صلة التکملة لوفیات النقلة (کتاب)


نویسنده	احمد بن محمد حسینی
موضوع	تراجم و رجال
زبان	عربی
تعداد جلد	۲
تحقیق	بشّار عواد

کتاب «صِلة التکملة لوَفَیات النَقَلة» تألیف حافظ عزالدین احمد بن محمد حسینی (۶۹۵-۶۳۶ ق)، از منابع تراجم است که در آن وفیات مشاهیر سال‌های ۶۴۱ تا سال ۶۷۵ قمری گردآوری شده است.

معرفی کتاب

متن کتاب «صِلة التکملة لوَفَیات النَقَلة» به خط خود مؤلف به دست ما رسیده است و با تحقیق و تصحیح بشّار عواد معروف منتشر شده است. کتاب «صِلة التکملة» اولین منبع برای سه کتاب مهم «الذیل علی مرآة الزمان» قطب الدین یونینی (متوفی ۷۲۳ق) و «المقتفی لتاریخ أبی‌شامة» علم الدین برزالی (متوفی ۷۳۹ق) و «تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام» حافظ ذهبی است.

همچنین بر خود این اثر، شهاب‌الدین حسامی دیمیاطی (متوفی ۷۴۹ق) ذیلی نوشته به نام «تتمة صلة التکملة» و تا سال وفاتش را در آن متذکر شده است.

محتوای کتاب

در کتاب «صِلة التکملة» ۱۲۴۲ ترجمه بر اساس سال وفات ذکر شده است. نویسنده ابتدا تاریخ وفات و اسم صاحب ترجمه و لقب و کنیه و نسب و مکان وفات و نماز بر او و مکان دفن را نوشته است. سپس تاریخ ولادت و تحصیل و استفاده از اساتیدش و ذکر شنیده‌ها و اخبار و منزلتش، معروفین از خاندان او و ضبط اسامی و انسابی که مشتبه شده‌اند را آورده است.

محقق اثر حاضر در مقدمه خود، پیشینه نگارش کتاب را بیان کرده که به اختصار چنین: اولین کتابی که در این موضوع به دست ما رسیده، «تاریخ موالد العلماء و وفیاتهم» نوشته ابوسلیمان محمد بن عبدالله بن ربیعه، معروف به ابن زبر ربعی (متوفی ۳۷۹ق) است. در این اثر مختصر، تاریخ‌های وفات از ابتدای هجرت تا سال ۳۳۸ق ذکر شده است... شاگردش کتانی (متوفی ۴۶۶ق) بر این کتاب ذیلی نوشت و وفیات تا سال وفاتش را در آن ذکر نمود. پس از او شاگردش ابن اکفانی (متوفی ۵۲۴ق) ذیلی بر کتاب کتانی نوشت و وفیات تا سال ۴۸۵ق را در آن ذکر کرد و آن را «جامع الوفیات» نامید. شرف الدین مقدسی (متوفی ۶۱۱ق) ذیلی بر «جامع الوفیات» نوشت و نام آن را «وفیات النقلة» نامید و وفیات سال ۴۸۵ق تا سال ۵۸۱ق را در آن ذکر کرد. پس از او شاگردش زکی الدین ابومحمد منذری (متوفی ۶۵۶ق) ذیل خود را «التکملة لوفیات النقلة» نامید که وفیات ۵۸۱ق تا ۶۴۲ق را در بر داشت و به طور کامل به دست ما رسیده است.

با توجه به اینکه منذری در «التکملة لوفیات النقلة»، وفیات تا سال ۶۴۲ق را ذکر کرده و عزالدین احمد حسینی نیز تاریخ وفیات از ابتدای سال ۶۴۱ق را آورده است، بنابراین نویسنده در ذکر وفیات با استادش در یک سال و سه ماه مشترک است. حسینی وفیات کتاب «صلة التکملة» را تا ده سال پیش از وفات خود، یعنی تا سال ۶۷۵ق ادامه داده است. او به پیروی از استادش منذری، تراجم را به شیوه سال‌نگاری با ذکر روز و ماه و سال تنظیم کرده است.