رعایت سطح مخاطب عام متوسط است
مختصر نویسی متوسط است
شناسه ناقص است
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

ابن عساکر

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو


Icon-encycolopedia.jpg

این صفحه مدخلی از دائرة المعارف بزرگ اسلامی است

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)


ابوالقاسم‌ على‌ بن‌ حسن‌ بن‌ هبةالله‌ شافعى‌ دمشقى‌ (اول‌ محرم‌ 499-11 رجب‌ 571ق‌/13 سپتامبر 1105- 25 ژانوية 1176م‌)، برجسته‌ترين‌ فرد از خاندان‌ ابن‌ عساكر كه‌ در دمشق‌ زاده‌ شد و همانجا درگذشت‌.[۱][۲] وي‌ به‌ سبب‌ حفظ و روايت‌ احاديث‌ بسيار، كثرت‌ سفرهاي‌ علمى‌ و استفاده‌ از مشايخ‌ بزرگ‌ در شهرهاي‌ اسلامى‌ و نيز تأليف‌ اثر چشمگير تاريخ‌ بزرگ‌ دمشق‌ در شمار يكى‌ از بزرگ‌ترين‌ حافظان‌ حديث‌ و نويسندگان‌ تاريخ‌ در روزگار خويش‌ درآمد.[۳]

عنوان ابن عساکر

از عنوان‌ ابن‌ عساكر كه‌ به‌ صورت‌ شهرت‌ خانوادگى‌ او درآمد، در نسب‌ نامة پدرانش‌ نشانى‌ نيست‌، بنابراين‌ شايد اين‌ نام‌ از خاندان‌ مادرش‌ ام‌ قاسم‌ دختر قاضى‌ ابوالفضل‌ يحيى‌ بن‌ على‌ قرشى‌ گرفته‌ شده‌ باشد.[۴]

حاکمان دوران زندگی او

دوران‌ زندگى‌ ابن‌ عساكر با انقراض‌ سلاجقة شام‌ و روزگار حكمرانى‌ نورالدين‌ زنگى‌ (د 569ق‌/1174م‌) و صلاح‌الدين‌ ايوبى‌ (د 589ق‌/1193م‌) بر مناطق‌ شام‌ تقارن‌ داشت‌. سياست‌ مذهبى‌ نورالدين‌ زنگى‌ و جانشينان‌ وي‌ و نيز ايوبيان‌ بر مبارزه‌ با تبليغات‌ فاطميان‌ شيعى‌ مذهب‌ و حمايت‌ از مذاهب‌ اهل‌ سنت‌ و پيروان‌ حديث‌ استوار بود، از اين‌ رو كار گردآوري‌ و روايت‌ حديث‌ در روزگار ابن‌ عساكر سخت‌ بالا گرفت‌ و خود وي‌ در اين‌ زمينه‌ به‌ چهره‌اي‌ درخشان‌ بدل‌ گشت‌.

اساتید ابن عساکر

تحصيلات‌ ابتدايى‌ ابن‌ عساكر از 6 سالگى‌ در دمشق‌ آغاز شد. پدرش‌، برادر بزرگش‌ صائن‌ و نياي‌ مادريش‌ از جمله‌ نخستين‌ استادان‌ او در حديث‌ و فقه‌ بودند.[۵] سپس‌ از سُبيع‌ بن‌ قيراط، ابوالقاسم‌ ابن‌ نسيب‌، ابوطاهر حنائى‌، جمال‌الاسلام‌ ابوالحسن‌ على‌ سلمى‌، ابوالبركات‌ ابن‌ عبد حارثى‌ و ديگران‌ قرآن‌، حديث‌، فقه‌ و خلاف‌ و اصول‌ آموخت‌. ابن‌ عساكر در جامع‌ اموي‌ و مدارس‌ امينيه‌، عماديه‌، غزالية دمشق‌ به‌ دانش‌ اندوزي‌ پرداخت‌.[۶] [۷] [۸] [۹]

سفرهای وی در کسب علم

وي‌ پس‌ از درگذشت‌ پدر براي‌ ادامه تحصيل‌ بار سفر بست‌ و نخست‌ به‌ بغداد، مركز بزرگ‌ علوم‌ دينى‌ آن‌ روزگار روي‌ آورد (520ق‌) و در مدرسه نظاميه‌ و ديگر حوزه‌هاي‌ علميه آن‌ شهر حديث‌ شنيد و فقه‌ و خلاف‌ و نحو آموخت‌.[۱۰][۱۱] در 521ق‌ به‌ مكه‌ رفت‌ و حج‌ گزارد. وي‌ در مكه‌ و مدينه‌ از كسان‌ بسياري‌ حديث‌ شنيد و خود نيز حديث‌ گفت‌.[۱۲] [۱۳]

در بازگشت‌ از مكه‌ تا 525ق‌ در بغداد ماند و از استادان‌ نظاميه‌ و ديگر بزرگان‌ دارالخلافه‌ از جمله‌ ابوالقاسم‌ هبةالله‌ بن‌ حصين‌، ابوالحسن‌ على‌ بن‌ عبدالواحد دينوري‌ و هبةالله‌ شروطى‌ حديث‌ آموخت‌. در اين‌ هنگام‌ بينش‌ علمى‌ و معلومات‌ و محفوظات‌ او اعجاب‌ بغداديان‌ را برانگيخت‌.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷] در خلال‌ 5 سالى‌ كه‌ در بغداد بود، از شهرهاي‌ كوفه‌، موصل‌، رحبه‌، ديار بكر و نيز جزيره‌ ديدار كرد و با محدثان‌ و حافظان‌ حديث‌ گفت‌ و شنيد داشت‌. آنگاه‌ به‌ دمشق‌ بازگشت‌ و ازدواج‌ كرد و در 527ق‌ پسرش‌ قاسم‌ به‌ دنيا آمد كه‌ بعدها كاتب‌ و راوي‌ آثار پدر شد.[۱۸] [۱۹]

دومين‌ سفر ابن‌ عساكر در 529ق‌ به‌ قصد خراسان‌ و از راه‌ آذربايجان‌ آغاز شد. وي‌ در اين‌ سفر با ابوسعد عبدالحريم‌ سمعانى‌ صاحب‌ كتاب‌ الانساب‌ در مرو ديدار كرد و همراه‌ او به‌ نيشابور و هرات‌ رفت‌.[۲۰][۲۱] [۲۲] [۲۳] ابن‌ عساكر در اين‌ سفر 4 ساله‌ در نيشابور، مرو، فزار، سرخس‌، ابيورد، طوس‌، بسطام‌، بيهق‌، دامغان‌، زنجان‌، تبريز، ري‌، اصفهان‌، حلوان‌ و همدان‌ حديث‌ گفت‌ و حديث‌ شنيد [۲۴] [۲۵] و كتاب‌ الاربعين‌ البلدانية را مشتمل‌ بر روايت‌ 40 حديث‌ از 40 محدث‌ در 40 شهر نوشت‌.[۲۶] [۲۷]

سفرهاي‌ علمى‌ ابن‌ عساكر از 520ق‌ تا 533ق‌ به‌ درازا كشيد و سرانجام‌ با ره‌ آوردي‌ بى‌مانند از شنيده‌ها و نوشته‌هايى‌ در باب‌ روايات‌ و احاديث‌ چون‌ مسند احمد بن‌ حنبل‌ و مسند ابويعلى‌ موصلى‌ به‌ دمشق‌ بازگشت‌.[۲۸] [۲۹]

شمار مشايخ‌ او را در حديث‌ بالغ‌ بر 1300 مرد و بيش‌ از 80 زن‌ نوشته‌اند كه‌ بسياري‌ از آنان‌ از همان‌ دوره خردسالى‌ به‌ او اجازه روايت‌ داده‌ بودند.[۳۰] [۳۱] از اين‌ پس‌ (533 ق‌) دوره 40 سالة تأليف‌ و تصنيف‌ و فعاليتهاي‌ آموزشى‌ ابن‌ عساكر آغاز مى‌شود و تا واپسين‌ روزهاي‌ زندگى‌ او ادامه‌ مى‌يابد. تشكيل‌ و ترتيب‌ مجالس‌ املا، در فضائل‌ خلفا و فنون‌ ديگر كه‌ گاه‌ به‌ 408 مجلس‌ در يك‌ فن‌ مى‌رسيد، استخراج‌ مشايخ‌ استادان‌ خود از جمله‌ ابوغالب‌ بنائى‌، ابوالمعالى‌ عبدالله‌ بن‌ احمد حلوانى‌، ابوعبدالله‌ فراوي‌، ابوسعد سمعانى‌، ابوالحسن‌ سلمى‌ و تأليف‌ ديگر آثار از ثمرات‌ علمى‌ او در اين‌ دوره‌ است‌.[۳۲] [۳۳]

پايگاه‌ والاي‌ ابن‌ عساكر در مذهب‌ شا