عُلبة بن زید

«عُلیة (عُلبة) بن زید الحارثى الانصارى» از ساکنان مدینه و از بَکّایین بود. برخى مفسّران، آیه ۷۹ سوره توبه را درباره وى دانسته اند که مقدار ناچیز خرماى خود را در راه خدا انفاق کرد و مورد تمسخر و عیب جویی منافقان قرار گرفت:

«الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ ۙ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ»؛ آنان که در رابطه با صدقات از مؤمنانی که صدقه می پردازند، عیب جویی می کنند، و کسانی را که جز به اندازه قدرتشان [ثروت و مالی] نمی یابند [تا صدقه دهند] مسخره می کنند؛ خدا هم کیفر مسخره آنان را خواهد داد و برای آنان عذابی دردناک خواهد بود.

شیخ طوسى گوید: این آیه درباره علیة بن زید الحارثى و زید بن اسلم العجلانى نازل گردید که هر کدام یک صاع خرما به عنوان صدقه آورده بودند. علیة گفت: یا رسول الله نخلستان من دو صاع خرما آورده، یک صاع آن را براى اهل خود گذاشتم و یک صاع دیگر را به قرض خداى خود داده ام و نیز زید بن اسلم هم صدقه داده بود. در این میان معتب بن قشیر گفت: این مرد از دادن صدقه قصد ریاکارى داشته است. با نزول آیه و ستایش خداوند از عمل خالصانه وى، منافقانى که وى را مورد تمسخر قرار داده بودند، تهدید به عذاب دردناک شدند.

منابع

• فرهنگ قرآن، اکبر رفسنجانی، ج۲۰، ص۴۸۸.
• نمونه بينات در شأن نزول آيات، محمدباقر محقق،‌ ص۴۲۶.