ولید بن مغیره
ولید بن مغیره (درگذشت حدود سال نخست هجری)، از سران قریش و رئیس خاندان بنی‌مخزوم در مکه و پدر خالد بن ولید بود.[۱] او در دورهٔ بعثت، از مخالفان سرسخت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) بود و در گردهمایی‌های قریش برای مقابله با قرآن نقش داشت.[۲] بسیاری از مفسران، شماری از آیات سوره مدثر را دربارهٔ او و کارش در برابر قرآن دانسته‌اند.[۳]
نام و نسب
او ولید بن مغیرة بن عبدالله بن عمر بن مخزوم بود و به خاندان بنی‌مخزوم، یکی از شاخه‌های توانمند قریش، تعلق داشت.[۴] پدرش مغیرة بن عبدالله از بزرگان مخزوم بود و از او ثروتی بزرگ به ولید رسید؛ منابع او را از ثروتمندترین و بانفوذترین مردان مکه شمرده‌اند.[۵] خالد بن ولید، سردار مشهور مسلمانان، از فرزندان اوست و ابوجهل، از سران دیگر مخزوم، برادرزادهٔ او بود.[۶]
مخالفت با پیامبر
ولید در سال‌های نخست بعثت، در شمار سران قریش بود که با دعوت پیامبر (صلی الله علیه و آله) مخالفت کردند.[۷] بر پایهٔ گزارش‌های سیره، او در نشست‌های قریش دربارهٔ چگونگی مقابله با قرآن حاضر بود و در این باره رأی و پیشنهاد می‌داد.[۸] در روایتی، قریش دربارهٔ اینکه قرآن را چه بنامند ــ سحر، شعر، کهانت یا سخن دیوانگان ــ به مشورت نشستند و ولید در این میان سخن گفت.[۹] در قرآن، سخن کسانی که قرآن را «سحر» خواندند نقل شده است: «إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ»؛ «این جز جادویی که [از پیشینیان] نقل شده نیست.»[۱۰] مفسران در اینکه این سخن از ولید بن مغیره است یا از دیگر سران قریش، اختلاف دارند.[۱۱]
آیات مربوط به او
بسیاری از مفسران شیعه و سنی، آیات ۱۱ تا ۲۵ سورهٔ مدثر را ناظر به ولید بن مغیره دانسته‌اند.[۱۲] در آغاز این آیات آمده است: «ذَرْنِي وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيدًا»؛ «مرا با کسی که تنها آفریدم واگذار.»[۱۳] برخی مفسران «وحید» را لقب ولید دانسته‌اند، زیرا در میان قریش به‌سبب ثروت و نفوذ، «تنها» خوانده می‌شد؛ برخی دیگر آن را به آفرینش انسان به‌تنهایی تفسیر کرده‌اند.[۱۴] در ادامه، از اندیشیدن و سنجیدن او برای رد قرآن و سپس گفتن «این جز سحر نیست» سخن رفته است.[۱۵]
این انتساب، انتسابی تفسیری است و نه تصریح قرآن؛ ازاین‌رو برخی مفسران آن را احتمالی دانسته‌اند و دربارهٔ مصداق آن اختلاف کرده‌اند.[۱۶]
وفات
دربارهٔ سال درگذشت ولید اختلاف است. برخی منابع مرگ او را در سال نخست هجری و برخی اندکی پیش از هجرت دانسته‌اند.[۱۷] به گزارش منابع، او در مکه و بر آیین پیشینیان خود درگذشت و اسلام را نپذیرفت.[۱۸] برخی گزارش‌ها سن او را بسیار بالا و نزدیک به نود سال نوشته‌اند.[۱۹]
جایگاه در منابع
در منابع اسلامی، ولید بن مغیره نمونهٔ «مُستهزئان» و از بزرگان مخالف دعوت پیامبر (صلی الله علیه و آله) شمرده شده است.[۲۰] در همان حال، گزارش‌هایی از هوشمندی و نفوذ کلام او در میان قریش آمده است.[۲۱] پسرش خالد بن ولید سال‌ها بعد مسلمان شد و در فتوحات دورهٔ نخست نقش یافت؛ این تفاوت سرنوشت پدر و پسر، در منابع تاریخی برجسته شده است.[۲۲]
پانویس
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، باب ذکر استهزاء قریش بالنبی (ص)؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال بعثت؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱.
- ↑ طبری، جامع البیان، ذیل سورهٔ مدثر، آیات ۱۱–۲۵؛ طبرسی، مجمع البیان، ذیل همان آیات.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱؛ بلاذری، أنساب الأشراف، بخش بنی‌مخزوم.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱؛ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال بعثت.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷ (ترجمهٔ خالد بن ولید).
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال بعثت؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱.
- ↑ طبری، جامع البیان، ذیل سورهٔ مدثر، آیهٔ ۲۴؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱.
- ↑ قرآن کریم، سورهٔ مدثر، آیهٔ ۲۴؛ ترجمهٔ حسین انصاریان.
- ↑ طبری، جامع البیان، ذیل سورهٔ مدثر، آیهٔ ۲۴؛ طبرسی، مجمع البیان، ذیل همان آیه.
- ↑ طبری، جامع البیان، ذیل سورهٔ مدثر، آیات ۱۱–۲۵؛ طبرسی، مجمع البیان، ذیل همان آیات؛ طباطبایی، المیزان، ذیل همان آیات.
- ↑ قرآن کریم، سورهٔ مدثر، آیهٔ ۱۱؛ ترجمهٔ حسین انصاریان.
- ↑ طبری، جامع البیان، ذیل سورهٔ مدثر، آیهٔ ۱۱؛ طبرسی، مجمع البیان، ذیل همان آیه.
- ↑ طبری، جامع البیان، ذیل سورهٔ مدثر، آیات ۱۸–۲۴؛ طباطبایی، المیزان، ذیل همان آیات.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ذیل سورهٔ مدثر، آیات ۱۱–۲۵؛ طباطبایی، المیزان، ذیل همان آیات.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱؛ بلاذری، أنساب الأشراف، بخش بنی‌مخزوم.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱؛ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال بعثت.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱؛ طبری، تاریخ الطبری، حوادث سال بعثت.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱؛ بلاذری، أنساب الأشراف.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷؛ بلاذری، أنساب الأشراف.
منابع
- قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
- ابن سعد، محمد؛ الطبقات الکبری، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
- ابن هشام، عبدالملک؛ السیرة النبویة، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، بیروت: دار التعارف، ۱۳۹۷ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن، قم: منشورات اسماعیلیان، بی‌تا.
- طبرسی، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- طبری، محمد بن جریر؛ جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة، ۱۴۱۲ق.
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق.
