راضی (خلیفه عباسی): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
(۳ نسخهٔ میانیِ همین کاربر نمایش داده نشده است)
سطر ۱: سطر ۱:
با مرگ قاهر در زندان، راضی به عنوان جانشین او خلیفه اعلام شد.  
+
با مرگ [[قاهر (خلیفه عباسی)|قاهر عباسی]] در زندان، ابوالعباس محمد، ملقب به '''«الراضی بالله»''' فرزند [[مقتدر (خلیفه عباسی)|مقتدر بن معتضد]]، در سال ۳۲۲ قمری در ۲۶ سالگی به عنوان بیستمین خلیفۀ [[حکومت بنی عباس|عباسی]] معرفی شد.
  
نامش محمد و کنیه اش ابوالعباس و لقبش الراضی بالله بود. او فرزند مقتدر بن معتضد بود. او در سال 322 به خلافت رسید و به مدت شش سال و دو ماه بر مسند خلافت تکیه زد.  
+
== دوران خلافت ==
 +
«محمد بن مقتدر» از کنیزی به نام "ظلوم" در [[رجب]] سال ۲۹۷ قمری به دنیا آمده بود و پس از قتل پدرش مقتدر و خلافت عمویش قاهر بالله، مورد خشم خلیفه وقت و دولتمردان عباسی قرار گرفت و بدین جهت بیشتر اوقات در خفا زندگی می‌کرد تا از آزار و آلام دستگاه [[خلافت]] در امان باشد. اما پس از خلع عمویش قاهر بالله، کاندیدای خلافت شد و لقب "الراضی بالله" را برای خویش برگزید. مخالفان قاهر بالله که راضی بالله را بر سریر خلافت نشانده بودند، تلاش زیادی به عمل آوردند تا از همه قضات، دبیران، وزیران، فرماندهان سپاه و بزرگان و ریش سفیدان طایفه بنی‌عباس برای راضی بالله بیعت گرفته و حکومت و خلافتش را تسریع و تثبیت نمایند.
  
در زمان خلافت او فساد در حکومت [[عباسیان]] ریشه دوانده بود و دادن رشوه برای بدست آوردن مناصب حکومتی امری معمول شده بود. زنان و نظامیان در امور حکومتی دخالت می کردند.
+
راضی بالله عباسی در آغاز کار، [[ابن مقله|ابوعلی بن مقله]] را به مقام وزارت عالیه و علی بن عیسی را مسئول کنترل و نظارت دربار قرار داد. این دو در خلافت [[قاهر (خلیفه عباسی)|قاهر بالله]] مورد خشم خلیفه قرار گرفته و متواری شده بودند. همچنین راضی بالله دستور داد تمامی زندانیان را از زندان آزاد و افرادی که در حکومت قاهر بالله، اذیت و آزار شده بودند مورد نوازش قرار گیرند.
  
در این هنگام قدرت واقعی بدست فرمانده سپاه، ابن یاقوت حاجب افتاد که علاوه بر فرماندهی سپاه توانست به جای وزیر، تسلط بر دستگاه مالی را نیز بدست آورد ولی دوران اقتدارش کوتاه بود و راضی بار دیگر خود قدرت را بدست گرفت و ابن مقله را به وزارت گماشت. سپس کوشید تا اوضاع و احوال را آرام کند و در نتیجه شیعیان افراطی و حنبلیان را شکنجه می‌داد، با این وجود تحمل دشواری های فزاینده مالی بیش از قدرت خلیفه بود.  
+
در زمان راضی چند رویداد مهم اجتماعی پیش آمد. در ۳۲۳ قمری، [[حنبلی|حنبلیان]] فتنه‌ای برانگیختند. آنان نهضت خشنی ایجاد کردند و در بغداد به آزار مردم دست زدند. آنها به بهانۀ از میان‌ بردن اسباب گناه، به خانه‌های مردم تعرض می‌کردند و در کوچه و خیابان مردمان را به پرسش و محاکمه می‌کشیدند. کار آنان به جایی کشید که خلیفه به‌ناچار خود به‌جد وارد عمل شد و با توبیخ شدید و تهدید آنان، آتش فتنه را فرونشاند.<ref>ابن‌اثیر، ۸ / ۳۰۷- ۳۰۸؛ حماده، ۴۱.</ref>
  
راضی پس از 6 سال و 2 ماه حکومت در [[ربیع الاول]] 329 ق چشم از جهان فروبست.  
+
رویداد مهم دیگر، ظهور فرقۀ معروف به «عزاقره» به رهبری مردی به نام [[اعدام محمد بن علی شلمغانی|محمد بن علی شلمغانی]] بود که مدعی حلول خداوند در خود بود و پیروانی هم یافت.<ref>نک‍ : بغدادی، ۲۴۹.</ref> شلمغانی پیش از خلافت راضی، دعوی‌اش را آشکار کرده بود و چند سالی پنهان شده و اکنون دوباره در بغداد ظاهر گردیده بود؛ سرانجام وی را دستگیر کردند و اعدام کردند.<ref>ابن‌جوزی، ۱۳ / ۳۴۲؛ یافعی، ۲ / ۲۸۴-۲۸۵.</ref>
  
 +
گفتنی است بجکم ماکانی با اجازۀ راضی، کار بازسازی [[مسجد براثا]] در کنار عتبۀ [[کاظمین]] را آغاز کرد و خلیفه در روزهایی که هنوز ساختمان به پایان نرسیده بود، با مردم آنجا [[نماز]] گزارد.
 +
 +
الراضی بالله سرانجام پس از ۶ سال و ۲ ماه حکومت، در [[ربیع الاول]] ۳۲۹ قمری در ۳۲ سالگی در [[بغداد]] چشم از جهان فروبست.
 +
 +
== ویژگی‌های راضی عباسی ==
 +
راضی را مردی لاغر، کوته‌بالا، با صورتی گندم‌گون و ریشی تنک وصف کرده‌اند. منابع کهن، اغلب او را خلیفه‌ای صاحب‌فضیلت برشمرده‌اند. وی از ذوق شاعری برخوردار بود و شعرهایی زیبا از او مانده است.
 +
 +
گویند ۴ خصلت از خلیفگان پیشین در او جمع بود که پس از وی دیگر تکرار نشد: آخرین خلیفه‌ای بود که [[دیوان (شعر)|دیوان شعر]] داشت؛ به تن خویش به کارهای سپاه و امور مالی رسیدگی می‌کرد؛ خطبۀ [[نماز جمعه|جمعه]] ایراد می‌کرد؛ و اهل نشستن با ندیمان بود و جایزه و صله می‌پرداخت.
 +
 +
با‌این‌حال، او را مقهور قدرت امیران نیز وصف کرده‌اند و برخی منابع جدید او را خلیفه‌ای بی‌کفایت شمرده‌اند.<ref>صفدی، ۲ / ۲۹۷- ۲۹۹؛ خطیب، ۲ / ۱۴۲-۱۴۳؛ ابن‌عماد، ۱ / ۳۲۴؛ خضری، ۱۵۰.</ref>
 +
==پانویس==
 +
{{پانویس}}
 
==منابع==
 
==منابع==
* دانشنامه رشد.
+
 
* پورتال اهل بیت علیهم السلام
+
*[https://www.cgie.org.ir/fa/article/246149/%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%B0%D9%87 دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، "راضی بالله"، منوچهر پزشک].
 +
*سيد تقى واردى، روز شمار تاريخ اسلام، جلد چهارم، ماه جمادی الاول.
 +
*دانشنامه رشد.
 
{{خلفای بنی عباس}}
 
{{خلفای بنی عباس}}
 
[[رده:خلفای عباسی]]
 
[[رده:خلفای عباسی]]
 +
<references />

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۲۶

با مرگ قاهر عباسی در زندان، ابوالعباس محمد، ملقب به «الراضی بالله» فرزند مقتدر بن معتضد، در سال ۳۲۲ قمری در ۲۶ سالگی به عنوان بیستمین خلیفۀ عباسی معرفی شد.

دوران خلافت

«محمد بن مقتدر» از کنیزی به نام "ظلوم" در رجب سال ۲۹۷ قمری به دنیا آمده بود و پس از قتل پدرش مقتدر و خلافت عمویش قاهر بالله، مورد خشم خلیفه وقت و دولتمردان عباسی قرار گرفت و بدین جهت بیشتر اوقات در خفا زندگی می‌کرد تا از آزار و آلام دستگاه خلافت در امان باشد. اما پس از خلع عمویش قاهر بالله، کاندیدای خلافت شد و لقب "الراضی بالله" را برای خویش برگزید. مخالفان قاهر بالله که راضی بالله را بر سریر خلافت نشانده بودند، تلاش زیادی به عمل آوردند تا از همه قضات، دبیران، وزیران، فرماندهان سپاه و بزرگان و ریش سفیدان طایفه بنی‌عباس برای راضی بالله بیعت گرفته و حکومت و خلافتش را تسریع و تثبیت نمایند.

راضی بالله عباسی در آغاز کار، ابوعلی بن مقله را به مقام وزارت عالیه و علی بن عیسی را مسئول کنترل و نظارت دربار قرار داد. این دو در خلافت قاهر بالله مورد خشم خلیفه قرار گرفته و متواری شده بودند. همچنین راضی بالله دستور داد تمامی زندانیان را از زندان آزاد و افرادی که در حکومت قاهر بالله، اذیت و آزار شده بودند مورد نوازش قرار گیرند.

در زمان راضی چند رویداد مهم اجتماعی پیش آمد. در ۳۲۳ قمری، حنبلیان فتنه‌ای برانگیختند. آنان نهضت خشنی ایجاد کردند و در بغداد به آزار مردم دست زدند. آنها به بهانۀ از میان‌ بردن اسباب گناه، به خانه‌های مردم تعرض می‌کردند و در کوچه و خیابان مردمان را به پرسش و محاکمه می‌کشیدند. کار آنان به جایی کشید که خلیفه به‌ناچار خود به‌جد وارد عمل شد و با توبیخ شدید و تهدید آنان، آتش فتنه را فرونشاند.[۱]

رویداد مهم دیگر، ظهور فرقۀ معروف به «عزاقره» به رهبری مردی به نام محمد بن علی شلمغانی بود که مدعی حلول خداوند در خود بود و پیروانی هم یافت.[۲] شلمغانی پیش از خلافت راضی، دعوی‌اش را آشکار کرده بود و چند سالی پنهان شده و اکنون دوباره در بغداد ظاهر گردیده بود؛ سرانجام وی را دستگیر کردند و اعدام کردند.[۳]

گفتنی است بجکم ماکانی با اجازۀ راضی، کار بازسازی مسجد براثا در کنار عتبۀ کاظمین را آغاز کرد و خلیفه در روزهایی که هنوز ساختمان به پایان نرسیده بود، با مردم آنجا نماز گزارد.

الراضی بالله سرانجام پس از ۶ سال و ۲ ماه حکومت، در ربیع الاول ۳۲۹ قمری در ۳۲ سالگی در بغداد چشم از جهان فروبست.

ویژگی‌های راضی عباسی

راضی را مردی لاغر، کوته‌بالا، با صورتی گندم‌گون و ریشی تنک وصف کرده‌اند. منابع کهن، اغلب او را خلیفه‌ای صاحب‌فضیلت برشمرده‌اند. وی از ذوق شاعری برخوردار بود و شعرهایی زیبا از او مانده است.

گویند ۴ خصلت از خلیفگان پیشین در او جمع بود که پس از وی دیگر تکرار نشد: آخرین خلیفه‌ای بود که دیوان شعر داشت؛ به تن خویش به کارهای سپاه و امور مالی رسیدگی می‌کرد؛ خطبۀ جمعه ایراد می‌کرد؛ و اهل نشستن با ندیمان بود و جایزه و صله می‌پرداخت.

با‌این‌حال، او را مقهور قدرت امیران نیز وصف کرده‌اند و برخی منابع جدید او را خلیفه‌ای بی‌کفایت شمرده‌اند.[۴]

پانویس

  1. ابن‌اثیر، ۸ / ۳۰۷- ۳۰۸؛ حماده، ۴۱.
  2. نک‍ : بغدادی، ۲۴۹.
  3. ابن‌جوزی، ۱۳ / ۳۴۲؛ یافعی، ۲ / ۲۸۴-۲۸۵.
  4. صفدی، ۲ / ۲۹۷- ۲۹۹؛ خطیب، ۲ / ۱۴۲-۱۴۳؛ ابن‌عماد، ۱ / ۳۲۴؛ خضری، ۱۵۰.

منابع

خلفای بنی عباس
سفاح (132-136) • منصور (136-158) • مهدى (158-169) • هادى (169-170) • هارون الرشید (170-193) • امین (193-198) • مأمون (198-218) • معتصم (218-227) • واثق (227-232) • متوکل (232-247) • منتصر (247-248) • مستعین (248-251) • معتز (251-255) • مهتدى (255-256) • معتمد (256-279) • معتضد (279-289) • مكتفى (289-295) • مقتدر (295-320) • قاهر (320-322) • راضی (322-329) • متقی (329-333) • مستكفى (333-334) • مطیع (334-363) • طایع (363-381) • قادر (381-422) • قائم (422-467) • مقتدی (467-487) • مستظهر (487-512) • مسترشد (512-529) • راشد (529-530) • مقتفى (530-555) • مستنجد (555-566) • مستضىء (566-575) • ناصر (575-622) • ظاهر (622-623) • مستنصر (623-640) • مستعصم (640-656)