۸ق؛ ج۲۷.
- شهید اول، محمد بن مکی؛ الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة، ۱۴۱۷ق؛ ج۱.
- صاحب جواهر، محمدحسن بن باقر؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ سوم، ۱۳۶۷ش؛ ج۶.
- صدوق، محمد بن علی؛ ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، نسخهٔ الکترونیکی کتابخانهٔ مدرسهٔ فقاهت (lib.eshia.ir)؛ ص۲۰۷.
- مازندرانی خواجویی، محمداسماعیل؛ الرسائل الفقهیة، نسخهٔ الکترونیکی کتابخانهٔ مدرسهٔ فقاهت (lib.eshia.ir)؛ ج۲.
| اعتقادات شیعه | |
| توحید | توحید ذاتی * توحید صفاتی * توحید افعالی * توحید در عبادت * بداء * اسماء و صفات الهی |
| عدل | قضا و قدر * اختیار * امر بین الامرین |
| نبوت | عصمت پیامبران * خاتمیت * وحی * اعجاز * عدم تحریف قرآن |
| امامت |
باورها: ضرورت وجود امام * عصمت امامان * اهل بیت * چهارده معصوم * ولایت تكوینی * علم غیب امامان * غیبت امام زمان (عج) * انتظار * رجعت * توسل * شفاعت * آخر الزمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله * امام علی(ع) * امام حسن(ع) * امام حسین(ع) * امام سجاد(ع) * امام باقر(ع) * امام صادق(ع) * امام کاظم(ع) * امام رضا(ع) * امام جواد(ع) * امام هادی(ع) * امام عسکری(ع) * امام مهدی(عج) |
| معاد | برزخ * معاد جسمانی * حشر * صراط * میزان * بهشت * جهنم |
