سید محمدجواد نجومی: تفاوت بین نسخهها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
{{خوب}} | {{خوب}} | ||
| − | ''' | + | '''«آیتالله سید محمدجواد حسینی نجومی»''' (۱۳۰۳-۱۳۸۷ ق)، عالم مجتهد و هنرمند [[شیعه]] در قرن ۱۴ هجری و از شاگردان [[سید ابوالحسن اصفهانی|سید ابوالحسن اصفهانی]] بود. این عالم ربانی، علاوه بر تدریس در [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] و [[ادبیات عرب|ادبیات عرب]]، در خوشنویسی بهویژه [[خط نسخ]] مهارت داشت. |
{{شناسنامه عالم | {{شناسنامه عالم | ||
| سطر ۸: | سطر ۸: | ||
|زادگاه = کرمانشاه | |زادگاه = کرمانشاه | ||
|وفات = ۱۳۸۷ قمری | |وفات = ۱۳۸۷ قمری | ||
| − | |مدفن = [[قم]] | + | |مدفن = [[قم]]، قبرستان نو |
| − | |اساتید = [[سید ابوالحسن اصفهانی]]، [[آقا ضیاءالدین عراقی]]، | + | |اساتید = [[سید ابوالحسن اصفهانی]]، [[آقا ضیاءالدین عراقی]]، سید حسین حائری، محمدحسن علامی اصفهانی،... |
| − | |شاگردان = سید مرتضی نجومی، | + | |شاگردان = سید مرتضی نجومی، [[مجتبی حاج آخوند کرمانشاهی]]، شیخ حسن ممدوحی کرمانشاهی،... |
| − | |آثار = | + | |آثار =استنساخ کتابها و رسالههای علمی،... |
}} | }} | ||
| − | ==ولادت و خاندان == | + | ==ولادت و خاندان== |
| − | سید محمدجواد حسینی نجومی در سال ۱۳۰۳ ق. در شهر کرمانشاه پا به عرصه وجود نهاد. | + | سید محمدجواد حسینی نجومی در سال ۱۳۰۳ ق. در شهر کرمانشاه پا به عرصه وجود نهاد. نسب وی، به [[امام سجاد]] علیه السلام می رسد. |
| − | + | اکثر خاندان نجومی از عالمان، راویان، فقیهان، منجمان و هنرمندان خوشنویس بوده و در [[کوفه]]، [[مشهد]]، سمنان، [[کربلا]] و کرمانشاه می زیسته اند.<ref> اعیان الشیعه، سید حسن امین، ج ۶، ص ۲۳، ص ۲۴ و ج ۹، ص ۲۳۴، انتشارات دارالتعارف للمطبوعات، بیروت؛ الذریعه الی تصانیف الشیعه، شیخ آقا بزرگ تهرانی، ج ۱۷، ص ۲۷۷.</ref> | |
| − | + | پدرش میرزا سید اسماعیل، که از شاگردان [[فاضل اردکانی|فاضل اردکانی]] در کربلا بود، یکی از محققان و مجتهدان بزرگ و معروف تاریخ کرمانشاه بشمار می رفت، و در [[فقه]]، [[اصول فقه|اصول]]، [[فلسفه]] و دیگر [[علوم اسلامی|علوم اسلامی]] و در نوشتن انواع [[خط]]، دستی توانا داشت.<ref> الاجازة الکبیرة، سید شهاب الدین مرعشی نجفی، ص ۴۲۷، انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۴۱۴ ق.</ref> | |
| + | |||
| + | جدش سید حسن نجومی، نیز منجمی عالیقدر و [[ریاضی|ریاضیدانی]] ماهر و در [[علوم اسلامی]] مجتهد بود. او تقویمهای دست نویسی را در کمال صحت به رشته تحریر درمی آورد که یکی از این تقویم ها در کتابخانه آیت الله سید مرتضی نجومی در کرمانشاه موجود است.<ref> جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، محمدعلی سلطانی، ج ۱، ص ۵۰۶، انتشارات سها، چاپ اول، تهران.</ref> | ||
==تحصیل و استادان== | ==تحصیل و استادان== | ||
| − | سید محمدجواد نجومی، پانزده سال را نزد پدر با [[تقوا]] و هنرمند خود گذراند. معاشرت با پدر دانشمندش باعث پایه ریزی و تقویت پایههای اعتقادی، علمی و هنری وی گردید. او پس از اتمام دروس مقدماتی نزد پدرش، مراتب سطح را در محضر عالمان و فقیهان شهر کرمانشاه فراگرفت. وی در | + | سید محمدجواد نجومی، پانزده سال را نزد پدر با [[تقوا]] و هنرمند خود گذراند. معاشرت با پدر دانشمندش باعث پایه ریزی و تقویت پایههای اعتقادی، علمی و هنری وی گردید. او پس از اتمام دروس مقدماتی نزد پدرش، مراتب [[سطوح حوزه|سطح]] را در محضر عالمان و فقیهان شهر کرمانشاه فراگرفت. وی در مدت کوتاهی علوم [[ادبیات عرب]]، [[منطق]]، [[فلسفه]]، [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] را به خوبی به پایان رساند. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | سپس برای تکمیل تحصیلات و شرکت در درس خارج فقه و اصول، راهی [[نجف]] اشرف شد؛ ولی مشکلات زندگی، به او مجال اقامت طولانی در آن شهر را نداد و از این رو، پس از یک سال به کرمانشاه برگشت و نزد عالمان، مجتهدان و هنرمندان زادگاهش به کسب علم و [[معرفت]] پرداخت تا این که بعد از طی مراحل فضل و دانش، به درجه رفیع [[اجتهاد]] رسید. | |
| − | + | سید محمدجواد نجومی علاوه بر کسب فضل و علم از محضر استادان بزرگ [[حوزه علمیه]] نجف اشرف، از محضر عالمان برجسته کرمانشاه نیز سال ها کسب دانش نمود؛ از جمله: | |
| − | + | * شیخ محمدعلی چهاردهی رشتی معروف به مدرس (متوفای ۱۳۳۴ ق)؛ وی دارای آثار متعددی در فقه، اصول، [[کلام]] و [[اخلاق]] است؛ که از جمله آنهاست: حاشیه علی [[قوانین الاصول (کتاب)|القوانین]]؛ وسیلة النجاة فی المبدأ والمعاد؛ مقتل الحسین علیه السلام؛ شرح [[قواعد الأحکام (کتاب)|قواعدالاحکام]]؛ شرح [[دعای کمیل]].<ref> معجم رجال الفکر والادب فی النجف خلال الف عام، محمدهادی امینی، چاپخانه الآداب، نجف اشرف، چاپ اول، ۱۳۸۴ ق.</ref> | |
| + | * محمدهادی جلیلی (متوفای ۱۳۷۷ ق)؛<ref> جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، ج ۱، ص ۵۰۴.</ref> وی از شاگردان [[میرزا حبیب الله رشتی|میرزا حبیب الله رشتی]] و از مؤسسین [[حوزه علمیه]] کرمانشاه به امر آیت الله [[سید ابوالحسن اصفهانی]] بوده است. کتاب القضاء، کتاب الشهاده، تعلیقة علی الکفایة و... از آثار او است.<ref> گنجینه دانشمندان، محمد شریف رازی، ج ۶، ص ۳۶۳، چاپخانه پیروز قم، ۱۳۵۴ ش.</ref> | ||
| + | * شیخ محمدحسن علامی اصفهانی (متوفای ۱۳۹۴ ق)؛<ref> کیمیای هستی، ص ۲۴۹.</ref> از شاگردان [[آخوند خراسانی|آخوند خراسانی]] و آشنا با فقه و سایر علوم اسلامی و در تدریس و تفهیم مطالب علمی و در مناظره و [[جدل]] توانا بود. وی درباره آقای نجومی بارها می گفت: «اگر کسانی که من میشناسم، مجتهدند؛ آقا سیدجواد، «سید المجتهدین» است.»<ref> زندگانی سردار کابلی، ص ۲۳۱.</ref> | ||
| + | * محمدحسین اصفهانی معروف به حاج آخوند؛<ref> کیمیای هستی، ص ۲۴۹.</ref> وی بزرگ خاندان «حاج آخوند» و جزو شاگردان ملاقلی همدانی است. | ||
| + | * سید حسین حائری؛<ref> کیمیای هستی، ص ۲۵۰.</ref> وی از مجتهدان و عالمان عالیقدر کرمانشاه و از جمله کسانی است که به محضر [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|حضرت مهدی]] عجل الله تعالی فرجه مشرف شده است.<ref> همان، ص ۱۴۴.</ref> | ||
| − | + | سید محمدجواد نجومی از آیات عظام: [[سید ابوالحسن اصفهانی|سید ابوالحسن اصفهانی]]، [[آقا ضیاءالدین عراقی|آقا ضیاءالدین عراقی]]، شیخ محمدحسن علامی و سید حسین حائری [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایت و اجتهاد گرفت.<ref> کیمیای هستی، ص ۲۴۹.</ref> شیخ ضیاء الدین عراقی در اجازهنامه اجتهادش به ایشان، وی را عالم، فاضل، کامل، سید سند و معتمد معرفی می کند.<ref> همان، ص ۲۵۱.</ref> نیز آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی در اجازهنامه اجتهاد و روایتش به او، وی را عالم، فاضل، علامه، عماد اسلام، کسی که عمرش را در راه تحصیل علوم شرعی صرف کرده، محقق و پژوهشگر می داند.<ref> همان، ص ۲۵۳.</ref> در بعضی از اجازهنامه های اجتهاد و روایت، او را عالمی عامل، فاضلی کامل و پژوهشگری دقیق معرفی کرده و در شأن او تعبیرهای مختلف و پرمعنایی بکار بردهاند.<ref> همان، ص ۱۷۴، ۱۷۵، ۱۷۸، و ۲۵۵.</ref> | |
| − | + | ==تدریس و شاگردان== | |
| − | او [[فقه]]، [[اصول فقه|اصول]] و [[ادبیات عرب|ادبیات عرب]] را با بیانی شیوا و با تبحری خاص تدریس می کرد و شاگردان زیادی از کرسی درس او بهره بردند که از بین آنان می توان به این افراد اشاره کرد: | + | سید محمدجواد نجومی با این که از نظر مراتب علمی و کمالات معنوی، دارای مقامات عالی و کم نظیری بود، برای بسیاری ناشناخته ماند. از این رو، بیشتر شاگردان وی، طلاب دوره مقدمات و سطح بودند. او [[فقه]]، [[اصول فقه|اصول]] و [[ادبیات عرب|ادبیات عرب]] را با بیانی شیوا و با تبحری خاص تدریس می کرد و شاگردان زیادی از کرسی درس او بهره بردند که از بین آنان می توان به این افراد اشاره کرد: |
| − | * فرزندش، آیت الله سید مرتضی نجومی (متولد ۱۳۰۷ ش)، | + | *فرزندش، آیت الله سید مرتضی نجومی (متولد ۱۳۰۷ ش)، |
| − | * | + | *[[مجتبی حاج آخوند کرمانشاهی]] (متوفای ۱۳۸۰ ش)، فرزند شیخ حسن حاج آخوند و از فقیهان نامی کرمانشاه، |
| − | * شیخ حسن ممدوحی از محققان و مدرسان [[حوزه علمیه قم]] و عضو جامعه مدرسین | + | *شیخ حسن ممدوحی کرمانشاهی (متولد ۱۳۱۸ ش)، از محققان و مدرسان [[حوزه علمیه قم]] و عضو جامعه مدرسین.<ref> مصاحبه با آیت الله شیخ حسن ممدوحی، به تاریخ ۸۰/۱۱/۸.</ref> |
==فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی== | ==فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی== | ||
| − | سید محمدجواد نجومی علاوه بر تدریس کتاب های مختلف (مانند حاشیه | + | سید محمدجواد نجومی علاوه بر تدریس کتاب های مختلف (مانند [[الحاشیه علی تهذیب المنطق (کتاب)|حاشیه ملاعبدالله]]، مغنی، [[المطوّل (کتاب)|مطول]]، [[معالم الدین و ملاذ المجتهدین (کتاب)|معالم]]، [[قوانین الاصول (کتاب)|قوانین]]، [[شرح لمعه]] و...)<ref> همان.</ref> به تبلیغ [[احکام]] دین و ارشاد مسلمین و اقامه [[نماز جماعت]] و رسیدگی به مشکلات مردم نیز اهتمام داشت. علاوه بر این، ایشان کتابخانه ای با بیش از هزار جلد کتاب تأسیس کرد که در بین آنها بیش از دویست جلد [[نسخه خطی|نسخه خطی]] باارزش، [[وقف]] خاندان و اولاد نجومی بود. این کتابخانه هم اکنون فعال است و حدود هجده هزار جلد کتاب دارد.<ref> کیمیای هستی، ص ۲۶۲.</ref> |
| − | همچنین، آیت الله نجومی از عالمان | + | همچنین، آیت الله نجومی از عالمان خوشنویس و نامدار قرن چهاردهم هجری بشمار می رود. او از اوان جوانی [[خط نسخ]] را نزد خوشنویسان شهر کرمانشاه آموخت و سپس آن را نزد استاد بزرگ خط نسخ، محمدصالح خان کلهر، از خاندان حاجی زادگان کرمانشاه، به کمال رساند.<ref> جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، ج ۱، ص ۵۰۲ و ۵۰۴.</ref> به طوری که بسیاری از هنرمندان خوشنویس که [[خط]] وی را دیده اند، گفته اند: «ما خیال نمی کردیم در این عصر کسی چون میرزا احمد تبریزی (۱۱۵۵ ق) و استاد وصال، خوشنویسی کند.» و خود وی هم گفته است: «گهگاهی بعضی کلمات را به قدری خوب نوشتهام که انگشت خود را بوسیدهام».<ref> کیهان فرهنگی، سال دوم، ش ۲، ص ۱۱؛ نشر دانش، سال دوم، ش ۵، ص ۹۶ و میراث ماندگار، سال دوم، ص ۲۴.</ref> او هنر را برای هنر نمیخواست؛ بلکه آن را وسیله ای در جهت رشد و تعالی معنوی [[انسان]] و ارتباط بیشتر و بهتر با خالق زیباییها می دانست. این نگرش به هنر، موجب شد که وی به آیات [[قرآن کریم]]، [[دعا|ادعیه]] و [[احادیث]] توجه ویژه ای کند. از این رو، آثار بجا مانده از این هنرمند متأله، قطعاتی از [[آیه|آیات]] و [[دعا|دعاها]] است که اکنون این آثار، زینت بخش کتابخانه بزرگ حضرت آیت الله سید مرتضی نجومی در شهر کرمانشاه است. وی علاوه بر قطعه نویسی، به [[استنساخ]] کتابها و رسالهها نیز می پرداخت که از آن ها می توان به رساله [[حسین بن عبدالصمد عاملی]] -پدر [[شیخ بهایی]]-، که موضوع آن [[مباحثه]] با بعضی از عالمان حلب است و دیگری رساله ای است از [[شیخ مفید]] در [[ازدواج|تزویج]] رقیه و زینب از دختران [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] صلی الله علیه و آله اشاره کرد که این نسخه ها با خط نسخ به طرز شیوا و زیبایی به نگارش درآمده است.<ref> میراث ماندگار، ص ۱۵.</ref> |
| − | ==ویژگیهای اخلاقی == | + | ==ویژگیهای اخلاقی== |
سید محمدجواد حسینی نجومی نمونه بارزی از انسان متقی و با [[ورع]] بود. [[تقوا]] و فضایل اخلاقی در [[روح]] و جان او رسوخ کرده بود. نشست و برخاستش، رفت و آمدش و گفتار و کردارش تنها برای خشنودی خداوند بود. در گفتار و موضع گیریهایش در برابر انحراف ها و کژی ها، دارای صلابت در عقیده، استواری در کلام و صراحت در لهجه بود. | سید محمدجواد حسینی نجومی نمونه بارزی از انسان متقی و با [[ورع]] بود. [[تقوا]] و فضایل اخلاقی در [[روح]] و جان او رسوخ کرده بود. نشست و برخاستش، رفت و آمدش و گفتار و کردارش تنها برای خشنودی خداوند بود. در گفتار و موضع گیریهایش در برابر انحراف ها و کژی ها، دارای صلابت در عقیده، استواری در کلام و صراحت در لهجه بود. | ||
| − | بر اثر [[تهذیب نفس]] و مجاهدت با [[نفس اماره]] به مرحله کمال انسانی و صفای نفس و قداست باطن رسیده بود؛ به طوری که بسیاری از خواص و نزدیکان وی، او را صاحب نفس مؤثر می دانستند. | + | او بر اثر [[تهذیب نفس]] و مجاهدت با [[نفس اماره|نفس امّاره]] به مرحله کمال انسانی و صفای نفس و قداست باطن رسیده بود؛ به طوری که بسیاری از خواص و نزدیکان وی، او را صاحب نفس مؤثر می دانستند. |
به [[نماز]] عشق می ورزید. [[خضوع]] و خشوعش در نماز وصف ناشدنی و در کمتر کسی دیده شده است. به [[نماز جماعت]] اهمیت فراوان می داد. وی نزدیک به ۳۵ سال در [[مسجد]] نواب کرمانشاه به اقامه نماز جماعت پرداخت که خیلی از خواص و بزرگان شهر به وی اقتدا می کردند. | به [[نماز]] عشق می ورزید. [[خضوع]] و خشوعش در نماز وصف ناشدنی و در کمتر کسی دیده شده است. به [[نماز جماعت]] اهمیت فراوان می داد. وی نزدیک به ۳۵ سال در [[مسجد]] نواب کرمانشاه به اقامه نماز جماعت پرداخت که خیلی از خواص و بزرگان شهر به وی اقتدا می کردند. | ||
| سطر ۶۷: | سطر ۶۵: | ||
از دیگر ویژگی های اخلاقی وی، دائم الذکر بودن است، چه ذکر لفظی و چه ذکر عملی. از این رو، در حال نشستن هم، رو به [[قبله]] بودن را فراموش نمی کرد؛ فرزندش سید مرتضی نجومی می گوید: «هیچ گاه در منزل ندیدم که پدرم رو به غیرقبله بنشیند». | از دیگر ویژگی های اخلاقی وی، دائم الذکر بودن است، چه ذکر لفظی و چه ذکر عملی. از این رو، در حال نشستن هم، رو به [[قبله]] بودن را فراموش نمی کرد؛ فرزندش سید مرتضی نجومی می گوید: «هیچ گاه در منزل ندیدم که پدرم رو به غیرقبله بنشیند». | ||
| − | وی علاقه زیادی به جدش [[امام حسین]] علیه السلام و برپایی مراسم عزاداری و [[روضه خوانی|روضه خوانی]] داشت. حتی آن زمانی که رضاخان از تشکیل جلسات روضه منع می کرد، در منزل وی صبح و عصر مجلس عزاداری باشکوه تمام برگزار می شد و ابهت معنوی وی مانع از تعرض مأموران حکومتی به آن جلسات می شد و گاه که مجلس رسمی روضه برقرار نبود، در محیط کوچک منزل، برای اهل خود مجلس عزاداری برپا میکرد و بنابر نقل آیت الله سید مرتضی نجومی، کتاب «[[لواعج الأشجان فی مقتل الحسین علیهالسلام (کتاب)|لواعج الاشجان]]» [[سید محسن امین|سید محسن امین عاملی]] و دیگر کتاب های [[مقتل]] سیدالشهداء را می خواند و ترجمه می کرد.<ref> همان، ص ۶۶، ۹۱، ۱۳۴، ۲۰۶، ۲۵۱ و ۲۶۰.</ref> | + | وی علاقه زیادی به جدش [[امام حسین]] علیه السلام و برپایی مراسم عزاداری و [[روضه خوانی|روضه خوانی]] داشت. حتی آن زمانی که رضاخان از تشکیل جلسات روضه منع می کرد، در منزل وی صبح و عصر مجلس عزاداری باشکوه تمام برگزار می شد و ابهت معنوی وی مانع از تعرض مأموران حکومتی به آن جلسات می شد و گاه که مجلس رسمی روضه برقرار نبود، در محیط کوچک منزل، برای اهل خود مجلس عزاداری برپا میکرد و بنابر نقل آیت الله سید مرتضی نجومی، کتاب «[[لواعج الأشجان فی مقتل الحسین علیهالسلام (کتاب)|لواعج الاشجان]]» [[سید محسن امین|سید محسن امین عاملی]] و دیگر کتاب های [[مقتل]] [[سیدالشهداء]] علیه السلام را می خواند و ترجمه می کرد.<ref> همان، ص ۶۶، ۹۱، ۱۳۴، ۲۰۶، ۲۵۱ و ۲۶۰.</ref> |
| − | ==وفات == | + | ==وفات== |
| − | مرحوم سید محمد جواد نجومی، پس از سال ها زندگی علمی و هنری و پس از عمری مجاهدت و تلاش در راه [[دین|دین]]، در هجدهم مرداد ۱۳۴۶ شمسی (دوم [[جمادی الاول]] ۱۳۸۷ ق)، در ۸۴ سالگی جان به جان آفرین تسلیم و به رحمت ایزدی پیوست. پیکر مطهر ایشان در شهر کرمانشاه تشییع شد و سپس به آرامگاه ابوحسین در [[قم]]، حجره مخصوص علما، منتقل و دفن گردید.<ref> جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، ج ۱، ص ۵۰۵.</ref> | + | مرحوم سید محمد جواد نجومی، پس از سال ها زندگی علمی و هنری و پس از عمری مجاهدت و تلاش در راه [[دین|دین]]، در هجدهم مرداد ۱۳۴۶ شمسی (دوم [[جمادی الاول]] ۱۳۸۷ ق)، در ۸۴ سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و به رحمت ایزدی پیوست. پیکر مطهر ایشان در شهر کرمانشاه [[تشییع جنازه|تشییع]] شد و سپس به آرامگاه ابوحسین در [[قم]]، حجره مخصوص علما، منتقل و دفن گردید.<ref> جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، ج ۱، ص ۵۰۵.</ref> |
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| سطر ۷۸: | سطر ۷۶: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * | + | *[[ستارگان حرم (کتاب)|ستارگان حرم]]، علی کرجی، جلد ۱۵، صفحه ۱۸۲-۱۹۵. |
==آرشیو عکس و تصویر== | ==آرشیو عکس و تصویر== | ||
| سطر ۱۰۰: | سطر ۹۸: | ||
[[رده:علمای قرن چهاردهم|نجومی،سید محمدجواد]] | [[رده:علمای قرن چهاردهم|نجومی،سید محمدجواد]] | ||
| − | [[رده: | + | [[رده:علماء شیعه]] |
| − | [[رده: | + | [[رده:مجتهدین]] |
[[رده:خطاطان]] | [[رده:خطاطان]] | ||
| + | [[رده:هنرمندان مسلمان]] | ||
[[رده:مدفونین در قبرستان نو]] | [[رده:مدفونین در قبرستان نو]] | ||
[[رده: مقاله های مرتبط به دانشنامه]] | [[رده: مقاله های مرتبط به دانشنامه]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۱
«آیتالله سید محمدجواد حسینی نجومی» (۱۳۰۳-۱۳۸۷ ق)، عالم مجتهد و هنرمند شیعه در قرن ۱۴ هجری و از شاگردان سید ابوالحسن اصفهانی بود. این عالم ربانی، علاوه بر تدریس در فقه و اصول و ادبیات عرب، در خوشنویسی بهویژه خط نسخ مهارت داشت.
 | |
| نام کامل | سید محمدجواد حسینی نجومی |
| زادروز | ۱۳۰۳ قمری |
| زادگاه | کرمانشاه |
| وفات | ۱۳۸۷ قمری |
| مدفن | قم، قبرستان نو |
|
| |
| اساتید |
سید ابوالحسن اصفهانی، آقا ضیاءالدین عراقی، سید حسین حائری، محمدحسن علامی اصفهانی،... |
| شاگردان |
سید مرتضی نجومی، مجتبی حاج آخوند کرمانشاهی، شیخ حسن ممدوحی کرمانشاهی،... |
| آثار |
استنساخ کتابها و رسالههای علمی،... |
محتویات
ولادت و خاندان
سید محمدجواد حسینی نجومی در سال ۱۳۰۳ ق. در شهر کرمانشاه پا به عرصه وجود نهاد. نسب وی، به امام سجاد علیه السلام می رسد.
اکثر خاندان نجومی از عالمان، راویان، فقیهان، منجمان و هنرمندان خوشنویس بوده و در کوفه، مشهد، سمنان، کربلا و کرمانشاه می زیسته اند.[۱]
پدرش میرزا سید اسماعیل، که از شاگردان فاضل اردکانی در کربلا بود، یکی از محققان و مجتهدان بزرگ و معروف تاریخ کرمانشاه بشمار می رفت، و در فقه، اصول، فلسفه و دیگر علوم اسلامی و در نوشتن انواع خط، دستی توانا داشت.[۲]
جدش سید حسن نجومی، نیز منجمی عالیقدر و ریاضیدانی ماهر و در علوم اسلامی مجتهد بود. او تقویمهای دست نویسی را در کمال صحت به رشته تحریر درمی آورد که یکی از این تقویم ها در کتابخانه آیت الله سید مرتضی نجومی در کرمانشاه موجود است.[۳]
تحصیل و استادان
سید محمدجواد نجومی، پانزده سال را نزد پدر با تقوا و هنرمند خود گذراند. معاشرت با پدر دانشمندش باعث پایه ریزی و تقویت پایههای اعتقادی، علمی و هنری وی گردید. او پس از اتمام دروس مقدماتی نزد پدرش، مراتب سطح را در محضر عالمان و فقیهان شهر کرمانشاه فراگرفت. وی در مدت کوتاهی علوم ادبیات عرب، منطق، فلسفه، فقه و اصول را به خوبی به پایان رساند.
سپس برای تکمیل تحصیلات و شرکت در درس خارج فقه و اصول، راهی نجف اشرف شد؛ ولی مشکلات زندگی، به او مجال اقامت طولانی در آن شهر را نداد و از این رو، پس از یک سال به کرمانشاه برگشت و نزد عالمان، مجتهدان و هنرمندان زادگاهش به کسب علم و معرفت پرداخت تا این که بعد از طی مراحل فضل و دانش، به درجه رفیع اجتهاد رسید.
سید محمدجواد نجومی علاوه بر کسب فضل و علم از محضر استادان بزرگ حوزه علمیه نجف اشرف، از محضر عالمان برجسته کرمانشاه نیز سال ها کسب دانش نمود؛ از جمله:
- شیخ محمدعلی چهاردهی رشتی معروف به مدرس (متوفای ۱۳۳۴ ق)؛ وی دارای آثار متعددی در فقه، اصول، کلام و اخلاق است؛ که از جمله آنهاست: حاشیه علی القوانین؛ وسیلة النجاة فی المبدأ والمعاد؛ مقتل الحسین علیه السلام؛ شرح قواعدالاحکام؛ شرح دعای کمیل.[۴]
- محمدهادی جلیلی (متوفای ۱۳۷۷ ق)؛[۵] وی از شاگردان میرزا حبیب الله رشتی و از مؤسسین حوزه علمیه کرمانشاه به امر آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی بوده است. کتاب القضاء، کتاب الشهاده، تعلیقة علی الکفایة و... از آثار او است.[۶]
- شیخ محمدحسن علامی اصفهانی (متوفای ۱۳۹۴ ق)؛[۷] از شاگردان آخوند خراسانی و آشنا با فقه و سایر علوم اسلامی و در تدریس و تفهیم مطالب علمی و در مناظره و جدل توانا بود. وی درباره آقای نجومی بارها می گفت: «اگر کسانی که من میشناسم، مجتهدند؛ آقا سیدجواد، «سید المجتهدین» است.»[۸]
- محمدحسین اصفهانی معروف به حاج آخوند؛[۹] وی بزرگ خاندان «حاج آخوند» و جزو شاگردان ملاقلی همدانی است.
- سید حسین حائری؛[۱۰] وی از مجتهدان و عالمان عالیقدر کرمانشاه و از جمله کسانی است که به محضر حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه مشرف شده است.[۱۱]
سید محمدجواد نجومی از آیات عظام: سید ابوالحسن اصفهانی، آقا ضیاءالدین عراقی، شیخ محمدحسن علامی و سید حسین حائری اجازه روایت و اجتهاد گرفت.[۱۲] شیخ ضیاء الدین عراقی در اجازهنامه اجتهادش به ایشان، وی را عالم، فاضل، کامل، سید سند و معتمد معرفی می کند.[۱۳] نیز آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی در اجازهنامه اجتهاد و روایتش به او، وی را عالم، فاضل، علامه، عماد اسلام، کسی که عمرش را در راه تحصیل علوم شرعی صرف کرده، محقق و پژوهشگر می داند.[۱۴] در بعضی از اجازهنامه های اجتهاد و روایت، او را عالمی عامل، فاضلی کامل و پژوهشگری دقیق معرفی کرده و در شأن او تعبیرهای مختلف و پرمعنایی بکار بردهاند.[۱۵]
تدریس و شاگردان
سید محمدجواد نجومی با این که از نظر مراتب علمی و کمالات معنوی، دارای مقامات عالی و کم نظیری بود، برای بسیاری ناشناخته ماند. از این رو، بیشتر شاگردان وی، طلاب دوره مقدمات و سطح بودند. او فقه، اصول و ادبیات عرب را با بیانی شیوا و با تبحری خاص تدریس می کرد و شاگردان زیادی از کرسی درس او بهره بردند که از بین آنان می توان به این افراد اشاره کرد:
- فرزندش، آیت الله سید مرتضی نجومی (متولد ۱۳۰۷ ش)،
- مجتبی حاج آخوند کرمانشاهی (متوفای ۱۳۸۰ ش)، فرزند شیخ حسن حاج آخوند و از فقیهان نامی کرمانشاه،
- شیخ حسن ممدوحی کرمانشاهی (متولد ۱۳۱۸ ش)، از محققان و مدرسان حوزه علمیه قم و عضو جامعه مدرسین.[۱۶]
فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی
سید محمدجواد نجومی علاوه بر تدریس کتاب های مختلف (مانند حاشیه ملاعبدالله، مغنی، مطول، معالم، قوانین، شرح لمعه و...)[۱۷] به تبلیغ احکام دین و ارشاد مسلمین و اقامه نماز جماعت و رسیدگی به مشکلات مردم نیز اهتمام داشت. علاوه بر این، ایشان کتابخانه ای با بیش از هزار جلد کتاب تأسیس کرد که در بین آنها بیش از دویست جلد نسخه خطی باارزش، وقف خاندان و اولاد نجومی بود. این کتابخانه هم اکنون فعال است و حدود هجده هزار جلد کتاب دارد.[۱۸]
همچنین، آیت الله نجومی از عالمان خوشنویس و نامدار قرن چهاردهم هجری بشمار می رود. او از اوان جوانی خط نسخ را نزد خوشنویسان شهر کرمانشاه آموخت و سپس آن را نزد استاد بزرگ خط نسخ، محمدصالح خان کلهر، از خاندان حاجی زادگان کرمانشاه، به کمال رساند.[۱۹] به طوری که بسیاری از هنرمندان خوشنویس که خط وی را دیده اند، گفته اند: «ما خیال نمی کردیم در این عصر کسی چون میرزا احمد تبریزی (۱۱۵۵ ق) و استاد وصال، خوشنویسی کند.» و خود وی هم گفته است: «گهگاهی بعضی کلمات را به قدری خوب نوشتهام که انگشت خود را بوسیدهام».[۲۰] او هنر را برای هنر نمیخواست؛ بلکه آن را وسیله ای در جهت رشد و تعالی معنوی انسان و ارتباط بیشتر و بهتر با خالق زیباییها می دانست. این نگرش به هنر، موجب شد که وی به آیات قرآن کریم، ادعیه و احادیث توجه ویژه ای کند. از این رو، آثار بجا مانده از این هنرمند متأله، قطعاتی از آیات و دعاها است که اکنون این آثار، زینت بخش کتابخانه بزرگ حضرت آیت الله سید مرتضی نجومی در شهر کرمانشاه است. وی علاوه بر قطعه نویسی، به استنساخ کتابها و رسالهها نیز می پرداخت که از آن ها می توان به رساله حسین بن عبدالصمد عاملی -پدر شیخ بهایی-، که موضوع آن مباحثه با بعضی از عالمان حلب است و دیگری رساله ای است از شیخ مفید در تزویج رقیه و زینب از دختران رسول اکرم صلی الله علیه و آله اشاره کرد که این نسخه ها با خط نسخ به طرز شیوا و زیبایی به نگارش درآمده است.[۲۱]
ویژگیهای اخلاقی
سید محمدجواد حسینی نجومی نمونه بارزی از انسان متقی و با ورع بود. تقوا و فضایل اخلاقی در روح و جان او رسوخ کرده بود. نشست و برخاستش، رفت و آمدش و گفتار و کردارش تنها برای خشنودی خداوند بود. در گفتار و موضع گیریهایش در برابر انحراف ها و کژی ها، دارای صلابت در عقیده، استواری در کلام و صراحت در لهجه بود.
او بر اثر تهذیب نفس و مجاهدت با نفس امّاره به مرحله کمال انسانی و صفای نفس و قداست باطن رسیده بود؛ به طوری که بسیاری از خواص و نزدیکان وی، او را صاحب نفس مؤثر می دانستند.
به نماز عشق می ورزید. خضوع و خشوعش در نماز وصف ناشدنی و در کمتر کسی دیده شده است. به نماز جماعت اهمیت فراوان می داد. وی نزدیک به ۳۵ سال در مسجد نواب کرمانشاه به اقامه نماز جماعت پرداخت که خیلی از خواص و بزرگان شهر به وی اقتدا می کردند.
تواضع و فروتنی وی زبانزد بود. از هرگونه مریدپروری پرهیز داشت. در طول مدت عمرش اجازه نداد کسی کفشش را جفت کند و یا دستش را به عنوان آقایی ببوسد و نیز در رفت و آمدهایش اجازه نمی داد که علاقه مندانش با او همراه شوند.
از دیگر ویژگی های اخلاقی وی، دائم الذکر بودن است، چه ذکر لفظی و چه ذکر عملی. از این رو، در حال نشستن هم، رو به قبله بودن را فراموش نمی کرد؛ فرزندش سید مرتضی نجومی می گوید: «هیچ گاه در منزل ندیدم که پدرم رو به غیرقبله بنشیند».
وی علاقه زیادی به جدش امام حسین علیه السلام و برپایی مراسم عزاداری و روضه خوانی داشت. حتی آن زمانی که رضاخان از تشکیل جلسات روضه منع می کرد، در منزل وی صبح و عصر مجلس عزاداری باشکوه تمام برگزار می شد و ابهت معنوی وی مانع از تعرض مأموران حکومتی به آن جلسات می شد و گاه که مجلس رسمی روضه برقرار نبود، در محیط کوچک منزل، برای اهل خود مجلس عزاداری برپا میکرد و بنابر نقل آیت الله سید مرتضی نجومی، کتاب «لواعج الاشجان» سید محسن امین عاملی و دیگر کتاب های مقتل سیدالشهداء علیه السلام را می خواند و ترجمه می کرد.[۲۲]
وفات
مرحوم سید محمد جواد نجومی، پس از سال ها زندگی علمی و هنری و پس از عمری مجاهدت و تلاش در راه دین، در هجدهم مرداد ۱۳۴۶ شمسی (دوم جمادی الاول ۱۳۸۷ ق)، در ۸۴ سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد و به رحمت ایزدی پیوست. پیکر مطهر ایشان در شهر کرمانشاه تشییع شد و سپس به آرامگاه ابوحسین در قم، حجره مخصوص علما، منتقل و دفن گردید.[۲۳]
پانویس
- ↑ اعیان الشیعه، سید حسن امین، ج ۶، ص ۲۳، ص ۲۴ و ج ۹، ص ۲۳۴، انتشارات دارالتعارف للمطبوعات، بیروت؛ الذریعه الی تصانیف الشیعه، شیخ آقا بزرگ تهرانی، ج ۱۷، ص ۲۷۷.
- ↑ الاجازة الکبیرة، سید شهاب الدین مرعشی نجفی، ص ۴۲۷، انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۴۱۴ ق.
- ↑ جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، محمدعلی سلطانی، ج ۱، ص ۵۰۶، انتشارات سها، چاپ اول، تهران.
- ↑ معجم رجال الفکر والادب فی النجف خلال الف عام، محمدهادی امینی، چاپخانه الآداب، نجف اشرف، چاپ اول، ۱۳۸۴ ق.
- ↑ جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، ج ۱، ص ۵۰۴.
- ↑ گنجینه دانشمندان، محمد شریف رازی، ج ۶، ص ۳۶۳، چاپخانه پیروز قم، ۱۳۵۴ ش.
- ↑ کیمیای هستی، ص ۲۴۹.
- ↑ زندگانی سردار کابلی، ص ۲۳۱.
- ↑ کیمیای هستی، ص ۲۴۹.
- ↑ کیمیای هستی، ص ۲۵۰.
- ↑ همان، ص ۱۴۴.
- ↑ کیمیای هستی، ص ۲۴۹.
- ↑ همان، ص ۲۵۱.
- ↑ همان، ص ۲۵۳.
- ↑ همان، ص ۱۷۴، ۱۷۵، ۱۷۸، و ۲۵۵.
- ↑ مصاحبه با آیت الله شیخ حسن ممدوحی، به تاریخ ۸۰/۱۱/۸.
- ↑ همان.
- ↑ کیمیای هستی، ص ۲۶۲.
- ↑ جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، ج ۱، ص ۵۰۲ و ۵۰۴.
- ↑ کیهان فرهنگی، سال دوم، ش ۲، ص ۱۱؛ نشر دانش، سال دوم، ش ۵، ص ۹۶ و میراث ماندگار، سال دوم، ص ۲۴.
- ↑ میراث ماندگار، ص ۱۵.
- ↑ همان، ص ۶۶، ۹۱، ۱۳۴، ۲۰۶، ۲۵۱ و ۲۶۰.
- ↑ جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، ج ۱، ص ۵۰۵.
منابع
- ستارگان حرم، علی کرجی، جلد ۱۵، صفحه ۱۸۲-۱۹۵.
آرشیو عکس و تصویر
از راست: حیدرقلی خان قزلباش (سردار کابلی)، حسن علامی، سید محمدجواد حسینی نجومی، سید محمد میبدی، سید رضا واحدی قمی و سید محسن حسینی امین
